Yêu cầu cấp bách
Theo Sở Xây dựng Thành phố Hồ Chí Minh, đơn vị đã đề xuất phương án miễn vé cho toàn bộ hành khách đi xe buýt trên địa bàn thành phố, áp dụng cho tám tháng còn lại của năm 2026. Chính sách miễn vé chỉ áp dụng cho các tuyến nội thành và nội tỉnh, các tuyến xe buýt kết nối Thành phố Hồ Chí Minh với các tỉnh lân cận không nằm trong diện điều chỉnh của chính sách này.
Với hơn 14 triệu dân và khoảng 10 triệu phương tiện cá nhân, chủ yếu tập trung ở khu vực lõi, trong khi đó, các phương tiện giao thông công cộng của thành phố mới chỉ đáp ứng khoảng 2% nhu cầu đi lại. Theo Viện Nghiên cứu phát triển Thành phố Hồ Chí Minh, thành phố là “đô thị xe máy” khi tỷ lệ hiện nay khoảng 800 xe máy/1.000 dân; với ô-tô là khoảng 100 xe/1.000 dân.
Nhiều chuyên gia cho rằng: Trước áp lực về môi trường, dân số và sự gia tăng của phương tiện giao thông cá nhân, thành phố cần nâng tỷ lệ đáp ứng của giao thông công cộng, nhất là các phương tiện khối lượng lớn như metro. PGS, TS Vũ Anh Tuấn, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu giao thông vận tải (Trường đại học Việt Đức) nhấn mạnh: Phát triển giao thông công cộng là yêu cầu cấp bách, đồng thời cần đẩy mạnh xanh hóa phương tiện trong bối cảnh năng lượng hóa thạch chịu nhiều biến động.
Đồng quan điểm, KTS Đỗ Xuân Sơn, Trường đại học Công nghệ kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh, cho biết thêm: Hiện thành phố mới chỉ có khoảng 2.400 đầu xe buýt, tỷ lệ đất dành cho giao thông cũng chỉ dừng lại ở mức 10%. Trong khi đó, muốn phát triển hình thức vận tải hành khách công cộng hiệu quả, thành phố cần tối thiểu 5.000 xe buýt.
Cải thiện hạ tầng, nâng cao chất lượng phục vụ
Miễn phí xe buýt là một chủ trương nhân văn, nhưng nếu chỉ dừng ở đó thì vẫn chưa thể giải quyết thấu đáo bài toán ùn tắc và phát triển giao thông bền vững, cải thiện môi trường. Nhiều người dân chia sẻ: Vé xe chỉ là một phần, điều quan trọng hơn là hạ tầng, chất lượng phục vụ, thời gian ngồi xe buýt quá nhiều. Anh Từ Văn Huấn, người dân phường Tân Thới Hiệp (Quận 12 cũ) cho rằng: “Muốn đến cơ quan gần chợ Bến Thành, nếu dùng xe máy tôi mất 45 phút từ nhà đến chỗ làm và ngược lại, nhưng nếu đi xe buýt phải mất khoảng hai giờ đồng hồ cho mỗi chiều. Người dân không dễ từ bỏ chiếc xe máy chỉ vì được đi xe buýt miễn phí, họ chỉ bỏ qua khi xe buýt mất khoảng thời gian tương đương xe máy và thuận tiện”.
Chia sẻ với Nhân Dân cuối tuần, KTS Ngô Viết Nam Sơn nhận xét: “Mạng lưới hướng tuyến hiện nay chưa được quy hoạch theo tư duy khoa học và thống nhất. Vấn đề lớn nhất là xe buýt đang tập trung vào một số trục đường chính, khiến người dùng chỉ có thể đi đến một vài địa điểm nhất định. Cũng theo ông Sơn, thay đổi thói quen tham gia giao thông, chúng ta phải bắt đầu từ hạ tầng. Thành phố phải xây dựng hệ thống mái che mưa nắng đồng bộ và trồng thêm cây xanh tại các trạm dừng để người dân có thể di chuyển thoải mái; mạng lưới xe buýt phải được điều chỉnh để trạm dừng nằm ngay tại cổng các bệnh viện, trường học, khu chợ. Cao hơn nữa, thành phố cần có chính sách khuyến khích xây dựng các tổ hợp văn phòng, thương mại đa tiện ích cạnh các trạm dừng xe buýt để tạo một chuỗi liên kết: Bước xuống xe là có thể nhanh chóng đi bộ tới nơi làm việc.
Trong đề xuất gửi Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh mới đây, Sở Xây dựng Thành phố Hồ Chí Minh đã đưa ra nhiều giải pháp. Theo đó, đơn vị sẽ rà soát, điều chỉnh lại toàn bộ mạng lưới xe buýt theo hướng đồng bộ hơn, đồng thời ưu tiên đầu tư hạ tầng và nâng cao chất lượng vận hành. Cơ quan chức năng sẽ sắp xếp lại hệ thống tuyến hiện hữu, điều chỉnh các tuyến chưa hợp lý và mở thêm các loại hình mới như xe buýt điện, xe cỡ nhỏ để tăng khả năng tiếp cận khu dân cư.
Sở Xây dựng cũng sẽ điều chỉnh linh hoạt lộ trình, điểm dừng và thời gian hoạt động theo nhu cầu thực tế; tăng tần suất xe ở khu vực đông khách vào giờ cao điểm. Lịch vận hành xe buýt cũng sẽ được đồng bộ với metro và các phương tiện khác nhằm giảm thời gian chờ và tăng khả năng kết nối liên tuyến ■
Cùng với phát triển hạ tầng xe buýt, chúng ta cần phát triển thêm hệ thống đường sắt trên cao, tăng nơi cấm dừng đỗ ô-tô hoặc tăng giá gửi xe để từ đó giảm phương tiện xe cá nhân vào thành phố, về lâu dài sẽ giúp giảm dần phương tiện cá nhân và ùn tắc”.
KTS Đỗ Xuân Sơn
