Tiền mất tật mang
Cùng với những cửa hàng kinh doanh mỹ phẩm chính hãng được cấp giấy phép của Bộ Y tế thì hiện nay nhiều cá nhân và cơ sở kinh doanh mỹ phẩm trái phép đã lợi dụng tên tuổi của các thương hiệu mỹ phẩm nổi tiếng để sang chiết, trà trộn mỹ phẩm kém chất lượng, kiếm lời bất chính. Mỹ phẩm giả, nhái được bày bán tràn lan và công khai ở khắp mọi nơi, từ các chợ đầu mối, khu chợ sinh viên, chợ dành cho công nhân, thậm chí cả các cửa hàng lớn ở trung tâm thành phố. Chưa bao giờ thị trường mỹ phẩm lại phong phú, đa dạng như hiện nay. Chỉ cần một nhích "chuột" vào google gõ từ khóa "mỹ phẩm giá rẻ" hoặc "mỹ phẩm xách tay" trong vòng không đến một giây sẽ có hàng triệu kết quả liên quan. Nhãn mác của mặt hàng này rất phong phú và đa dạng, đầy đủ các chủng loại, phần lớn đều ghi tiếng nước ngoài nhưng lại không có nhãn phụ tiếng Việt. Trong khi sản phẩm chính hãng có giá bán rất cao, nhiều sản phẩm lên đến vài triệu đồng thì hàng giả giá chỉ bằng một nửa. Thậm chí, có những thỏi son, phấn nền, chì kẻ mắt mang nhãn mác của các hãng nổi tiếng như Chanel, Dior, Shishedo... nhưng được bán với giá chỉ vài chục nghìn đồng. Đồng thời, trên các trang mạng còn rao bán mỹ phẩm hàng xách tay với khuyến mãi "cực sốc" giảm giá 20 - 80% cùng vô vàn ưu đãi cực kỳ hấp dẫn.
Trong vai khách hàng tìm mua mỹ phẩm ở phố Gia Ngư (Hà Nội), chúng tôi được các chủ hàng mời chào, tư vấn, giới thiệu các loại mỹ phẩm như phấn, kem nền, son môi, thậm chí là các loại thuốc nhuộm tóc đều là hàng nhập khẩu, xách tay từ Pháp, Mỹ, Hàn Quốc hay Nhật Bản... với giá rẻ chỉ bằng 1/5 hàng chính hãng. Đem thắc mắc này hỏi người bán hàng vì sao các sản phẩm đều có tên tuổi của các hãng lớn, lại có giá rẻ như vậy, thì được "rỉ tai" là do các loại mỹ phẩm này đều là hàng "xách tay", không phải chịu thuế và các loại chi phí khác. Nhưng trên thực tế, nếu khách hàng lưu ý sẽ nhận ra là phần lớn các loại mỹ phẩm được rao bán trên mạng, hay ở các cửa hàng nhỏ lẻ, các sản phẩm đều chỉ ghi giá tiền cùng những tác dụng ngay tức thì, mà không hề có một dòng chữ nào ghi rõ nguồn gốc và địa chỉ rõ ràng...
Trong khi tình trạng mỹ phẩm giả, mỹ phẩm kém chất lượng đang tràn ngập thị trường thì tại các bệnh viện da liễu, số trường hợp bị dị ứng do dùng mỹ phẩm không bảo đảm chất lượng cũng tăng. Với khuôn mặt bị nổi mụn mẩn đỏ, chảy nước và nhiều mảng da bị bong tróc, bệnh nhân Nguyễn Thị Mai (Hà Nội) cho biết, đã mua một hộp kem trị tàn nhang và làm trắng da được quảng cáo là hàng xách tay từ Hàn Quốc. Sau hơn hai tuần sử dụng, tàn nhang không mất mà mụn đỏ lại nổi lên vì da bị nhiễm trùng do đã sử dụng phải mỹ phẩm giả, có hóa chất nguy hại gây kích ứng da. "Từ giờ đến già, tôi không dám dùng mỹ phẩm tự chế nữa", chị Thúy Quỳnh (quận Nam Từ Liêm, Hà Nội) bức xúc. Chị kể, mỗi lần đi gội đầu hay chăm sóc da mặt, chị thường được các nhân viên tại cửa hàng giới thiệu về một số loại mặt nạ chăm sóc da mặt tự chế được cửa hàng nhập từ nguồn đáng tin cậy, rất hiệu quả và điều đặc biệt là sẽ làm da trắng mịn chỉ trong thời gian ngắn, chị đồng ý dùng thử và còn bỏ một số tiền khá lớn để mua về nhà đắp thêm. Tuy nhiên, chỉ sau hơn một tuần sử dụng liên tục, trên mặt chị bắt đầu xuất hiện vết mẩn đỏ và nổi mụn li ti, thậm chí còn bị rát ngứa... Sau khi đến khám tại bệnh viện, các bác sĩ chuyên khoa da liễu đã kết luận chị bị viêm da dị ứng biến chứng.
Tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Minh Quang, chuyên khoa II, Phó Giám đốc Bệnh viện Da liễu Hà Nội cho biết: Trong năm 2014, có khoảng hơn 15 nghìn ca đến bệnh viện khám bệnh do viêm da tiếp xúc. Trong đó, nhiều trường hợp tới khám, chữa bệnh liên quan đến dị ứng mỹ phẩm, chủ yếu do sử dụng mỹ phẩm kém chất lượng. Những loại mỹ phẩm làm giả nhãn mác, thương hiệu được quảng cáo có tác dụng mạnh, hiệu quả cao thì đều có nồng độ hóa chất lớn, thậm chí có cả chì, thủy ngân... cho nên nguy cơ gây nhiễm độc, phá hủy da, làm khô da, sạm da đối với người sử dụng rất cao. Khi da bị những tổn thương do hóa chất gây ra thì việc điều trị sẽ kéo dài và rất khó khăn. Qua nghiên cứu cho thấy, hầu hết bệnh nhân dị ứng mỹ phẩm ở lứa tuổi 18 - 25, trong đó tác nhân gây dị ứng nhiều nhất là kem dưỡng da (chiếm hơn 30%), tiếp đó là loại kem tổng hợp và thuốc nhuộm tóc.
Theo kết quả điều tra, khảo sát của cơ quan chuyên trách trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ Việt Nam, hiện nay trên thị trường có đến hơn 50% sản phẩm mỹ phẩm đang bị làm giả, làm nhái các thương hiệu nổi tiếng, mập mờ nguồn gốc, được rao bán công khai. Về tác hại của mỹ phẩm giả, kém chất lượng, nhiều chuyên gia y tế đã cảnh báo, trong mỹ phẩm giả có chứa nhiều chất độc hại như: corticoid, formaldehyde, hương liệu tổng hợp, chất mầu tổng hợp... ngoài tàn phá làn da, gây dị ứng da, còn có thể gây bệnh cho các cơ quan khác như phổi, thần kinh, ảnh hưởng sự phát triển của thai nhi, có thể gây ung thư... Nhưng những mặt hàng này vẫn bán rất chạy, do tâm lý ham rẻ của không ít người tiêu dùng.
Quản lý chặt, xử lý nghiêm
Theo số liệu thống kê của Chi cục Quản lý thị trường (QLTT) Hà Nội, chỉ tính riêng từ đầu năm 2015 đến nay, Chi cục QLTT đã kiểm tra, xử lý và thu giữ 185.946 sản phẩm hóa mỹ phẩm kém chất lượng, không có hóa đơn chứng từ, các sản phẩm không rõ nguồn gốc được tuồn vào thị trường Việt Nam. Các đối tượng sử dụng nhiều phương thức, thủ đoạn tinh vi để vận chuyển mỹ phẩm nhập lậu về Việt Nam, trà trộn hàng giả, hàng nhái với hàng chính hãng, hoặc lấy danh nghĩa hàng xách tay để tiêu thụ. Cụ thể, ngày 28-5-2014, Đội QLTT số 14, tiến hành kiểm tra đối với cơ sở kinh doanh mỹ phẩm thuộc Công ty TNHH Thương mại LK có địa chỉ tại số 41B, Lý Thái Tổ (Hoàn Kiếm) phát hiện 1.617 sản phẩm mỹ phẩm đã hết hạn sử dụng. Ngày 15-1-2015, Đội QLTT số 5 phối hợp với Phòng PA65, Công an TP Hà Nội kiểm tra đối với điểm kinh doanh mỹ phẩm tại địa chỉ 27/40 Võ Thị Sáu (Hai Bà Trưng), phát hiện hàng hóa là mỹ phẩm các loại do nước ngoài sản xuất không có hóa đơn chứng từ, trị giá hơn ba tỷ đồng. Ngày 28-1-2015, Đội QLTT số 5 kiểm tra cơ sở kinh doanh mỹ phẩm thuộc Công ty Cổ phần đầu tư và thương mại Nhật Hưng, tại số 19B8, tổ 16 Phúc Đồng (Long Biên) phát hiện và thu giữ 42.440 sản phẩm mỹ phẩm nhập lậu, không có hóa đơn chứng từ, trị giá bốn tỷ đồng. Ngày 28-3-2015, Đội QLTT số 14 đã tiến hành kiểm tra bảy cơ sở kinh doanh mỹ phẩm thuộc Công ty TNHH Xuân Thủy có trụ sở chính tại số 18 Bạch Mai (Hai Bà Trưng, Hà Nội) phát hiện 79.666 sản phẩm mỹ phẩm do nước ngoài sản xuất nhưng không xuất trình được hóa đơn chứng từ nguồn gốc...
Đội Quản lý thị trường số 15 kiểm tra cửa hàng kinh doanh trên phố Định Công (Hà Nội). Ảnh: HÀ THU
Một trong những nguyên nhân của tình trạng sản xuất, buôn bán kinh doanh mỹ phẩm không rõ chất lượng, xuất xứ, hàng giả trong thời gian qua diễn biến ngày càng phức tạp là do việc xử lý các vụ vận chuyển, kinh doanh mỹ phẩm nhập lậu vẫn còn nhiều bất cập. Thông tư số 06/2011/TTBYT ngày 25-1-2011 của Bộ Y tế về quản lý mỹ phẩm đã quy định rõ các tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh mỹ phẩm phải có giấy phép đăng ký kinh doanh; phải đáp ứng các nguyên tắc, tiêu chuẩn "Thực hành tốt sản xuất mỹ phẩm" của Hiệp hội các nước Đông-Nam Á (có đội ngũ nhân sự có kiến thức chuyên môn đáp ứng tiêu chuẩn trên, có hệ thống quản lý, kiểm tra chất lượng đầy đủ, xây dựng nhà xưởng...); khi đưa bất cứ sản phẩm mỹ phẩm nào ra thị trường, sản phẩm phải được cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền cấp số tiếp nhận Phiếu công bố sản phẩm mỹ phẩm. Nhưng nếu theo quy định này, thì các cơ quan chức năng chỉ quản lý được các loại mỹ phẩm có công bố và được cơ quan chức năng cấp phép. Đây chính là vấn đề khó khăn trong công tác xử lý hiện nay. Bởi vì, theo Phó Chi cục trưởng Chi cục QLTT Hà Nội Vương Trí Dũng, các thủ đoạn mà các doanh nghiệp, đại lý kinh doanh mỹ phẩm làm giả ngày càng tinh vi hơn nên gây khó khăn lớn cho lực lượng chức năng. Trong khi đó, nếu có phát hiện thì việc xử lý các vụ vận chuyển, kinh doanh mỹ phẩm nhập lậu chỉ dừng lại ở mức xử phạt hành chính với mức phạt còn thấp, chưa đủ sức răn đe. Điều này khiến thị trường mỹ phẩm hiện nay vẫn trong tình trạng nhập nhèm, thật giả lẫn lộn, khiến người tiêu dùng hoang mang.
Trước thực trạng mỹ phẩm giả, kém chất lượng hoành hành ngày một công khai và tràn lan, cùng với việc tăng chế tài xử phạt, các cơ quan chức năng cần có sự phối hợp, siết chặt công tác quản lý, tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm đối với những cá nhân và tổ chức vi phạm; cần nghiên cứu đưa mỹ phẩm vào mặt hàng kinh doanh có điều kiện, nhằm kiểm soát chặt chẽ về công bố sản phẩm, thành phần sản phẩm, cơ sở sản xuất các mặt hàng mỹ phẩm. Bên cạnh đó, các ngành chức năng cần tăng cường công tác tuyên truyền, nâng cao ý thức người kinh doanh không nên chạy theo lợi nhuận, tiếp tay cho việc sản xuất, kinh doanh mỹ phẩm không rõ nguồn gốc, không bảo đảm chất lượng. Mỗi người tiêu dùng không nên lạm dụng mỹ phẩm, tuyệt đối không sử dụng các loại mỹ phẩm không rõ nguồn gốc, xuất xứ và đã quá hạn sử dụng.
