Với những thành tựu to lớn đạt được trong công tác đào tạo, nghiên cứu khoa học, trường được Ðảng, Nhà nước tặng danh hiệu Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới (năm 2000), Huân chương Hồ Chí Minh (năm 2001) Và nhiều phần thưởng cao quý khác.
Trao đổi ý kiến với chúng tôi về những thành tựu và bước phát triển của nhà trường trong 50 năm qua, GS, TSKH Nguyễn Văn Mậu, Bí thư Ðảng ủy, Hiệu trưởng nhà trường, cho biết: Vinh dự mà nhà trường có được như hôm nay thuộc về nhiều thế hệ cán bộ, giảng viên, công nhân viên, học sinh, sinh viên đã và đang làm việc, học tập tại trường. Nhiều nhà khoa học đã thành danh từ mái trường này. Họ đang cống hiến sức lực, trí tuệ của mình trên mọi miền của Tổ quốc, trong công cuộc CNH, HÐH đất nước hiện nay. Trong xu thế hội nhập, trường là một địa chỉ hợp tác hiệu quả và tin cậy của bạn bè quốc tế. Minh chứng cho điều đó là nhiều hội thảo quốc tế, nhiều chương trình hợp tác nghiên cứu khoa học với nước ngoài được nhiều tập thể, nhiều nhà khoa học của nhà trường thực hiện có hiệu quả. Nhiều lớp liên kết đào tạo đại học và sau đại học với các trường đại học uy tín ở nước ngoài đạt chất lượng cao. Rõ ràng là trường đang có bước tiến mới trên con đường hội nhập nền khoa học, giáo dục tiên tiến của cộng đồng thế giới.
Thế nhưng, xác định rõ vai trò, trách nhiệm của nhà trường trong thời kỳ đất nước đổi mới, từ năm cuối 2001, tại Ðại hội Ðảng bộ lần thứ 23, trường nêu quyết tâm: Tập trung nguồn lực, trí tuệ, phấn đấu xây dựng và phát triển thành trường khoa học và công nghệ có chất lượng cao trong đào tạo và nghiên cứu khoa học, sớm đạt chuẩn khu vực và từng bước đạt chuẩn quốc tế; phục vụ đắc lực và có hiệu quả công cuộc CNH, HÐH đất nước và sự phát triển kinh tế, văn hóa - xã hội của thủ đô. Từ đó đến nay, sau gần năm năm phấn đấu, Trường đại học Khoa học Tự nhiên (KHTN) đạt được những thành tựu đáng kể trong đào tạo cũng như nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ.
Về công tác đào tạo, nhà trường chủ động rà soát, bổ sung và hoàn thiện mục tiêu, nội dung chương trình các ngành học, bậc học cho phù hợp yêu cầu của đất nước và đòi hỏi hội nhập quốc tế. Ðến nay, nhà trường đã hoàn thành 18 khung chương trình đào tạo đại học và 55 khung chương trình đào tạo thạc sĩ và tiến sĩ; biên soạn gần 250 giáo trình. Ðáng chú ý, nhà trường chú trọng xây dựng một số ngành khoa học công nghệ mũi nhọn gắn liền với khoa học cơ bản, phù hợp các hướng khoa học-công nghệ ưu tiên của Nhà nước như: Công nghệ sinh học, công nghệ vật liệu mới, công nghệ hạt nhân, công nghệ môi trường, công nghệ năng lượng mới, công nghệ hóa dầu, v.v.
Việc đào tạo và bồi dưỡng nhân lực chất lượng cao được trường tiếp tục quan tâm ở mức độ cao hơn. Chương trình đào tạo cử nhân khoa học tài năng mà nhà trường là đơn vị đi đầu tổ chức từ nhiều năm nay cũng đã được điều chỉnh phù hợp xu thế phát triển hiện đại, thu hút được sự quan tâm hợp tác giúp đỡ của các nhà khoa học quốc tế danh tiếng và của một số trường đại học nổi tiếng thuộc các nước có nền khoa học tiên tiến trên thế giới.
Khối trung học phổ thông chuyên, với vai trò tiên phong là chuyên toán tin, chuyên lý vẫn giữ vững truyền thống dẫn đầu cùng với khối chuyên hóa, chuyên sinh đã có những khởi sắc mới, làm dày thêm bảng vàng thành tích trong các kỳ Ô-lim-pích quốc tế và các kỳ thi học sinh giỏi quốc gia. Chỉ tính riêng trong ba năm, từ 2002 đến 2005, học sinh khối chuyên của nhà trường đoạt sáu Huy chương vàng, 16 Huy chương bạc, 18 Huy chương đồng trong các kỳ thi Ô-lim-pích quốc tế về toán học, tin học, vật lý, hóa học và sinh học; 14 giải nhất, 28 giải nhì, 37 giải ba trong các kỳ thi học sinh giỏi quốc gia. Ngoài ra, sinh viên khối đại học của nhà trường còn đoạt 18 giải nhất, 20 giải nhì, 25 giải ba trong các kỳ Ô-lim-pích sinh viên toàn quốc. Nhằm đáp ứng nhu cầu đào tạo giáo viên của xã hội, những năm gần đây trường phối hợp với Khoa sư phạm (ÐHQG Hà Nội) đào tạo hệ cử nhân sư phạm và nhiều khóa sinh viên đã ra trường. Năm năm gần đây, vào dịp hè, trường còn tổ chức các lớp bồi dưỡng kiến thức chuyên môn về các chuyên ngành toán học, vật lý, hóa học, sinh học cho các cán bộ phụ trách chuyên môn các sở giáo dục và đào tạo, các giáo viên đang giảng dạy tại các trường THPT chuyên trong cả nước.
Những lớp bồi dưỡng chuyên môn này tạo điều kiện cho đồng nghiệp trong cả nước có cơ hội tiếp xúc, trao đổi kinh nghiệm nghiên cứu, giảng dạy, điều mà không phải cơ sở đào tạo nào cũng làm được, nếu không phải là trường cơ bản đầu ngành như Trường đại học KHTN. Bên cạnh đó, cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ việc giảng dạy cũng như nghiên cứu khoa học được từng bước tăng cường, một phần nhờ đầu tư của Nhà nước, phần khác nhờ các dự án và hợp tác quốc tế về đào tạo và nghiên cứu khoa học. Mặt khác, việc biên soạn giáo trình và sách chuyên khảo cũng là thế mạnh của nhà trường. Phát huy thành tích về công tác biên soạn giáo trình, chỉ tính trong thời gian từ năm 2002 đến 2005, nhà trường nghiệm thu hàng trăm giáo trình, chuyên đề; phần lớn trong số đó được in và xuất bản phục vụ cho việc học tập, nghiên cứu của sinh viên. Trường khuyến khích các nhà khoa học viết sách chuyên khảo tổng kết các kết quả nghiên cứu khoa học của chính mình và của nhóm nghiên cứu bằng tiếng Anh.
Ngoài ra, trường nhận trọng trách đăng cai và hoàn thành tốt Ô-lim-pích Vật lý châu Á tổ chức tại nước ta (tháng 2-2004). Năm 2007, Trường vinh dự tiếp tục được giao đăng cai Ô-lim-pích Toán học quốc tế. Những sự kiện quan trọng đó phần nào khẳng định vai trò, vị trí đặc biệt của nhà trường trong hệ thống giáo dục-đào tạo nước nhà; trong đó có công tác đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ nông nghiệp CNH, HÐH đất nước.
Chất lượng đào tạo của Trường đại học KHTN thuộc ÐHQG Hà Nội, một trường khoa học cơ bản đầu ngành, không thể tách rời công tác nghiên cứu khoa học của đội ngũ cán bộ giảng viên. Xác định đúng đắn điều đó mà trong công tác nghiên cứu khoa học và hợp tác quốc tế, những năm gần đây chương trình trung hạn về phát triển khoa học công nghệ vẫn được trường chú trọng và tiếp tục triển khai như một thế mạnh đặc biệt.
Trường động viên, đòi hỏi các tập thể khoa học giành được nhiều chương trình nghiên cứu cấp Nhà nước và cấp đề tài nghiên cứu cơ bản thông qua cơ chế đấu thầu cạnh tranh trên quy mô toàn quốc. Với những chương trình nghiên cứu khoa học và các đề tài nghiên cứu cơ bản do cán bộ khoa học nhà trường đảm nhiệm trong những năm qua, có thể nói, trường vẫn giữ vững vai trò chủ đạo của một trung tâm nghiên cứu khoa học mạnh trong hệ thống các trường đại học của cả nước. Chỉ tính từ năm 2002 đến năm 2004, trung bình hằng năm, cán bộ khoa học nhà trường chủ trì hơn 120 đề tài nghiên cứu cơ bản, tám chương trình KHCN cấp Nhà nước. Kính phí nghiên cứu khoa học tăng lên hằng năm với tổng giá trị hàng chục tỷ đồng. Chất lượng các công trình khoa học cũng được nâng cao, nhất là các công trình khoa học có liên quan đến các số liệu tính toán thực nghiệm được thực hiện trong các phòng thí nghiệm hiện đại.
Có thể nói phần lớn các chương trình, dự án, đề tài nghiên cứu khoa học do cán bộ của trường thực hiện có tác dụng phục vụ đắc lực cho nền kinh tế quốc dân, phục vụ phát triển nông nghiệp và nông thôn, quy hoạch lãnh thổ, phát triển bền vững ở cả nước và thủ đô Hà Nội. Ở Trường đại học KHTN công tác nghiên cứu khoa học, quan hệ hợp tác quốc tế được gắn kết chặt chẽ với công tác bồi dưỡng và đào tạo cán bộ. Trong thời gian từ năm 2002 đến 2004, có 105 sinh viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh được gửi đi tiếp tục đào tạo ở nước ngoài, 372 lượt cán bộ đi trao đổi khoa học; 252 đoàn với 556 lượt khách quốc tế vào làm việc với trường.
Sinh viên tham gia nghiên cứu khoa học cũng là một trong những phong trào được nhà trường quan tâm chú ý đúng mức. Hằng năm có từ 250 đến 300 báo cáo khoa học được trình bày trong các hội nghị khoa học sinh viên. Những báo cáo xuất sắc được lựa chọn để báo cáo tại Hội nghị khoa học sinh viên toàn trường được tổ chức vào tháng 5 hằng năm cho thấy trường đang có những bước đi và định hướng đúng trên con đường phấn đấu trở thành trường đại học nghiên cứu tiên tiến.
Ðược hỏi về hướng phát triển của nhà trường trong những năm trước mắt và lâu dài, GS, TSKH Nguyễn Văn Mậu, khẳng định: Trên cơ sở thành quả đạt được, trường đại học KHTN tiếp tục phấn đấu xây dựng để đến năm 2015 trở thành Trường đại học nghiên cứu tiên tiến, ngang tầm với một số trường đại học và viện nghiên cứu hàng đầu trong khu vực và là trung tâm hàng đầu của cả nước về đào tạo, nghiên cứu khoa học, ứng dụng và chuyển giao công nghệ thuộc lĩnh vực khoa học tự nhiên và một số hướng công nghệ mũi nhọn gắn với khoa học cơ bản, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của sự phát triển kinh tế - xã hội trong thời kỳ CNH, HÐH đất nước.
Với bề dày truyền thống của trường đại học khoa học cơ bản đầu ngành; với sự năng động, sáng tạo và nỗ lực, quyết tâm cao; nhất là mỗi khi chọn hướng đi đúng phù hợp xu thế phát triển, hy vọng những toan tính, dự định, mục tiêu và kế hoạch mà Trường ÐHKHTN (ÐHQG Hà Nội) đặt ra sớm trở thành hiện thực.
