Năm học 2007-2008, TP Hồ Chí Minh triển khai xây dựng mô hình trường THCS thân thiện tại năm trường của huyện Hóc Môn và ba trường của quận Thủ Ðức. Trao đổi với chúng tôi, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Ðào tạo TP Hồ Chí Minh Nguyễn Hoài Chương cho biết, dự án xây dựng mô hình trường THCS thân thiện do Bộ Giáo dục và Ðào tạo và Quỹ Nhi đồng LHQ phối hợp thực hiện. Mô hình này có nhiều tiêu chí phù hợp với phong trào "Trường học thân thiện, học sinh tích cực" của toàn ngành giáo dục. Tại TP Hồ Chí Minh, dự án được triển khai tại tám trường THCS của hai quận, huyện vùng ven của thành phố. Ðây là những trường có ít điều kiện phát triển hơn so với các trường khu vực nội thành. Sau bốn năm triển khai, mô hình này đã trở thành hạt nhân cho các trường trong dự án thực hiện tốt phong trào "Trường học thân thiện, học sinh tích cực". Bên cạnh đó, việc xây dựng mô hình trường THCS thân thiện cũng thúc đẩy các trường khác học tập mô hình này.
Tới Trường THCS Nguyễn An Khương thị trấn Hóc Môn, huyện Hóc Môn có thể thấy rõ nét hơn môi trường thân thiện giữa giáo viên và học sinh của trường. Ðây là kết quả của việc thực hiện tốt hộp thư tư vấn để giáo viên được lắng nghe "điều các em băn khoăn muốn nói, các em mong muốn gì ở người lớn". Hằng tuần, sau khi tiếp nhận thư của học sinh, tổ tư vấn của trường hội ý để đưa ra hướng giải quyết thắc mắc của các em. Bên cạnh đó, học sinh cũng được giáo viên chủ nhiệm tư vấn tâm lý trực tiếp hay bày tỏ ý nghĩ của mình qua các buổi sinh hoạt ngoại khóa. Ðây là một nội dung quan trọng của Trường THCS Nguyễn An Khương trong quá trình xây dựng mô hình trường THCS thân thiện. Phó Hiệu trưởng nhà trường Mai Hồng Thanh cho biết: "Nghe tâm sự của các em hay chứng kiến những sai sót của các em, chúng tôi mới hiểu được các em rất cần được chia sẻ từ phụ huynh và thầy cô. Có trường hợp học sinh bị mất xe đạp, bị điểm thấp hay không thuộc bài đã không dám về nhà vì sợ bố mẹ và tìm tới các thầy cô để thổ lộ. Qua đây nhà trường lại tư vấn cho các phụ huynh để có cách ứng xử phù hợp với các em". Em Nguyễn Quỳnh Như, học sinh lớp 8, Trường THCS Nguyễn An Khương chia sẻ:
"Ở đây em thấy các thầy giáo, cô giáo rất thân thiết giống người trong gia đình của em. Có khó khăn gì chúng em có thể chia sẻ cùng giáo viên. Trường có hộp thư góp ý giúp chúng em nói những điều khó nói trực tiếp được".
Trong quá trình xây dựng mô hình trường THCS thân thiện, các trường thực hiện các giải pháp: tiếp nhận tất cả trẻ em đến trường; tạo hiệu quả giáo dục; xây dựng môi trường lành mạnh, an toàn; xây dựng môi trường bình đẳng và huy động sự tham gia của học sinh, gia đình, cộng đồng vào quá trình xây dựng trường học. Nhiều trường đã hỗ trợ học sinh hoàn cảnh khó khăn bằng các chương trình học bổng, miễn giảm học phí, giúp các em có điều kiện học tập. Cùng với nâng cao chất lượng dạy và học, các trường tập trung giáo dục văn hóa truyền thống cho học sinh thông qua các hoạt động chăm sóc, tìm hiểu các di tích lịch sử, văn hóa, rèn luyện kỹ năng sống. Mô hình trường THCS thân thiện giúp học sinh gắn bó với tập thể, sự yêu mến trường lớp, từ đó nâng cao hiệu quả học tập. Theo Phòng Giáo dục và Ðào tạo quận Thủ Ðức, sau bốn năm thực hiện dự án này, tỷ lệ học sinh bỏ học đã giảm từ 0,8% (năm học 2007-2008) xuống 0,2% (năm học 2010-2011). Tỷ lệ học sinh yếu từ 7,6% xuống còn 2,2%, tỷ lệ học sinh đạo đức loại tốt từ 79% tăng lên 89%. Ngoài ra, môi trường cũng được cải thiện như: hệ thống thư viện, cây xanh, nhà vệ sinh...
Mô hình trường THCS thân thiện đã gắn kết các lực lượng trong và ngoài nhà trường, thúc đẩy phong trào trường học thân thiện, học sinh tích cực. Từ kết quả này, Sở Giáo dục và Ðào tạo TP Hồ Chí Minh đề xuất, cần nhân rộng những ưu điểm của mô hình để tạo điều kiện cho các trường không tham gia dự án được học tập kinh nghiệm, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện trong học sinh. Bộ Giáo dục và Ðào tạo cần xem xét những tiêu chí phù hợp của mô hình trường THCS thân thiện đưa vào bộ tiêu chí đánh giá chất lượng các cơ sở giáo dục.
Dự án xây dựng trường THCS thân thiện đã triển khai thí điểm tại Hà Nội, Lào Cai, Gia Lai, Kon Tum, TP Hồ Chí Minh, Ðồng Tháp, An Giang và Trà Vinh. Dự án có mục tiêu động viên tất cả thanh thiếu niên tới trường; nội dung dạy học hiệu quả và phù hợp, thúc đẩy sự tham gia tích cực của học sinh; môi trường học tập an toàn; bình đẳng về giới; phối hợp với cộng đồng và cơ quan hữu quan.
