Chủ nhân của triển lãm này là những gương mặt thuộc thế hệ @, gồm: Lê Quốc Việt, Nguyễn Quang Thắng, Nguyễn Đức Dũng, Phạm Văn Tuấn, Trần Trọng Dương. Yêu thư pháp, mong muốn gìn giữ nét văn hóa đặc sắc của dân tộc, những gương mặt trên tụ hội để hình thành nên một nhóm, đang dần định hình tên tuổi trong làng thư pháp: Nhóm Thư pháp Tiền Vệ Zenei Gang of Five.
Chữ Nôm ra đời cách nay khoảng 1000 năm, song hành với nền độc lập tự chủ của văn hóa Đại Việt mà tiêu biểu trong đó là văn hóa Thăng Long. Những bài phú Nôm bất hủ của vua Trần Nhân Tông, sư Huyền Quang, hay thơ Nôm Hàn Thuyên, Chu Văn An, Nguyễn Trãi…chính là những “viên gạch” đầu tiên và quan trọng nhất cho nền văn hiến dân tộc.
Tuy nhiên, từ năm 1945 trở lại đây, chữ Nôm (cũng như chữ Hán) đã đi vào quên lãng. Có thể coi, đây là sự đứt gãy về văn hóa lớn nhất trong lịch sử, bởi đó là sự chọn lựa của chính chủ thể văn hóa. Cũng từ đây, người Việt gần như hoàn toàn bất lực trước di sản thư tịch, văn hiến của cha ông.
Càng có khả năng kết nối với quá khứ thì lại càng thấy lạc lõng trong thế giới hiện tại. Càng biết nhiều thì càng thấy là không thể nói những cái biết ấy cho người khác hiểu được. Sự bất lực trong ngôn từ, sự thất bại trong việc hòa nhập của từng thân phận với xã hội đã tạo nên những dồn nén nội tâm… Đó chính là ý tưởng để Nhóm Tiền vệ thực hiện triển lãm lần này với cái tên Vô ngôn.
Triển lãm thư pháp và sắp đặt Vô ngôn là dạng bút đàm “tự ngôn tự ngữ” về văn hóa dân tộc. Nguyễn Quang Thắng thực thi ghi chép, ken đặc đến mức trở thành…phi văn bản. Nguyễn Đức Dũng trăn trở với vài con chữ, nhưng những loang chảy ánh sáng trong từng nét bút khiến tác phẩm đạt đến ngưỡng…giải văn tự. Phạm Văn Tuấn vẫn bảo lưu cách viết, song đã trừu tượng hóa hoàn toàn. Trần Trọng Dương hướng đến sự triệt bỏ nhân vi, xóa sạch nét bút, cực đoan đến mức “vô thư vô pháp”. Trong khi đó, sắp đặt của Lê Quốc Việt quay lại cách sao chép chữ Hán Nôm truyền thống. Những trích đoạn văn tự trên đĩa gốm được kết hợp lại thành một bức thư pháp lớn có chuyển động và phát ra âm thanh, tạo nên sức sống giả cho những con chữ đã chết. Từng tiểu văn bản có thể đọc được, nhưng ghép lại thì vô nghĩa, không có tiếng nói và phi định tính. Thêm nữa, các quả bóng sứ lăn ngẫu nhiên trên mặt gương tạo thành vô số huyễn ảnh văn tự. Những ống phướn chứa đầy ánh sáng, buông trên nghĩa địa sách đã bê tông hóa, có thể coi đó như là sự phóng chiếu không lời về linh hồn của những chủ thể văn hóa xưa cũ…
Với việc đưa ra triển lãm 40 tác phẩm tĩnh và 5 tác phẩm sắp đặt trong triển lãm Vô ngôn lần này, Nhóm Tiền vệ hy vọng “khai quật” trong trầm tích tri thức quá khứ cũng như ngay trong đời sống thực tại những giá trị nhân bản, kiến giải và phát lộ nó theo một chiều kích tích cực như một sự tái đầu thai các giá trị văn hóa vào trong đời sống hiện đại.
Triển lãm sẽ diễn ra đến hết ngày 5-3-2010.
VIỆT LAM
