Việt Nam thúc đẩy dịch vụ tin cậy số xuyên biên giới trong bối cảnh AI

Phát biểu khai mạc hội thảo, Thứ trưởng Khoa học và Công nghệ Phạm Đức Long cho rằng, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm thay đổi sâu sắc hoạt động quản lý, sản xuất, kinh doanh và giao dịch. Khi hợp đồng, chứng từ và nhiều hoạt động kinh tế được thực hiện trên môi trường số, việc xác minh chủ thể, bảo đảm tính toàn vẹn của dữ liệu và khả năng kiểm chứng giao dịch ngày càng trở nên cấp thiết.

Theo Thứ trưởng, các dịch vụ chứng thực chữ ký số, cấp dấu thời gian và chứng thực thông điệp dữ liệu là những thành phần quan trọng của hạ tầng kinh tế số, tạo cơ sở xác minh chủ thể và bảo đảm an toàn cho các giao dịch điện tử.

Thứ trưởng Phạm Đức Long nhấn mạnh: “Nếu hạ tầng viễn thông giúp kết nối con người và các hệ thống, thì hạ tầng tin cậy số giúp các chủ thể nhận biết, xác minh và giao dịch với nhau một cách an toàn. Khi nền kinh tế số vượt qua biên giới quốc gia, niềm tin số cũng phải có khả năng vượt qua biên giới”.

Để thúc đẩy lĩnh vực này tại Việt Nam, Thứ trưởng đề nghị tập trung vào 4 định hướng: Hoàn thiện hành lang pháp lý, làm rõ điều kiện công nhận dịch vụ tin cậy nước ngoài; tăng cường liên thông kỹ thuật, nâng cao khả năng kiểm chứng chữ ký số, chứng thư số và bằng chứng điện tử; phát triển hệ sinh thái dịch vụ gắn với nhu cầu thực tế của người dân, doanh nghiệp; chủ động hợp tác quốc tế, lựa chọn những lĩnh vực có nhu cầu rõ ràng để thử nghiệm trước khi mở rộng.

Đề cập đến vai trò của dịch vụ tin cậy trong hệ sinh thái AI, Thứ trưởng nhấn mạnh yêu cầu xác thực nguồn gốc, kiểm chứng tính toàn vẹn của nội dung số ngay từ quá trình tạo lập, thay vì chờ thông tin giả mạo xuất hiện mới xử lý. Khi AI ngày càng tham gia vào các giao dịch tự động, cần xác định rõ thẩm quyền, phạm vi ủy quyền và trách nhiệm của các chủ thể liên quan.

Việt Nam từng bước kết nối hạ tầng tin cậy số quốc tế

Thông tin tại hội thảo, Phó Giám đốc NEAC (Bộ Khoa học và Công nghệ) Phạm Quốc Hoàn cho biết, Việt Nam đã từng bước hoàn thiện hành lang pháp lý và hạ tầng chứng thực điện tử quốc gia, với nền tảng là Luật Giao dịch điện tử năm 2023 và các quy định pháp luật về dịch vụ tin cậy.

Hệ sinh thái dịch vụ tin cậy hiện gồm 3 loại hình chính: Chứng thực chữ ký số, cấp dấu thời gian và chứng thực thông điệp dữ liệu. Trong đó, dấu thời gian giúp xác định thời điểm tồn tại của dữ liệu; dịch vụ chứng thực thông điệp dữ liệu hỗ trợ xác nhận việc gửi, nhận và lưu trữ thông điệp, tạo bằng chứng phục vụ xác minh giao dịch điện tử.

Theo ông Hoàn, để thúc đẩy công nhận dịch vụ tin cậy xuyên biên giới, cần từng bước xây dựng cơ chế kết nối, trao đổi danh sách tin cậy (Trust List), xác định mức độ bảo đảm tương đương giữa các hệ thống và làm rõ trách nhiệm của các bên tham gia.

Về định hướng phát triển, Việt Nam hướng tới hình thành hệ sinh thái chứng thực thông điệp dữ liệu toàn diện, cho phép kiểm chứng nguồn gốc, tính toàn vẹn và thời điểm tạo lập của dữ liệu. Hạ tầng tin cậy số cũng cần đáp ứng xu hướng giao dịch tự động giữa các hệ thống, tạo thuận lợi cho hoạt động trao đổi dữ liệu và giao dịch điện tử giữa các quốc gia.

Chia sẻ kinh nghiệm quốc tế, ông Vijayakumar Manjunatha, Tổng Thư ký Hiệp hội Hạ tầng khóa công khai châu Á (APKIC) cho biết, khảo sát sơ bộ của hiệp hội năm 2026 tại 36 quốc gia và vùng lãnh thổ cho thấy phần lớn đã có khung pháp lý về chữ ký số hoặc dịch vụ tin cậy, song các thỏa thuận công nhận lẫn nhau vẫn còn hạn chế.

Hiệp hội Hạ tầng khóa công khai châu Á đề xuất lộ trình hợp tác theo từng giai đoạn, bắt đầu từ xác minh hệ thống tin cậy của đối tác, đối chiếu tiêu chuẩn kỹ thuật và mức độ bảo đảm, sau đó tiến tới công nhận lẫn nhau trên cơ sở pháp lý phù hợp. Các quốc gia cũng có thể lựa chọn lĩnh vực có nhu cầu giao dịch lớn để thử nghiệm khả năng liên thông, đánh giá hiệu quả trước khi mở rộng.

Tại hội thảo, các chuyên gia đến từ Vương quốc Anh, Liên bang Nga, Malaysia... đã chia sẻ kinh nghiệm xây dựng hạ tầng tin cậy, xác thực chữ ký điện tử nước ngoài và kết nối hệ thống giữa các quốc gia. Các ý kiến cho thấy, để chữ ký số được công nhận trong giao dịch xuyên biên giới, cần giải quyết đồng thời những khác biệt về pháp luật, tiêu chuẩn kỹ thuật, cơ chế giám sát và mức độ bảo đảm tin cậy. Đây là cơ sở để Việt Nam nghiên cứu các mô hình kết nối phù hợp với điều kiện trong nước và thông lệ quốc tế.

Sự phát triển của AI tạo sinh đang làm gia tăng yêu cầu xác minh nguồn gốc và tính toàn vẹn của nội dung số. Văn bản, hình ảnh, âm thanh và video có thể được tạo lập, chỉnh sửa với độ chân thực cao, gây khó khăn cho việc phân biệt nội dung xác thực với thông tin giả mạo.

Thông qua hội thảo, Trung tâm Chứng thực điện tử quốc gia và các đơn vị liên quan tiếp tục nghiên cứu, tổng hợp kinh nghiệm quốc tế, tham mưu giải pháp hoàn thiện cơ chế pháp lý và thúc đẩy kết nối hạ tầng tin cậy số. Quá trình này cần gắn với yêu cầu bảo đảm an toàn, bảo vệ dữ liệu và nâng cao năng lực tự chủ, tạo điều kiện để người dân, doanh nghiệp mở rộng giao dịch điện tử xuyên biên giới, góp phần phát triển kinh tế số và hội nhập quốc tế.