Đằng sau cuộc đua công nghệ lượng tử là cuộc đua nhân tài

Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị đặt mục tiêu đến năm 2030 Việt Nam “từng bước làm chủ một số công nghệ chiến lược”, trong đó có công nghệ lượng tử và yêu cầu đẩy mạnh hợp tác nghiên cứu với các quốc gia có trình độ khoa học, công nghệ phát triển trong lĩnh vực này. Cùng với đó, Nghị quyết xác định nhân lực là một nội dung trọng tâm, cốt lõi, đòi hỏi “có cơ chế, chính sách đặc biệt về nhân tài”, thu hút người giỏi theo học toán học, vật lý, kỹ thuật và công nghệ then chốt, đồng thời “xây dựng, kết nối và phát triển mạng lưới chuyên gia, nhà khoa học trong nước và quốc tế”.

Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo tiếp nối định hướng này ở khâu đào tạo. Nghị quyết khẳng định giáo dục đại học là nòng cốt phát triển nhân lực trình độ cao, nhân tài; đặt mục tiêu đến năm 2030 có ít nhất 6.000 nghiên cứu sinh, 20.000 người học các chương trình tài năng, ưu tiên các ngành công nghệ chiến lược và mở rộng liên kết với đại học, doanh nghiệp uy tín nước ngoài.

Tinh thần chung của hai nghị quyết cho thấy làm chủ công nghệ lượng tử trước hết là bài toán con người. Giải bài toán ấy đòi hỏi trả lời hai câu hỏi: nhân lực lượng tử cần những điều kiện gì để hình thành, và các điều kiện đó được tạo ra bằng cách nào.

Trước sự chứng kiến của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Nhà vua Đan Mạch Frederik X, Tập đoàn FPT - doanh nghiệp công nghệ Việt Nam hiện diện tại 31 quốc gia và vùng lãnh thổ, cùng Viện Niels Bohr thuộc Đại học Copenhagen, một trong những trung tâm nghiên cứu và phát triển công nghệ lượng tử hàng đầu thế giới, trao Biên bản ghi nhớ hợp tác trong lĩnh vực khoa học và công nghệ thông tin lượng tử.

Ba điều kiện để hình thành nhân lực lượng tử

Nhân lực lượng tử không thể đào tạo nhanh như nhiều ngành công nghệ khác và cần hội đủ ba điều kiện:

Thứ nhất là nền tảng toán-vật lý-tin học. Máy tính lượng tử xử lý thông tin dựa trên các nguyên lý của cơ học lượng tử. Người làm việc trong lĩnh vực này cần nắm vững đại số tuyến tính, xác suất, vật lý lượng tử, đồng thời có kỹ năng lập trình và thiết kế thuật toán cũng như kiến thức chuyên sâu về quang học, vật liệu hay điện tử.

Thứ hai là môi trường nghiên cứu chuyên sâu. Kiến thức chỉ trở thành năng lực khi được kiểm chứng trên hệ thống thật và trước bài toán thật. Hạ tầng lượng tử có chi phí cao, kỹ thuật phức tạp và hiện tập trung ở một số ít quốc gia, viện nghiên cứu và doanh nghiệp. Nhà nghiên cứu cần được tiếp cận phần cứng, trực tiếp hoặc qua nền tảng đám mây, cần phòng thí nghiệm và các nhóm nghiên cứu đủ mạnh để phát triển chuyên môn.

Thứ ba là khả năng tham gia mạng lưới khoa học quốc tế. Tri thức lượng tử được tích lũy qua nhiều thập kỷ tại các trung tâm khoa học lớn và phát triển thông qua hợp tác xuyên biên giới. Với nhà khoa học trẻ, cơ hội trao đổi, đồng nghiên cứu, tham gia hội thảo chuyên môn với các nhóm hàng đầu là con đường để theo kịp những hướng nghiên cứu mới. Với các chuyên gia người Việt ở nước ngoài, một môi trường trong nước có kết nối quốc tế cũng là điều kiện để họ cân nhắc trở về mà không bị gián đoạn chuyên môn.

Tạo điều kiện cho nhân tài lượng tử bằng hợp tác quốc tế

Ở khu vực doanh nghiệp, FPT đang tiếp cận bài toán nhân lực lượng tử bằng cách tạo ra chính những điều kiện nêu trên. Tháng 12/2025, Tập đoàn thành lập Viện Quantum AI & Cyber Security (QACI) với cam kết đầu tư 100 triệu USD, đặt mục tiêu đến năm 2041 đào tạo 100 tiến sĩ; phát triển, bồi dưỡng 2.000 chuyên gia công nghệ. Các hợp tác quốc tế gần đây cũng cho thấy cách FPT hiện thực hóa mục tiêu này.

Với một lĩnh vực mà tri thức được tích lũy qua cả thế kỷ, con đường ngắn nhất là kết nối trực tiếp với nơi tri thức ấy hình thành. Ngày 20/10/2026, tại Diễn đàn Doanh nghiệp Việt Nam-Đan Mạch ở Copenhagen, FPT và Viện Niels Bohr thuộc Đại học Copenhagen, một trong những trung tâm nghiên cứu và phát triển công nghệ lượng tử hàng đầu thế giới, đã trao Biên bản ghi nhớ hợp tác về khoa học và công nghệ thông tin lượng tử, trước sự chứng kiến của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Nhà Vua Đan Mạch Frederik X.

Theo thỏa thuận, hai bên sẽ trao đổi nghiên cứu sinh tiến sĩ, nhà khoa học, giảng viên, chuyên gia và tìm kiếm cơ hội nghiên cứu chung trong các lĩnh vực vật liệu lượng tử, linh kiện chip và công nghệ quang tử.

Thỏa thuận được ký trong chuyến thăm cấp Nhà nước tới Đan Mạch của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, cùng ngày hai nước thông qua Tuyên bố chung nâng cấp quan hệ lên Đối tác chiến lược toàn diện.

Nền tảng lý thuyết chỉ trở thành năng lực khi được thử nghiệm trên phần cứng. Lần đầu tiên, FPT hợp tác với một doanh nghiệp chuyên phát triển phần cứng lượng tử khi ký Biên bản ghi nhớ với Quandela, công ty Pháp thành lập năm 2017. Tháng 4/2026, máy tính Lucy do Quandela phát triển được Cơ quan Năng lượng nguyên tử và Năng lượng thay thế Pháp (CEA) công bố là máy tính lượng tử quang tử mạnh nhất thế giới. Hợp tác mở ra khả năng thực hiện các thử nghiệm ban đầu, trao đổi chuyên gia và tiếp cận phòng nghiên cứu, thiết bị, phần mềm phục vụ hoạt động chung.

Bà Éléonore Caroit, Bộ trưởng ủy nhiệm đặc trách Pháp ngữ, Đối tác quốc tế và người Pháp tại nước ngoài, đánh giá thỏa thuận là bước triển khai cụ thể các cam kết cấp cao Việt Nam-Pháp sau chuyến thăm Pháp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm vào tháng 9/2026, trong đó đào tạo nguồn nhân lực là nội dung được nhấn mạnh.

Đồng thời, FPT đang trao đổi với Pasqal, doanh nghiệp phát triển máy tính lượng tử có nhà đồng sáng lập là Giáo sư Alain Aspect, chủ nhân giải Nobel Vật lý năm 2022 để hướng tới đưa năng lực điện toán lượng tử đến các trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp Việt Nam và xây dựng hạ tầng điện toán lượng tử đặt tại Việt Nam.

Năng lực công nghệ lượng tử chỉ hình thành khi nghiên cứu, hạ tầng thử nghiệm, phần mềm, thuật toán và khả năng phát triển ứng dụng được kết nối thành một chuỗi. Với một quốc gia đi sau, hợp tác với những tên tuổi lớn là cách để bổ sung các mắt xích còn thiếu và rút ngắn khoảng cách.