Đối thoại liên khu vực về nâng cao năng lực Trí tuệ nhân tạo: Từ cam kết toàn cầu sang hành động thực chất

Sự kiện quy tụ đông đảo các nhà quản lý, đại diện các tổ chức quốc tế và chuyên gia hàng đầu nhằm thúc đẩy hợp tác xuyên quốc gia, thu hẹp khoảng cách năng lực và hướng tới quản trị AI an toàn, bao trùm.

Phiên Đối thoại liên khu vực về nâng cao năng lực Trí tuệ nhân tạo là sự kiện trọng điểm do Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp Văn phòng Điều phối viên thường trú (UNRCO) và Văn phòng Liên hợp quốc về Công nghệ số và Công nghệ mới nổi (ODET) đồng tổ chức.

Sự kiện diễn ra trong bối cảnh Thỏa thuận Số toàn cầu được thông qua tại Hội nghị thượng đỉnh Tương lai của Liên hợp quốc vào tháng 9/2024, xác lập Mạng lưới Nâng cao năng lực AI (AICDN). Việt Nam là một trong 26 quốc gia và tổ chức đầu tiên tham gia Mạng lưới này từ tháng 7/2026.

Kết quả thảo luận từ phiên đối thoại này sẽ được tổng hợp gửi tới Liên hợp quốc, trở thành đóng góp chính thức cho phiên thứ hai của Đối thoại toàn cầu về Quản trị AI dự kiến diễn ra tại New York vào tháng 5/2027.

Phát biểu chào mừng sự kiện, Thứ trưởng Khoa học và Công nghệ Trần Trung Tính nhấn mạnh rằng, năng lực AI của mỗi quốc gia là yếu tố then chốt để đưa các cam kết và nguyên tắc quản trị thành hiện thực.

Thứ trưởng chỉ ra thực tiễn quản trị AI không thể tách rời khỏi năng lực thực tế về nhân lực, hạ tầng, tài chính và cơ hội tiếp cận đào tạo. Nhằm tạo dựng nền tảng vững chắc, Việt Nam đã ban hành Luật Trí tuệ nhân tạo vào tháng 12/2025 và có hiệu lực từ ngày 1/3/2026, quản lý theo mức độ rủi ro và lấy con người làm trung tâm.

Đồng thời, Việt Nam phê duyệt Chiến lược quốc gia về AI đến năm 2030, tầm nhìn 2045. Việt Nam kiên trì tiếp cận hài hòa dựa trên ba trụ cột: thể chế chính sách, nhân lực nhân tài, và hạ tầng dữ liệu gắn với cộng đồng khởi nghiệp.

Trong thông điệp video phát đi từ Liên hợp quốc, ông Amandeep Singh Gill, Phó Tổng thư ký kiêm Đặc phái viên Liên hợp quốc về Công nghệ số và Công nghệ mới nổi, đã đánh giá cao việc chuyển từ nguyên tắc toàn cầu sang kinh nghiệm thực tiễn.

Ông Amandeep Singh Gill khẳng định không một quốc gia nào có thể tự mình quản trị AI hiệu quả nếu thiếu năng lực nội sinh. Năng lực không chỉ là yêu cầu phát triển mà còn là điều kiện quản trị để hiểu, đánh giá và lựa chọn giải pháp công nghệ phù hợp.

Đại diện cho Liên hợp quốc tại Việt Nam, ông Jonathan Wallace Baker, Trưởng Đại diện UNESCO tại Việt Nam, nêu rõ nghịch lý khi cơ hội AI tập trung ở số ít quốc gia, dễ làm gia tăng khoảng cách phát triển.

Ông Jonathan Wallace Baker nhấn mạnh tiếp cận công nghệ là chưa đủ mà các quốc gia cần có năng lực ứng dụng, đánh giá và đồng quản trị để AI phục vụ lợi ích công cộng.

Trưởng Đại diện UNESCO tại Việt Nam đề xuất ba câu hỏi định hướng cho các bên tham gia: xác định năng lực thực chất cần có, nâng cao hiệu quả hợp tác liên khu vực và xây dựng cơ chế tài trợ bền vững, đồng thời khẳng định năng lực phát triển AI phải luôn đi đôi với niềm tin và sự giám sát của con người.

Tiến sĩ Trần Anh Tú, Phó Cục trưởng Cục Công nghệ số và Trí tuệ nhân tạo, Bộ Khoa học và Công nghệ, đã chia sẻ chi tiết khung quản trị AI của Việt Nam. Ông cho biết Việt Nam phân loại hệ thống AI theo ba mức độ rủi ro, bao gồm cao, trung bình, thấp.

Việt Nam cũng quy định nghĩa vụ minh bạch gắn nhãn nội dung AI với các loại hình như âm thanh, hình ảnh, video, và xác định rõ trách nhiệm trong chuỗi giá trị từ nhà phát triển, nhà cung cấp đến đơn vị triển khai.

Đồng thời, Việt Nam vận hành cổng thông tin ai.vn, áp dụng khung đạo đức AI trong khu vực công và triển khai cơ chế thử nghiệm có kiểm soát. Tiến sĩ Trần Anh Tú đề xuất ba phương diện hợp tác quốc tế: đẩy mạnh đào tạo thực tiễn cho công chức và doanh nghiệp, phối hợp xây dựng công cụ đánh giá quản trị, và tăng cường hợp tác nghiên cứu thử nghiệm sandbox.

Đối thoại liên khu vực về nâng cao năng lực Trí tuệ nhân tạo một lần nữa khẳng định vai trò chủ động, trách nhiệm của Việt Nam trong tiến trình hợp tác số toàn cầu, đồng thời mở ra những cơ hội hợp tác thiết thực.

Qua đó, giúp các quốc gia đang phát triển từng bước nâng cao năng lực nội sinh, chuyển từ thế thụ động tiêu dùng công nghệ sang chủ động đồng sáng tạo và đóng góp tích cực vào tương lai số an toàn, bền vững.