Trong nhiều thế kỷ qua, thành phố Samarra ở miền trung Iraq thu hút hàng triệu tín đồ Hồi giáo dòng Shiite từ khắp các nước Hồi giáo trên thế giới.
Họ đến thành phố này để thờ cúng tại các hầm mộ linh thiêng của Ali al-Hadi và al-Hasan al-Askari, thủ lĩnh thứ 10 và thứ 11 của dòng Shiite, và tới khu vực nơi thủ lĩnh thứ 12 của người Hồi giáo dòng Shiite, Mohammed al-Mahdi mất tích.
Thủ lĩnh al-Mahdi, còn được gọi là “thủ lĩnh ẩn náu”, là con và cháu của hai thủ lĩnh trước đó, và người Shiite cầu nguyện tại nhà thờ al-Askari để cầu mong cho vị thủ lĩnh này trở về.
Đến tận cuối thế kỷ thứ 9, các thủ lĩnh của dòng Shiite vẫn được chọn từ gia đình của Đấng tiên tri Muhammad.
Al-Hadi, vị thủ lĩnh thứ 10 của người Hồi giáo dòng Shiite sinh ra tại Medina thuộc A-rập Xê-út ngày nay vào năm 827. Ông trở thành thủ lĩnh từ khi lên sáu tuổi.
Năm 848, ông cùng con trai bị đưa tới Samarra, khi đó là thủ đô của Đế chế Abbasid và bị vua al-Mutawakhil ra lệnh quản thúc tại nhà.
Người ta cho rằng Imam al-Hadi bị đầu độc vào năm 868, và được chôn trong một ngôi nhà gần nhà thờ al-Mutasim.
Al-Askari kế nhiệm cha làm thủ lĩnh, nhưng vẫn bị quản thúc tại nhà và đã qua đời vào năm 847. Ông được chôn bên cạnh mộ cha tại nơi mà sau này trở thành nhà thờ al-Askari.
Ngoài các ngôi mộ của hai vị thủ lĩnh trên, còn có các ngôi mộ của Hakima Khatun, người chị em của Imam al-Hadi, và Narjis Khatun, mẹ của Imam al-Mahdi.
Khu tổ hợp các công trình này còn bao gồm một nhà thờ thứ hai phía trên một hang động (sirdab), nơi mọi người cho rằng Imam al-Mahdi thời trai trẻ, con trai của Al-Askari, ẩn náu trước khi mất tích vào năm 878.
Không cho là al-Mahdi đã qua đời, hơn 1100 năm sau người Hồi giáo dòng Shiite vẫn đợi ông trở về.
Du khách đi xuống các cầu thang để vào hang, nơi có câu văn bia do Abbasid Caliph Nasser al-Din Allahghi cách đây 800 năm.
Khu tổ hợp các công trình này được hình thành vào thế kỷ thứ 10 và 11 dưới các triều đại Buyid và Hamdanid dòng Shiite, và không lâu sau trở thành một nơi quan trọng đối với những người hành hương.
Khu tổ hợp này đã được cải tạo lại nhiều lần, và lần gần đây nhất vào năm 1905, khi đó một mái vòm mạ vàng được dựng lên trên hầm mộ của hai vị thủ lĩnh Ali al-Hadi và al-Hasan al-Askari. Mái vòm này được làm từ 72 tấm mạ vàng, có chiều rộng khoảng 20 m, cao 68 m.
Một mái vòm có đá lát màu xanh da trời cũng đánh dấu hang động nơi Imam al-Mahdi mất tích.
Robert Hillenbrand, giáo sư về nghệ thuật Hồi giáo tại trường đại học Edinburgh, nói với hãng BBC rằng nhà thờ này có thể không có ý nghĩa lớn về mặt kiến trúc, nhưng có ý nghĩa rất lớn về mặt tinh thần đối với hàng trăm triệu tín đồ Hồi giáo dòng Shiite.
Ông Hillenbrand nói, nhà thờ này có ý nghĩa về mặt tinh thần tương đương với nơi chôn cất Thánh James của Cơ đốc giáo tại Santiago de Compostela.
Ông cho biết: “Cuộc hành hương tới những nhà thờ như thế này, hấu hết nằm tại Iraq, là một phần không thể thiếu được trong đời sống tôn giáo của các tín đồ Hồi giáo dòng Shiite”.
Ba nhà thờ lớn khác tại Iraq là Najaf, Karbala và Kadhimiya tại Baghdad.
