Sìn Hồ khó khăn
6 giờ 30 phút sáng, chiếc xe của chúng tôi lăn bánh thẳng tiến theo cung đường: Hà Nội - Thu Cúc - Ba Khe - Nghĩa Lộ - Mù Căng Chải - Than Uyên - thị xã Lai Châu - Sìn Hồ - Mường Tè.
Ðiểm dừng chân đầu tiên của chúng tôi là một quán nước bên đường, nơi giáp ranh giữa huyện Mù Căng Chải, tỉnh Yên Bái và huyện Than Uyên, tỉnh Lai Châu. Câu chuyện rôm rả với bác chủ quán làm các thành viên trong đoàn phần nào bớt đi sự mệt mỏi. Khi tôi hỏi, ở đây có sản phẩm gì đặc biệt không, bác cười mà rằng: đặc sản thì không có, nhưng nghèo thì có. Các anh, chị cứ đến Sìn Hồ và Mường Tè sẽ thấy đồng bào ta khó như thế nào. Có những bản đồng bào ở không có đường đi lại, người dân phải băng rừng, vượt suối mà đi, bà con phải sống nhờ vào gạo trợ cấp của Chính phủ, khó như vậy làm sao mà không nghèo cho được. Câu nói của người chủ quán khiến tôi lặng đi: nhiều nơi nổi tiếng về đặc sản thứ này, thứ khác còn ở đây nổi tiếng về cái nghèo...
Sau một đêm ngủ lại thị xã Lai Châu, chúng tôi lên đường vào Sìn Hồ. Ðây là huyện vùng cao của tỉnh Lai Châu, có 38 km đường biên giới tiếp giáp với Trung Quốc, huyện có 24 xã, thị trấn. Phía bắc giáp Vân Nam - Trung Quốc, phía nam là huyện Tủa Chùa, phía đông giáp huyện Phong Thổ, phía tây giáp huyện Mường Tè. Sìn Hồ có địa hình núi cao, bị chia cắt thành ba vùng rõ rệt: vùng cao, vùng thấp và vùng biên giới, giao thông đi lại khó khăn, nhất là vào mùa mưa lũ.
Bản Phăng Sô Lin 1 thuộc xã Phăng Sô Lin, nơi cách thị trấn Sìn Hồ chừng 5km. Những núi đá trọc xơ xác. Lác đác là những đụn ngô mọc xen lẫn với đá. Bên đường, một vài ngôi nhà dựng bằng gỗ trơ trọi, lọt thỏm giữa đồi núi trùng trùng, điệp điệp. Chúng tôi tới thăm nhà của anh Chẻo A Dao. Ðây là căn nhà do bà con và anh em trong bản đốn cây, dựng tạm cho anh. Căn nhà rộng chừng 8m2 vừa là nơi sinh hoạt của bốn thành viên trong gia đình, vừa là nơi trú ngụ của một đàn gà và hai con chó. Căn nhà thì bé, nhưng người ta vẫn cảm nhận thấy sự trống trải bởi những khe hở quá rộng giữa các ván ghép của tường nhà. Mặc dù nhận được sự giúp đỡ từ nhiều chương trình hỗ trợ khó khăn của Chính phủ, nhưng gia đình anh lúc nào cũng trong tình trạng thiếu thốn, đói ăn do không có công ăn việc làm ổn định. Khi được hỏi, bây giờ anh thích nhất điều gì, Chẻo A Dao ngượng ngùng đáp: mình thích có ngôi nhà tốt hơn để không bị mưa, gió và có đất để trồng trọt cho có cái ăn đỡ đói. Một ước mơ tưởng chừng như đơn giản nhưng không phải dễ thực hiện khi chung quanh chỉ là những ngọn núi đá khô cằn.
Ðồng chí Phạm Ngọc Phương, Phó chủ tịch UBND huyện Sìn Hồ cho biết, tỷ lệ hộ đói nghèo của huyện chiếm gần 50%. Xã khó khăn nhất của huyện là xã Nậm Ban. Ðây là xã duy nhất của huyện không có đường ô-tô. Muốn vào xã, chỉ còn cách đi bộ.
Xã Nậm Ban cách trung tâm huyện hơn 80km, là nơi sinh sống của bà con dân tộc Mảng - dân tộc bản địa duy nhất của tỉnh Lai Châu. Hiện nay, người Mảng sinh sống chủ yếu bằng nghề làm nương rẫy với phương thức canh tác thô sơ lạc hậu. Lúa, ngô, sắn là nguồn lương thực chính của bà con. Chính vì điều kiện khó khăn trong đi lại, đặc biệt là vào mùa mưa làm cho bà con dân tộc Mảng gần như bị cô lập hoàn toàn với bên ngoài. Vào mùa mưa những con đường dẫn vào các bản của xã Nậm Ban gần như bị chìm ngập trong sình lầy. Khi đó, người dân ở đây không biết làm gì ngoài việc uống rượu, uống triền miên từ ngày này qua ngày khác. Mặc dù đói, nhưng khi nhận được gạo trợ cấp của Chính phủ lại mang gạo đi đổi lấy rượu uống tiếp. Cuộc sống ở đây nghèo đến mức không tìm được hộ nào nghèo nhất, bởi hộ nào cũng nghèo như nhau. Chính vì nghèo đói mà hiện nay, trẻ em dân tộc Mảng đi học gặp rất nhiều khó khăn, nhất là việc tự túc lương thực khi đến trường. Nhiều trường hợp các em đến trường rồi lại bỏ về do thiếu ăn, thiếu mặc.
Mường Tè gian khó
Mang theo câu hỏi chưa có lời giải đáp thỏa đáng, chúng tôi lên đường sang Mường Tè. Ðây là huyện tận cùng phía Tây Bắc của Tổ quốc, giáp tỉnh Vân Nam - Trung Quốc và là vùng thượng lưu của sông Ðà. Vẫn là những cung đường uốn lượn, những ngọn núi xác xơ trùng điệp, lác đác một vài nóc nhà xiêu vẹo, nhưng độ khó của con đường đã khác. Nếu như đường đến Sìn Hồ, mây mù che phủ, thì đường đến Mường Tè lại được "trang điểm" bởi những ổ gà, những hòn đá gộc lổn nhổn và những bãi sình nhão nhoẹt.
Con đường vào bản Phìn Khò, xã Bum Tở, vừa bé vừa khó đi. Dường như muốn thử sức chúng tôi, ngay trước đầu lối vào xã là một dốc đường đất dựng đứng. Lối đi đã được dọn vừa đủ cho một xe đi qua. Hai bên là đất cao quá nóc xe, có thể sập xuống bất cứ lúc nào. Sau khi về số, cài cầu, bác lái cho xe từ từ leo lên dốc, bốn bánh xe quay tít như muốn trượt khỏi mặt đường. Thoát khỏi đoạn đường dốc, chúng tôi lại phải xuống xe nhặt đá, ném xuống ổ trâu ngập nước để tạo đường cho xe đi qua.
Bản Phìn Khò là nơi cư ngụ chủ yếu của bà con dân tộc La Hủ. Trước đây, bà con La Hủ sống du canh, du cư, nhưng nay đã sống ổn định và tập trung. Bản có 108 gia đình, thì có đến 88% số hộ nằm trong diện nghèo đói. Ðồng bào ở đây chủ yếu sống bằng nghề làm nương, làm rẫy nhưng do đặc điểm về khí hậu (nóng và mưa nhiều) nên thu hoạch mùa màng không được bao nhiêu. Nhiều gia đình cũng đã biết chăn nuôi: gà, lợn, trâu, bò, nhưng do bệnh dịch nhiều nên không hiệu quả.
Bí thư Ðảng ủy xã Bum Tở Lý Phú Chong cho biết, mặc dù xã nhận được rất nhiều nguồn trợ giúp từ các chương trình của Chính phủ, nhưng cái nghèo vẫn cứ đeo bám lấy người dân của xã. Nguyên nhân của tình trạng này vẫn là do bà con thiếu đất canh tác, thiếu kiến thức về nuôi, trồng và kinh phí. Hiện nay, toàn xã còn có 67 hộ chưa nhận được bất cứ một sự trợ giúp nào từ các chương trình trợ cấp của Chính phủ. Hiện tại, bà con trong xã không có nước sạch để dùng. Xã đã có trạm y tế nhưng điều kiện khám chữa bệnh ở đây vẫn còn hạn chế do thiếu bác sĩ. Ðiều mong muốn lớn nhất của xã hiện nay là có được nhà công vụ cho giáo viên và nhà bán trú cho các em học sinh. Hiện, xã đã có trường học nhưng các thầy giáo, cô giáo và các em học sinh học bán trú vẫn phải sống trong những căn nhà tạm, được dựng từ tranh, tre, nứa, lá.
Trợ giúp xóa nghèo
Sìn Hồ và Mường Tè là hai huyện nằm trong tổng số 61 huyện nghèo của cả nước cần được hỗ trợ theo tinh thần Nghị quyết 30a/2008/NQ-CP của Chính phủ. Mục tiêu của chương trình từ nay đến năm 2020, giảm tỷ lệ hộ nghèo xuống mức ngang bằng mức trung bình của khu vực; tỷ lệ lao động nông thôn qua đào tạo, tập huấn hơn 50%; đạt tiêu chuẩn nông thôn mới khoảng 50%.
Hưởng ứng chủ trương của Chính phủ, mới đây, Tập đoàn Bưu chính Viễn thông Việt Nam (VNPT) và UBND tỉnh Lai Châu ký thỏa thuận hỗ trợ xóa nghèo nhanh và phát triển bền vững cho hai huyện nghèo Sìn Hồ và Mường Tè với tổng số tiền gần 200 tỷ đồng đầu tư vào các hạng mục: xây dựng hạ tầng bưu chính, viễn thông, CNTT; hỗ trợ đầu tư đào tạo và phát triển nghề; hỗ trợ xóa toàn bộ nhà tạm cho hộ nghèo; Chương trình Y tế - Khám chữa bệnh cho người dân trên địa bàn; xây dựng nhà bán trú dân nuôi cho học sinh; xây dựng nhà cho giáo viên, trợ giúp tiền ăn cho học sinh dân tộc Mảng.
Với những nỗ lực từ phía Chính phủ và sự chung vai góp sức của các tổ chức, doanh nghiệp khác trên cả nước, tin rằng niềm mong ước có một mái nhà kiên cố của anh Chẻo A Dao và có được nhà ở cho giáo viên và học sinh của đồng chí Bí thư xã Lý Phú Chong sẽ sớm trở thành hiện thực.
