Vẻ đẹp ruộng bậc thang Mù Cang Chải

Nói đến vẻ đẹp ruộng bậc thang ở Việt Nam phải kể đến ruộng bậc thang Sa Pa (Lào Cai), Hoàng Su Phì (Hà Giang) và Mù Cang Chải (Yên Bái). Vừa qua, Tạp chí Travel and Leisure (Mỹ) vừa bình chọn ruộng bậc thang Sa Pa là một trong 7 ruộng bậc thang kỳ vĩ nhất châu Á và thế giới. Còn ruộng bậc thang Mù Cang Chải được cấp bằng chứng nhận di sản văn hóa - thiên nhiên cấp quốc gia.

Mù Cang Chải là huyện vùng sâu, vùng xa, vùng cao của tỉnh Yên Bái. Từ Hà Nội lên thành phố Yên Bái, vào Thị xã Nghĩa Lộ, rồi đi tiếp trên quốc lộ 32 đến Tú Lệ, vượt đỉnh Nậm Khắt cao trên 2000 m, qua triền phía tây của dãy Hoàng Liên Sơn, dọc theo suối Nậm Kim với một hành trình dài trên 300 km ta sẽ đến Mù cang Chải. Ngược lại, từ huyện Than Uyên (Lai Châu) và huyện Mường La (Sơn La) cũng đến được Mù Cang Chải. Do địa hình núi cao, trung bình trên 800m so mực nước biển nên nơi đây hầu như chỉ có đồng bào dân tộc Mông Sinh sống. Mù Cang Chải có 13 xã, diện tích tự nhiên 1.199,3 km2. Trung tâm huyện lỵ nằm gọn trong lòng một thung lũng nhỏ, bên suối Nậm Kim chia thành tả ngạn và hữu ngạn, tạo nên một vẻ đẹp cuốn hút bởi núi non hùng vĩ. Cuộc sống vật chất của đồng bào ở đây còn nghèo, nhưng đời sống văn hoá tinh thần lại rất phong phú và đặc sắc. Cùng với vẻ đẹp ruộng bậc thang - thành quả lao động bao đời không biết mệt mỏi của đồng bào dân tộc Mông đã tạo nên khung cảnh nơi đây đẹp đến mê hồn. Bởi vậy, Mù Cang Chải ngày nay được biết đến như một điểm du lịch hấp dẫn, nhất là với những người yêu mến nghệ thuật nhiếp ảnh.

Niềm vui nho nhỏ.

Theo thống kê, diện tích ruộng bậc thang ở Mù Cang Chải có trên 2.300 ha, nhưng nhiều nhất tập trung ở ba xã La Pán Tẩn, Dế Xu Phình và Chế Cu Nha, trong đó ruộng bậc thang ở La Pán Tẩn đẹp nhất. Do địa hình dốc, núi đất được cấu tạo bởi lớp đá gốc mắc-ma (granit) phong hoá khá mầu mỡ, hầu như khe núi nào cũng có nước nên có thể dễ dàng khai hoang ruộng bậc thang. Ruộng bậc thang ở đây kéo từ chân núi lên gần đến đỉnh, quả núi nọ kế tiếp núi kia trải rộng cả một vùng. Từ xa nhìn vào ruộng bậc thang giống như một bức tranh thiên nhiên khổng lồ. Bờ ruộng như những sợi chỉ mềm mại bám theo triền núi, tựa nét vẽ của người họa sĩ, làm người ta có những cảm xúc lạ lùng.

Ruộng bậc thang ở Dế Xu Phình.

Theo ông Lý Súa Tính, một già bản đang sinh sông tại ngã ba Kim, những năm 1968 đến 1977 ông từng làm Phó Chủ tịch, rồi Bí thư đảng ủy xã La Pán Tẩn thì ruộng bậc thang xuất hiện ở đây từ rất lâu đời. Ban đầu chỉ có 8 hộ người Mông đầu tiên di cư từ phía Bắc về đây sinh sống tại bản Trổng Tông. Từ một bản, mấy trăm năm sinh cơ lập nghiệp ngày nay La Pán Tẩn có 7 bản, với 554 hộ đồng bào dân tộc Mông sinh sống. Học cách trồng lúa nước của người Dao, người Kinh, kỹ thuật khai hoang ruộng nước của người Mông La Pán Tẩn trở nên thuần thục và có bí quyết riêng. Phong trào khai hoang ruộng nước mạnh nhất vào thời kỳ những năm 70 của thế kỷ trước. Những năm gần đây, Nhà nước khuyến khích nên một số diện tích ruộng bậc thang được mở rộng thêm. Điểm độc đáo trong việc canh tác lúa nước của đồng bào Mông Mù Cang Chải là họ biết lựa địa hình, điều tiết nước hợp lý. Nhưng điều quan trọng nhất vẫn là việc giữ gìn nguồn nước, bảo vệ rừng đầu nguồn, rừng trên các đỉnh núi. Chính mối quan hệ gắn bó, mật thiết giữa con người với thiên nhiên hoà quyện đã tạo nên sức sống lâu bền cho mảnh đất này. Mùa gặt đến, chỉ một mầu vàng chủ đạo, đường nét ruộng bậc thang hiện lên rõ hơn, mềm mại uốn lượn ôm lấy những vựa lúa vàng làm cho cuộc sống nơi đây như một dòng chảy bất tận...

Ruộng bậc thang ở Chế Cu Nha.

Đầu tháng 9 vừa qua, tại văn Miếu - Quốc Tử Giám, CLB nhiếp ảnh Hồng Hà tổ chức triển lãm ảnh với chủ đề: "Mù Căng Chải những nấc thang vàng". Và, tại liên hoan ảnh nghệ thuật khu vực miền núi phía Bắc lần thứ IX năm 2009 tổ chức tại Vĩnh Phúc, tác phẩm ảnh: "Mâm Vàng" chụp ruộng bậc thang tại La Pán Tẩn của tác giả Thanh Miền (Yên Bái) đã được Hội nghệ sĩ nhiếp ảnh Việt Nam trao giải huy chương Bạc. Chắc chắn sẽ còn nhiều khoảnh khắc nữa, nhiều cảm xúc về vẻ đẹp ruộng bậc thang Mù Cang Chải đang tiếp tục tìm tòi sáng tạo. Bởi trên hết ruộng bậc thang Mù Cang Chải đã là một tác phẩm tuyệt vời về thành quả lao động giữa con người gắn với thiên nhiên.

Bài và ảnh: Đức Tuấn