"Vàng đen" ngày càng hiếm và khó khai thác

Cơ quan thông tin năng lượng của Mỹ dự đoán rằng trong 20 năm tới, vùng Vịnh sẽ cung cấp từ 50% đến 70% nhu cầu dầu mỏ trên thị trường thế giới, bằng tỷ lệ phần trăm trước cuộc khủng hoảng dầu mỏ năm 1973. Nói một cách khác, sau 50 năm Trung Ðông sẽ lại giành được vị trí là khu vực cung cấp dầu mỏ hàng đầu trên thế giới. Nhiều nhà kinh tế cho rằng mối đe dọa thật sự đối với nền kinh tế thế giới trong 20 năm tới không phải là tình hình không ổn định ở Trung Ðông. Mối đe dọa đó có thể là sự thiếu dầu mỏ thông thường trên toàn cầu.

Hiện nay có một cuộc tranh cãi gay gắt đang chia rẽ các chuyên gia dầu mỏ thành hai phái: một phái cho rằng thiếu dầu mỏ sắp xảy ra và phái kia tin rằng nguồn dầu mỏ còn dồi dào ít nhất hơn hai thập niên nữa. Những người bi quan cho rằng các nhà tìm kiếm dầu mỏ đã gặp may trong đầu những năm 60 của thế kỷ trước và từ đó các cuộc khám phá ra dầu mỏ đã giảm đi. Họ đi đến kết luận rằng dầu mỏ thông thường còn rất ít để khai thác và dầu mỏ có thể đạt đến đỉnh điểm vào năm 2010. Những người lạc quan cho rằng đây là "sự suy diễn ngây thơ" khi bỏ qua các yếu tố kinh tế và chính trị dẫn đến việc tìm kiếm dầu mỏ. Dù tranh cãi thế nào thì vẫn phụ thuộc dầu mỏ còn bao nhiêu ở nguồn dầu thô lớn nhất thế giới là Trung Ðông. Với gần 2/3 nguồn dự trữ dầu mỏ thông thường được xác minh, Trung Ðông sẽ là nguồn cung cấp cuối cùng khi sản lượng dầu mỏ giảm đi ở bất cứ nơi nào trên thế giới. Tuy nhiên, theo ông Chủ tịch Công ty đầu tư năng lượng Hauston, nguồn dự trữ nói trên có thể không kéo dài. Ông lưu ý rằng A-rập Xê-út là "một nước mà chúng ta thừa nhận là có nguồn dự trữ dầu mỏ không tưởng tượng được" đã không tìm được một mỏ dầu lớn mới trong nhiều thập niên nay. Và trong các thông tin về kỹ thuật của A-rập Xê-út ông đã nhận thấy có những dấu hiệu đáng lo lắng: Khi nước tràn vào một giếng dầu thì điều đó có nghĩa là việc khai thác đã chấm dứt và điều này bắt đầu xảy ra đối với các mỏ dầu ở A-rập Xê-út. Nếu điều ông chủ tịch này nói trên là đúng thì Trung Ðông không đáp ứng nhu cầu dầu mỏ đang tăng mạnh hơn so với trước đây dự tính.

Trong khi đó, trong một cuộc nghiên cứu năm 2000, Cơ quan nghiên cứu địa chất Mỹ (USGS) đã kết luận rằng có ít nhất hơn 50% lượng dầu mỏ vẫn chưa được khai thác so với dự đoán, và phần lớn nằm ở Trung Ðông. USGS dự tính công nghệ mới sẽ khai thác thêm dầu mỏ từ những mỏ dầu hiện có và nguồn dự trữ mới dồi dào tiếp tục được tìm kiếm. Nhiều nhà kinh tế tán thành nhận xét nói trên khi cho rằng việc khai thác dầu mỏ giảm đi là do các nước dồi dào dầu mỏ như A-rập Xê-út và Iran đã không khuyến khích khoan tìm thêm dầu mỏ. Bởi vì các nước này có lượng dự trữ dầu mỏ dư thừa họ không muốn lãng phí tiền tìm thêm nguồn dầu mỏ để dự trữ.

Tuy nhiên, ông Tomat Anbran, nhà địa chất học phụ trách cuộc nghiên cứu của USGS, cho rằng dù nguồn dự trữ lớn hơn cũng không thể thỏa mãn được "cơn khát dầu mỏ" không biết đến bao giờ, bởi vì "dầu mỏ và hơi đốt là có hạn".

Mới đây Na Uy, nước xuất khẩu dầu mỏ lớn thứ ba trên thế giới, đã tìm kiếm dầu mỏ ở những nơi khó khăn hơn. Theo Ban giám đốc Dầu mỏ Na Uy, thềm lục địa Na Uy chứa một lượng lớn dầu mỏ, mà đến nay mới tìm được khoảng 1/3 (9,4 tỷ thùng). Năm 2003 Na Uy chỉ có 19 giếng dầu thăm dò ở biển Na Uy được khoan để tìm dầu, số giếng dầu được khoan ít nhất kể từ năm 1977. Trong đó cứ ba giếng thì có một tìm thấy dầu hoặc hơi đốt. Công cuộc tìm kiếm dầu đang chuyển về hướng bắc ở biển Ba-ren, phía trên vùng Bắc cực và gần biên giới cực đông-bắc với Nga. Ngành dầu mỏ Na Uy cũng đang quan tâm đến đảo Lô-phô-ten nằm ở bờ biển phía bắc nước này đã phải ngừng thăm dò vì những đàn hải âu và trứng cá mo-ruy (một loài cá biển to) ở đây. Do những lo ngại về môi trường đã hoãn hai năm khoan tìm dầu ở biển Ba-ren. Chính phủ Na Uy cho phép nối lại chương trình thăm dò vào tháng 12-2003 và thêm ba giếng dầu sẽ được khoan vào mùa đông này. Năm 1992 Công ty Statoil của  Na Uy đã quyết định không khai thác mỏ dầu ngoài khơi sau khi hai giếng dầu thăm dò (mỗi giếng tốn kém 15 triệu USD) đã cạn kiệt. Giếng thứ ba có dầu mở ra một mỏ dầu mới với trữ lượng khoảng 550 triệu ba-ren đủ để thỏa mãn tiêu dùng dầu mỏ của nước Anh trong một năm. Mỏ Norne mà Công ty Statoil tìm được là mỏ dầu lớn mới nhất ở Na Uy. Trong hơn 11 năm tìm kiếm Na Uy chỉ tìm được một ít khí thiên nhiên và  không tìm thêm được chút dầu mỏ nào. Tình trạng này cũng diễn ra ở nhiều nước phát triển. Các công ty dầu mỏ phương Tây không còn  nhiều nơi có khả năng để tìm kiếm dầu mỏ và những chỗ phát hiện có dầu đáng kể ngày càng hiếm hoi. Nhiều nhóm thăm dò dầu mỏ đổ xô đi tìm kiếm ở những vùng xa xôi hẻo lánh, nơi chi phí tốn kém và rủi ro cao. Nếu giá dầu mỏ tiếp tục lên cao sẽ khuyến khích họ thực hiện những dự án thăm dò và khai thác ở vùng sâu, vùng xa. Nhưng do giá dầu mỏ lên xuống thất thường, các công ty chỉ tập trung cố gắng của họ khai thác nhiều ở những mỏ dầu sẵn có hơn là đi tìm kiếm những dầu mỏ mới. Các nhà chiến lược đã không ngờ rằng nhu cầu về dầu mỏ trên thế giới năm nay lại lớn đến thế, chủ yếu là do số lượng xe ô-tô tăng, sản xuất hàng hóa tăng và công nghiệp điện tử ở châu Á phát triển, nhất là ở Trung Quốc.

Theo một công ty nghiên cứu năng lượng, cứ mười công ty dầu mỏ lớn thì có sáu cắt giảm đầu tư vào thăm dò kể từ năm 1998. Các công ty dầu mỏ hàng đầu thế giới chi 8 tỷ USD cho khoan dầu mỏ trong năm 2003 (năm 1998 là hơn 11 tỷ USD). Số giếng dầu được khoan ở 11 nước trong Tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC) năm 2003 giảm 6,5% so với năm 2002. Do tiêu thụ dầu mỏ trên thế giới tăng khoảng 17% trong một thập niên qua, lên khoảng 80 triệu thùng/ngày, các nhà thăm dò cần tìm kiếm một khối lượng dầu mỏ nhiều hơn để thay thế lượng dầu mỏ dự trữ đã cạn. Riêng các công ty dầu mỏ Exxon Mobil, BP và Royal Dutch/Shell cần tìm kiếm thêm 4,4 tỷ thùng mỗi năm mới thay thế được sản lượng hiện nay.

Theo Cơ quan thông tin năng lượng Mỹ, nước này đang nhập khối lượng dầu mỏ ngày càng tăng: năm 1980 (37%), năm 2002 (54%), dự tính năm 2025 (70%). Ngành công nghệ dầu mỏ Mỹ muốn được khai thác dầu mỏ ở vùng hoang dã quốc gia A-la-xca trong khi đó nơi đây (cung cấp 1/4 sản lượng dầu mỏ của Mỹ) sản lượng dầu mỏ đang giảm.

Hiện nay trên thế giới vẫn còn nhiều dầu mỏ nằm dưới lòng đất để khai thác. Năm nước ở Trung Ðông (A-rập Xê-út, Iran, Iraq, Các tiểu Vương quốc A-rập thống nhất và Kuwait) có khoảng 700 tỷ thùng, chiếm 61% dầu mỏ dự trữ được xác minh của thế giới. Theo thống kê của BP, với nhịp độ sản xuất hiện nay, đủ dầu mỏ để tìm kiếm trong 41 năm nữa. Tuy nhiên, nhiều nhà phân tích cho rằng trong những năm gần đây ngành công nghiệp dầu mỏ ít tập trung cố gắng thăm dò. Chỉ phát hiện được một vài mạch dầu lớn ở Kazakstan năm 2000, mỏ dầu lớn nhất tìm được trong 30 năm với trữ lượng từ 10 đến 30 tỷ thùng. Mỏ này sẽ bắt đầu sản xuất vào năm 2008. Trong khi hoạt động thăm dò giảm đi, các công ty dầu mỏ lại đẩy mạnh sản xuất và chi tiêu nhiều hơn đối với dự án hiện tại. Mười công ty dầu mỏ hàng đầu đã chi 50 tỷ USD cho việc phát triển dầu mỏ trong năm 2003, tăng 42% từ năm 1998. Cuộc khủng hoảng tài chính ở châu Á năm 1998 đã làm giảm nhu cầu về dầu mỏ một cách nhanh chóng khiến giá dầu đã giảm xuống dưới 10 USD/thùng dẫn tới việc cắt giảm sản lượng và đình chỉ hàng chục dự án thăm dò. Từ đó các công ty sản xuất dầu mỏ không chú ý đến giá dầu. Trong kế hoạch ngân sách phát triển hầu hết các công ty vẫn cho rằng giá dầu chỉ vào khoảng từ 20 đến 25 USD/thùng, mà không công ty nào nghĩ tới giá dầu ở mức 30 USD/thùng. Ngành dầu mỏ cũng hợp nhất từ đó để giảm chi phí. Và công nghệ mới giúp ngành dầu mỏ khai thác dầu mỏ rẻ hơn những mỏ dầu sẵn có: từ khoảng 7,30 USD/thùng vào đầu những năm 90 của thế kỷ trước xuống còn 5,9 USD/thùng năm 2003. Kết quả là nhiều công ty dầu mỏ lớn chỉ tập trung khai thác những mỏ dầu sẵn có đủ để đáp ứng nhu cầu mà không chú trọng việc thăm dò những mỏ dầu mới trong khi nguồn dự trữ đang cạn dần và công việc tìm kiếm những mỏ dầu mới gặp nhiều khó khăn. Nhiều chuyên gia dầu mỏ cho rằng "vàng đen" ngày càng hiếm và khó khai thác. Và trong tương lai giá dầu mỏ khó có thể giảm đi.

VĂN LỤC