Ứng dụng công nghệ cao trong chẩn đoán bệnh trên động vật

Thời gian qua, các bệnh truyền lây từ động vật sang người có chiều hướng gia tăng. Để hạn chế thiệt hại cho ngành chăn nuôi, cũng như ảnh hưởng dịch bệnh trên người; việc tăng khả năng ứng dụng công nghệ cao trong chẩn đoán, giám sát dịch bệnh trên động vật là hết sức cần thiết.

Xét nghiệm bằng kỹ thuật phân tử tại Trung tâm chẩn đoán - xét nghiệm bệnh động vật thuộc Cơ quan Thú y vùng 6 tại TP Hồ Chí Minh.
Xét nghiệm bằng kỹ thuật phân tử tại Trung tâm chẩn đoán - xét nghiệm bệnh động vật thuộc Cơ quan Thú y vùng 6 tại TP Hồ Chí Minh.

Chủ động hợp tác

Đầu năm 2004, khi số lượng các ổ dịch cúm gia cầm gia tăng, phương pháp phân lập vi-rút trên trứng gà có phôi và tiếp đó là giám định type HA bằng kháng huyết thanh chuẩn tại các phòng thí nghiệm của Việt Nam đã không thể đáp ứng yêu cầu chẩn đoán tại thời điểm đó. Khi đó, một trong những yêu cầu cấp thiết nhất là phải có được phương pháp chẩn đoán có thể cho kết quả nhanh và chính xác để kịp thời ứng phó, xử lý ổ dịch, nhất là bệnh cúm gia cầm độc lực cao. Trong số các phương pháp mà Cục Thú y cùng các chuyên gia nước ngoài cân nhắc lựa chọn, các kỹ thuật phân tử đã được ứng dụng vì có khả năng phát hiện sự hiện diện của vi-rút trong mẫu bệnh phẩm với thời gian xét nghiệm nhanh và kết quả chính xác mặc dù tại thời điểm đó, trên thế giới, kỹ thuật này chủ yếu mới được ứng dụng trong các phòng thí nghiệm nghiên cứu.

Trong giai đoạn này, các phòng thí nghiệm trong hệ thống thú y như Trung tâm Chẩn đoán Thú y Trung ương, Viện Thú y và Trung tâm Chẩn đoán bệnh động vật của Cơ quan Thú y vùng 6 thuộc Cục Thú y (tại TP Hồ Chí Minh) đã nhận được sự hỗ trợ tích cực và hiệu quả từ các phòng thí nghiệm tham chiếu về cúm gia cầm trên thế giới. Cụ thể, Trung tâm Chẩn đoán Thú y Trung ương đã được hỗ trợ cả về trang thiết bị và đào tạo từ các chuyên gia của Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ và Trung tâm Kiểm soát dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), Cơ quan Thú y vùng 6 được sự trợ giúp của Phòng thí nghiệm quốc gia Ô-xtrây-li-a (AAHL) và Viện Thú y được Cơ quan Hợp tác quốc tế Nhật Bản (JICA) hỗ trợ. Đến cuối năm 2005, trong hệ thống thú y đã có bốn phòng thí nghiệm có khả năng chẩn đoán cúm gia cầm độc lực cao H5N1 bằng phương pháp RT-PCR thông thường (Trung tâm Chẩn đoán Thú y Trung ương, Viện Thú y, Cơ quan Thú y vùng 6 và Cơ quan Thú y vùng 7 (Cần Thơ)).

Đầu năm 2006, được sự hỗ trợ của Cơ quan Hợp tác Quốc tế Hoa Kỳ (USAID) thông qua Tổ chức Nông nghiệp và Lương thực Liên hiệp quốc (FAO), Cục Thú y đã đưa vào sử dụng phương pháp phản ứng chuỗi polymerase phiên mã ngược thời gian thực (Real-time RT-PCR) vì những ưu điểm của phương pháp này. Trang thiết bị phòng thí nghiệm được cung cấp bởi cả USAID và các dự án do Ngân hàng Thế giới (World Bank) tài trợ. Tất cả tám phòng thí nghiệm thuộc Cục Thú y đều có đủ năng lực chẩn đoán cúm gia cầm và đều đã được cấp chứng nhận ISO 17025 đối với các phép thử Real-time RT-PCR, cũng như được chỉ định là phòng thử nghiệm ngành nông nghiệp và phát triển nông thôn.

Phương pháp Real-time RT-PCR hiện đang được sử dụng để chẩn đoán xác định ổ dịch cũng như là phương pháp xét nghiệm chính trong giám sát cúm gia cầm tại các chợ gia cầm. Phương pháp này không chỉ được Cục Thú y áp dụng với cúm gia cầm độc lực cao mà đã được phát triển để xét nghiệm chẩn đoán các chủng vi-rút cúm H7N9, cúm lợn (H1N1)… và các bệnh khác như Lở mồm long móng, Hội chứng rối loạn hô hấp và sinh sản (PRRS-Tai xanh),…

Nâng cao năng lực chẩn đoán

Tiến sĩ Đỗ Hữu Dũng, Trưởng phòng Kế hoạch (Cục Thú y) chia sẻ: “Trong bối cảnh hiện nay trên thế giới, các bệnh truyền lây từ động vật sang người như cúm gia cầm, cúm lợn, SARS, Ebola, Nipah,… có xu hướng gia tăng, tiềm ẩn nguy cơ gây đại dịch trên người thì năng lực chẩn đoán phát hiện tác nhân gây bệnh một cách nhanh, nhạy, chính xác với chi phí thấp là một yêu cầu quan trọng trong giám sát dịch bệnh và việc ứng dụng phương pháp Real-time RT-PCR tại các phòng thí nghiệm của Cục Thú y đã chứng tỏ là một lựa chọn thích hợp. Nếu tác nhân gây bệnh có nguy cơ gây đại dịch trên người được phát hiện sớm ngay ở quần thể động vật, bao gồm cả động vật hoang dã thì sẽ có thể tránh được đại dịch xảy ra hoặc ít nhất thì sẽ giúp giảm mức độ trầm trọng của dịch”.

Các phương pháp công nghệ phân tử được ứng dụng tại các phòng thí nghiệm thuộc hệ thống phòng thí nghiệm của Cục Thú y đã trở thành công cụ đắc lực hỗ trợ công tác chẩn đoán bệnh trong thời gian hơn mười năm qua, góp phần quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả công tác phòng, chống dịch bệnh nói chung, đồng thời là nền tảng để tiếp tục phát triển năng lực chẩn đoán trong tương lai. Bên cạnh đó, việc ứng dụng công nghệ phân tử trong chẩn đoán đã giúp cho các phòng thí nghiệm chẩn đoán thú y của Việt Nam hội nhập tốt hơn với các phòng thí nghiệm tham chiếu trên thế giới, khai thác tốt hơn các cơ hội hợp tác trong nghiên cứu khoa học.