Phân hiệu Trường đại học Sư phạm Vinh thành lập năm 1959. Năm 1962, đổi tên thành Trường đại học Sư phạm Vinh và ngày 25-4-2001, đổi tên thành Trường đại học Vinh. Với nhiệm vụ đào tạo giáo viên có trình độ đại học sư phạm và từng bước mở thêm các ngành đào tạo khác, trường đáp ứng yêu cầu và nhiệm vụ đào tạo nguồn nhân lực cho khu vực bắc miền trung.
Nâng cao chất lượng và hiệu quả đào tạo
Bước sang thời kỳ đổi mới, trường mở rộng mục tiêu đào tạo, hội nhập xu thế phát triển của giáo dục thế giới, nhanh chóng xác định định hướng đa ngành hóa. Ngay từ năm 1990 trường liên kết cùng Ðại học Thủy sản Nha Trang và Ðại học Luật Hà Nội đào tạo cử nhân thủy sản, cử nhân luật. Năm 1997, đào tạo thêm bảy chuyên ngành cử nhân khoa học (văn, toán, lý, sinh, hóa, sử, tin). Sau khi đổi tên thành trường đa ngành, năm 2002 trường thành lập ba khoa ngoài sư phạm là nông, lâm, ngư nghiệp; kinh tế; công nghệ.
Có thể nói Trường đại học Vinh là trường đại học sư phạm đầu tiên đào tạo đa ngành và mở ra xu thế phát triển có chất lượng và hiệu quả của hệ thống giáo dục đại học. Với 17 khoa, bốn trung tâm, một khối THPT chuyên toán - tin trực tiếp thực hiện công tác đào tạo, năm học 2003- 2004, trường đang đào tạo 34 ngành đại học và 30 ngành sau đại học với gần 21 nghìn học sinh, sinh viên.
Nét đáng chú ý, trường luôn luôn đổi mới nội dung, chương trình đào tạo, phương pháp dạy học; tăng cường sử dụng các thiết bị tiên tiến phục vụ dạy học, phát huy tính chủ động sáng tạo của người học, cập nhật với trình độ đào tạo của khu vực và thế giới. Ngoài ra, để nâng cao chất lượng cũng như lập lại trật tự kỷ cương trong đào tạo , trường tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra trong đào tạo, thi cử đánh giá.
Lý giải vấn đề này, PGS, TS Nguyễn Ngọc Hợi, Phó Hiệu trưởng cho rằng: Ðổi mới phương pháp dạy học kéo theo đổi mới cách kiểm tra, thi cử để làm sao tránh được sự đối phó và những tiêu cực nảy sinh trong sinh viên như học tủ; sử dụng phao thi, v.v... Ðây không chỉ là phương pháp mà còn là động cơ, thái độ, mục đích.
Từ năm 1995 lại nay, trường đào tạo 7.338 sinh viên hệ chính quy, biên soạn 296 bộ giáo trình mới theo định hướng đổi mới giáo dục đại học, cập nhật với tri thức mới, phù hợp thực tiễn sản xuất, đời sống. Cùng với nhiệm vụ đào tạo chính quy, nhà trường hoàn thành bồi dưỡng giáo viên, bồi dưỡng chu kỳ
Ngoài ra, cùng các cơ sở giáo dục tập huấn thay sách, đổi mới chương trình và sách giáo khoa. Cũng từ năm 1995 lại nay, trường đào tạo và cấp bằng tốt nghiệp đại học sư phạm (hệ tại chức) cho 6.145 giáo viên có trình độ trung học sư phạm, cao đẳng sư phạm . Là một cơ sở đào tạo sau đại học từ năm 1978, trường đề ra nhiều giải pháp nâng cao chất lượng đào tạo đại học và sau đại học.
Trong thời kỳ đổi mới, trường đào tạo 1.230 học viên cao học và 60 nghiên cứu sinh. Hiện tại, có hơn 500 học viên cao học và nghiên cứu sinh đang theo học ở 21 chuyên ngành đào tạo thạc sĩ và chín chuyên ngành đào tạo tiến sĩ, trong đó có cả học viên Thái-lan, Lào.
Trường cũng đã đào tạo học sinh phổ thông năng khiếu toán học, năng khiếu tin học, năng khiếu vật lý, hệ dự bị và cử tuyển. Kết quả đã có hàng trăm lượt học sinh đoạt các giải thi học sinh giỏi toán, tin, vật lý của quốc gia, khu vực và thế giới. Chỉ tính từ 1998 đến nay, có hai giải quốc tế, bốn học sinh đoạt giải khu vực và 60 học sinh đoạt giải quốc gia.
Ứng dụng tiến bộ khoa học - kỹ thuật, công nghệ mới
Xác định vai trò, tầm quan trọng của nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ những năm gần đây, trường chú trọng và đẩy mạnh công tác ứng dụng tiến bộ khoa học - kỹ thuật vào sản xuất và đời sống. Hoạt động nghiên cứu khoa học là một trong những hoạt động cơ bản của trường, được triển khai trên cả ba bình diện: nghiên cứu khoa học cơ bản, nghiên cứu khoa học giáo dục, nghiên cứu khoa học - công nghệ, phục vụ tốt công tác đào tạo, cũng như yêu cầu của sản xuất và đời sống.
Trong những năm đổi mới, trường hoàn thành 25 đề tài cấp Nhà nước, 192 đề tài cấp bộ, năm đề tài cấp tỉnh và hàng trăm đề tài cấp trường. Ngoài ra trường còn công bố 65 bài báo trên tạp chí nước ngoài, 350 bài báo trên tạp chí quốc gia và 873 bài báo cấp ngành, bộ, trường; biên soạn, xuất bản 50 sách chuyên khảo; 360 giáo trình, 20 tài liệu phổ biến khoa học - công nghệ. Phong trào sinh viên nghiên cứu khoa học triển khai rộng rãi, có chất lượng, phục vụ công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ nguồn.
Mấy năm gần đây, Bộ Giáo dục và Ðào tạo trao tặng sinh viên Trường đại học Vinh ba giải nhất, chín giải nhì, 15 giải ba, 25 giải khuyến khích về nghiên cứu khoa học của sinh viên. Trường đại học Vinh tổ chức năm cuộc hội thảo khoa học quốc tế, 17 hội thảo cấp quốc gia, 45 hội thảo cấp trường. Một số hội thảo gần đây đạt chất lượng cao như: "Hội thảo toán học Việt - Pháp", "Hội thảo khoa học các trường sư phạm toàn quốc", "Hội thảo khoa học: Hồ Chí Minh với sự nghiệp giáo dục - đào tạo"...
Nhiều dự án, đề tài nghiên cứu khoa học được nghiên cứu và triển khai ứng dụng vào thực tiễn sản xuất và đời sống như "Tính đa dạng sinh học bắc Trường Sơn". "Con người Nghệ An trong sự nghiệp CNH, HÐH", "Ðổi mới phương pháp giảng dạy ở Trường đại học Vinh", "Nâng cao năng lực xóa đói, giảm nghèo", "Tiếng địa phương Nghệ Tĩnh"... Cán bộ - công chức nhà trường thực hiện tốt phong trào phát huy sáng kiến, cải tiến kỹ thuật, xây dựng môi trường xanh, sạch, đẹp. Hằng năm, có hơn 100 sáng kiến - kinh nghiệm, các giải pháp có giá trị nhằm không ngừng nâng cao chất lượng và hiệu quả trong công tác, giảng dạy, phục vụ của cán bộ - công chức được đúc rút, báo cáo, triển khai tại các đơn vị và toàn trường.
Xây dựng đội ngũ và cơ sở vật chất kỹ thuật
Trong điều kiện khó khăn do vị trí địa lý, Trường đại học Vinh có nhiều giải pháp quan trọng trong việc xây dựng đội ngũ cán bộ mạnh về chất lượng, đủ về số lượng và hợp lý về cơ cấu, bảo đảm cho cán bộ có điều kiện được học tập, bồi dưỡng, nâng cao trình độ mọi mặt tại các cơ sở đào tạo trong và ngoài nước. PGS,TS Nguyễn Ðình Huân, Hiệu trưởng nhà trường tâm đắc: Bí quyết thành công của đào tạo đại học vẫn là người thầy. Do đó, mỗi năm, có hơn 100 cán bộ đang theo học các chương trình đào tạo tiến sĩ, thạc sĩ, có 300 cán bộ của trường được học tập lớp quản lý hành chính, hàng trăm lượt cán bộ được bồi dưỡng nâng cao trình độ ngoại ngữ, tin học; nhiều cán bộ của trường được cử đi học các lớp lý luận chính trị cao cấp.
Nhà trường lượng hóa tiêu chuẩn quá trình xét chọn cán bộ, thực hiện các giải pháp để có nhiều cán bộ có đủ điều kiện về chuyên môn và ngoại ngữ được đi đào tạo ở nước ngoài. Mỗi năm, nhà trường tạo điều kiện cho 50 lượt cán bộ được đi bồi dưỡng chuyên môn, tham gia hội thảo, khoa học... tại các trường đại học, các cơ quan nghiên cứu lớn trên thế giới...
Trong quá trình xây dựng và phát triển, có hơn 20 cán bộ của trường được Nhà nước phong tặng danh hiệu Nhà giáo Nhân dân, Nhà giáo Ưu tú; 61 cán bộ được phong chức danh giáo sư, phó giáo sư; có 201 cán bộ có chức danh tiến sĩ. Nhiều bộ môn của trường có 100% số cán bộ có trình độ thạc sĩ trở lên, gần 90% số cán bộ có trình độ tiến sĩ. Trường đại học Vinh hiện có 722 cán bộ, trong đó có 464 giảng viên (có 27 PGS, 86 tiến sĩ, 205 thạc sĩ, 115 giảng viên chính; số giảng viên có trình độ đào tạo từ thạc sĩ trở lên chiếm 60%).
Trường đại học Vinh là một trong những trường có tỷ lệ cao về cán bộ có trình độ sau đại học vượt chuẩn quy định về chức danh của giảng viên được xác định trong "Chiến lược phát triển giáo dục đến năm 2010". Trường cung cấp hàng trăm cán bộ quản lý, cán bộ khoa học cho các trường, các địa phương khác. Ðồng thời, để nâng cao chất lượng đào tạo và nghiên cứu khoa học, trường mời hàng trăm lượt nhà khoa học nổi tiếng trong và ngoài nước đến giảng dạy.
Ngoài ra, công tác xây dựng cơ sở vật chất, tài chính được trường quan tâm đúng mức. Hệ thống phòng học, giảng đường đạt tiêu chuẩn đã và đang được xây dựng; hệ thống phòng thí nghiệm, thư viện đang được hoàn chỉnh, hiện đại hóa; cơ sở hạ tầng được cải tạo. Nhà trường tích cực tranh thủ sự ủng hộ của các bộ, ban, ngành Trung ương và tỉnh Nghệ An, bằng cơ chế tiết kiệm, tích lũy xây dựng cơ sở vật chất, tăng cường thiết bị giảng dạy; thực hiện tốt công tác quản lý tài chính, tài sản, không để xảy ra hiện tượng thất thoát, lãng phí, tham ô. Có thể nói, mười năm qua, Trường đại học Vinh đã có một bước đột phá về việc xây dựng cơ sở vật chất, làm cho nhà trường ngày càng khang trang, hiện đại.
Từ Ðại học Sư phạm Vinh đến Ðại học Vinh là cả một chặng đường dài; một quá trình phấn đấu bền bỉ, không mệt mỏi của thầy và trò. Nhờ những thành tích nổi bật của mình, vị thế và uy tín của Trường đại học Vinh ngày càng được khẳng định. Nhiều trường đại học trong và ngoài nước đến Trường đại học Vinh học tập kinh nghiệm về quản lý nhà trường, quản lý đào tạo, quản lý sinh viên; kinh nghiệm về quá trình đa ngành hóa...
Trường đại học Vinh đề ra định hướng và mục tiêu đến năm 2010 xây dựng Trường đại học Vinh thành một cơ sở đào tạo cán bộ khoa học - kỹ thuật đa lĩnh vực và là trung tâm nghiên cứu, tiếp thụ và chuyển giao tiến bộ khoa học - công nghệ của khu vực Bắc Trung Bộ.
