Trên đường từ Huế vào Sài Gòn (nay là TP Hồ Chí Minh) để đáp tàu ra nước ngoài tìm đường cứu nước, Nguyễn Tất Thành sau này là Nguyễn Ái Quốc tức Chủ tịch Hồ Chí Minh muôn vàn kính yêu đã dừng chân tại tỉnh Bình Ðịnh khoảng thời gian trên dưới một năm. Cuốn sách giới thiệu những tư liệu về Người trong những ngày dừng lại ở Bình Ðịnh góp một phần làm rõ bức tranh thời niên thiếu của Người. Ðây là một công trình nghiên cứu, chuyên khảo có giá trị khoa học, trong đó tác giả đã chỉ ra được các nguồn xuất xứ tư liệu có liên quan đến tiểu sử Bác Hồ thời gian ở Bình Ðịnh. Tác giả đã khai thác và sử dụng có cân nhắc những chi tiết khách quan được ghi lại trong đó như thời gian, địa điểm diễn ra hành động, những con người và sự việc có liên quan đến sự kiện nói trong tài liệu. Công trình được các chuyên gia Viện Bảo tàng Hồ Chí Minh đánh giá: "Ðã thu được một khối lượng tư liệu lớn, trong đó có tư liệu mới, lần đầu chúng tôi được biết... Tác giả đã phân tích, so sánh rất công phu và có những kết luận thỏa đáng, và có được kết luận mới; phương pháp và thái độ khoa học nghiêm túc, một số vấn đề tồn nghi tác giả đề cập đúng mức... Cách viết và cách trình bày khá rõ". Những ngày tháng Nguyễn Tất Thành ở Bình Ðịnh không nhiều nhưng là một sự kiện quan trọng buổi thiếu thời của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Người đã đến nhiều nơi, gặp nhiều người trên vùng "đất võ trời văn" lắng đọng nhiều tinh hoa văn hóa, vang dội những chiến công của phong trào khởi nghĩa Tây Sơn và Anh hùng Quang Trung - Nguyễn Huệ. Người đã chứng kiến những ngày đen tối ở Bình Ðịnh sau khi nhà Tây Sơn sụp đổ cùng cả nước trong cảnh mất nước, nhân dân sống trong nô lệ lầm than, chứng kiến tinh thần quật cường, quả cảm của những con người giàu lòng yêu nước. Cũng trên mảnh đất Bình Ðịnh đau thương và kiên dũng này, không những ba cha con cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Huy sống chung với nhau những ngày sum họp cuối cùng sau khi ở Nghệ An và Huế mà còn là nơi diễn ra cảnh chia tay đầu tiên, đồng thời là giờ phút ly biệt lịch sử. Từ đó Nguyễn Tất Thành bước vào cuộc hành trình vạn dặm đầy gian khổ tìm đường cứu nước, cứu dân mà không bao giờ gặp lại người cha kính yêu, người anh thân thiết của mình.
Nhân dân Bình Ðịnh đón đọc cuốn sách với lòng tự hào về mảnh đất quê hương, với tình cảm sâu nặng đối với Bác Hồ kính yêu, coi đó là những kỷ niệm thiêng liêng không bao giờ phai mờ. Trong cuốn sách còn có những vấn đề tồn nghi như thời gian, địa điểm chính xác Nguyễn Tất Thành đến và đi, quan hệ và đến với những ai... Tuy không phải là toàn bộ nhưng rất quan trọng không chỉ làm cho những người làm nghiên cứu về thời niên thiếu Bác Hồ xác định, tranh luận mà còn được nhân dân Bình Ðịnh quan tâm đòi hỏi tìm hiểu một cách tích cực và nghiêm túc. Ðể làm sáng tỏ và củng cố tư liệu về sự kiện lịch sử này, góp phần cung cấp các tư liệu về cuộc đời, thân thế sự nghiệp của Chủ tịch Hồ Chí Minh, tiếp tục hưởng ứng Cuộc vận động "Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh", hướng đến kỷ niệm 120 năm Ngày sinh của Bác và kỷ niệm 40 năm Ngày thực hiện Di chúc của Người, Tỉnh ủy và UBND tỉnh Bình Ðịnh phối hợp với Viện Hồ Chí Minh và các lãnh tụ (thuộc Học viện Chính trị - Hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh), Trung tâm Nghiên cứu bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc Việt Nam tổ chức cuộc hội thảo khoa học chuyên đề "Nguyễn Tất Thành ở Bình Ðịnh" vào cuối tháng 8-2009 tại TP Quy Nhơn, Bình Ðịnh.
Nội dung của hội thảo tập trung cung cấp tư liệu, cứ liệu lịch sử về: Bối cảnh và thời điểm Nguyễn Tất Thành đến và rời Bình Ðịnh; hoạt động của Nguyễn Tất Thành trong thời gian đã từng ở, học tập, đến thăm... Và, một phần rất quan trọng là ý nghĩa và những tác động của truyền thống văn hóa con người Bình Ðịnh cùng những hoạt động của Nguyễn Tất Thành trong thời gian ở Bình Ðịnh đối với tư tưởng và quá trình hoạt động cách mạng của Người. Cuộc hội thảo không những đáp ứng nhu cầu của các nhà nghiên cứu, đáp ứng nguyện vọng của đông đảo mọi tầng lớp nhân dân còn giúp các văn nghệ sĩ có cơ sở dữ liệu để sáng tạo xây dựng hình tượng Bác Hồ trong các lĩnh vực văn học - nghệ thuật.
ÐỖ HOÀI
