Trong căn phòng nhỏ hẹp lỉnh kỉnh đồ dùng thí nghiệm các loại, TS Vật lý Nguyễn Văn Khải (Giám đốc Trung tâm Tư vấn Đèn Tiết kiệm Điện năng & Dung dịch Hoạt hoá Điện hoá) đang hối hả dọn dẹp cùng các cộng sự trong đó có bốn cộng sự trẻ vừa tốt nghiệp Khoa Vật lý, Đại học KHTN. Yves Dam Van, đạo diễn kiêm nhà quay phim chương trình thời sự truyền hình của hãng tin nổi tiếng AP, muốn đến tận tư gia TS Khải thực hiện những đoạn băng ghi hình về chiếc máy sản sinh nước ozone hiện đang được dùng ở một số nơi trên đất Việt Nam.
Hôm 25-8, một doanh nghiệp Thái-lan đến mua một chiếc máy như thế tại Trung tâm Công nghệ Môi trường của Viện Khoa học Vật liệu nơi đang tiến hành sản xuất quy mô nhỏ những chiếc máy có cái tên khó nhớ. Doanh nghiệp Thái sẽ mời TS Khải sang Thái-lan giúp vận hành máy và sử dụng nước ozone để bảo quản hoa quả cũng như làm sạch chuồng trại cho bà con nông dân nước này.
Yves Dam Van nhận xét: "Vừa đơn giản, hiệu quả vừa không độc hại, lại rẻ tiền. Người phổ biến nó lại âm thầm làm một mình. Đấy chính là những chi tiết tôi muốn khai thác cho chương trình Technical Program của AP".
19-8, Yves Dam Van lên hẳn Lạng Sơn để chứng kiến tận nơi hiệu quả của nước ozone trong việc giúp bảo quản hoa quả. Đến thôn Minh Hoà, thị trấn Chi Lăng, họ vào nhà anh Trần Doãn Thanh xem hai vườn na, một vườn phun nước ozone trước đó một tháng và một vườn không phun. Chị Hồng, vợ anh Thanh, cho biết vườn phun nước ozone, bọ áp (một loại rệp trắng) đỡ hẳn, quả trắng hơn, mẩy hơn, vị ngọt không kém vườn không phun.
Xử lý qua nước ozone, thời hạn bảo quản na tăng lên 7 - 10 ngày so với không bảo quản chỉ được 3 ngày. Theo một cán bộ ở Tổng Công ty XNK Rau- Quả Việt Nam, quý nhất là không thêm bất cứ hoá chất nào khác mà thời gian bảo quản tăng hơn gấp đôi đủ dài để có thể xuất khẩu đi nhiều nước châu Âu. Tổng Công ty cũng xuất thử không chỉ na mà cả nhãn và vải có tưới nước ozone sang Đức.
Yves rất muốn xem tận nơi sử dụng nước ozone để khử trùng trong quá trình nuôi tôm xuất khẩu. Một số địa chỉ họ được giới thiệu là Quảng Ngãi, Bình Thuận hoặc Nha Trang (Khánh Hoà), nơi có hàng chục hộ nuôi tôm quy mô lớn đang sử dụng nước ozone để làm sạch nước nuôi tôm, thậm chí làm sạch nước thải từ đầm tôm. Chính những hộ này là nguồn cung cấp nước ozone cho các trại gia cầm địa phương khử trùng và là nguyên nhân quan trọng khiến các địa phương trên thiệt hại rất ít do dịch cúm gia cầm. Chỉ cần 500 lít nước ozone, giá mỗi lít 65 đồng, có thể làm sạch 1 ha đầm nuôi tôm. Trong khi đó, nếu dùng hóa chất đang phổ biến là Chloramine, đắt gấp 300 lần so với nước ozone. Đã thế, nước thải ô nhiễm thêm một lần bởi hoá chất ấy.
Gian nan "phổ cập" nước ozone
Bất hợp lý lớn nhất là hiện chưa có cơ quan Nhà nước nào chính thức nghiên cứu hiệu quả của nước ozone, dung dịch hoạt hoá điện hoá, trong việc bảo quản hoa quả cũng như khử trùng chuồng trại. Cũng không cơ quan Nhà nước nào đứng ra hướng dẫn bà con cách sử dụng nước ozone. Một mình TS Nguyễn Văn Khải hầu như không đủ sức để tiến hành thử nghiệm quy mô lớn và đánh giá hiệu quả từ đầu đến cuối. Không ít nơi không tuân thủ quy trình nên kết quả không được tốt.
Viện Chăn nuôi Quốc gia ngay sau Tết Nguyên đán vừa rồi, lúc dịch cúm gà đang hồi cao trào, âm thầm dùng nước ozone. Ngay tại Hà Nội, có tới 37 bệnh viện mua máy của Viện để chủ động nước ozone khử trùng. Một chiếc máy do Viện sản xuất công suất 40 lít/giờ bán với giá 60 triệu đồng. Trong khi đó, một doanh nghiệp miền Nam từng mua hai chiếc máy công suất tương đương sản xuất tại Mỹ với giá 6.000 USD/máy và mới dùng một năm đã hỏng. Ngay bây giờ, cũng có hãng nước ngoài chào bán máy làm sạch nước nuôi tôm bằng nước ozone công suất làm sạch 1 ha/ngày với giá 100.000 USD/máy.
