Trường số 1 thành phố Lào Cai

Sau hơn 20 năm thành lập nhà trường phải bốn lần đổi tên, bốn lần di chuyển, sáp nhập, đã có thời gian dài gián đoạn, tưởng chừng như không khôi phục lại được. Khó khăn, gian nan của trường có lẽ khó giấy bút nào tả xiết, song cái đáng nói, đáng được tôn vinh anh hùng là dù trong hoàn cảnh nào nhà trường vẫn vươn lên,  vẫn luôn luôn đứng vị trí số một về chất lượng và hiệu quả đào tạo của tỉnh Lào Cai, là cái nôi ươm mầm, tạo nguồn nhân lực trên nhiều lĩnh vực, qua nhiều thời kỳ của tỉnh và đóng góp cho đất nước. Hơn thế nữa, trong bất kỳ hoàn cảnh nào thầy và trò nhà trường đều tạo ra những bước đột phá, táo bạo có hiệu quả cao, ảnh hưởng, lan tỏa lâu dài không chỉ riêng với tỉnh Lào Cai.

Tự lập, tự chủ vượt qua thử thách

Ðó là thời kỳ chống chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ, nhà trường được lệnh sơ tán sâu vào xã vùng cao Quang Kim của người Giáy huyện Bát Xát. Do khó khăn, do công việc thời chiến bộn bề nên Ty Giáo dục lúc đó chỉ ra lệnh, còn mọi việc xây dựng trường lớp, tổ chức dạy, học, ăn, ở nhà trường tự  lo. Ðối mặt với những khó khăn tưởng chừng như không thể vượt qua này thầy và trò nhà trường đã phát huy cao độ tính tự lập của mỗi người miền núi. Họ đã tự san nền, tự vào rừng chặt gỗ, lên đồi cắt gianh, tự dựng nên trường lớp để học, nhà để ở, nhất là họ đã tự gây dựng cho học sinh nền nếp ăn, ở tập trung. Trong hoàn cảnh cả vùng kinh tế  khó khăn, học sinh nhiều thành phần dân tộc, em ở gần cách năm, bảy cây số, em ở xa phải đi bộ hai ngày đường mà nhà trường vận động, tổ chức, duy trì được việc ăn, ở cho các em như một ký túc xá là một táo bạo, một quyết tâm lớn. Táo bạo, quyết tâm ấy đã  làm cho tình thầy trò ngày càng gắn bó, chất lượng dạy và học được nâng lên đến không ngờ. Năm 1965, 1966, trong lúc cuộc chiến tranh phá hoại diễn ra ác liệt mà học sinh của trường đi thi học sinh giỏi toàn miền bắc vẫn đoạt một giải nhì, một giải ba và một giải đồng đội, hai em lớp 9 của trường được tuyển thẳng vào Khoa Toán, Trường đại học Tổng hợp. Nhiều học sinh từ mái trường này đã học hành thành đạt, trưởng thành và trở về phục vụ quê hương Lào Cai.

Cảm nhận về nhà trường trong thời kỳ này, nhà văn, nhà giáo Ma Văn Kháng - Hiệu trưởng nhà trường từ năm 1963 đến năm 1965 đã thổ lộ trong tiểu thuyết Ðám cưới không có giấy giá thú nổi tiếng: "Những năm tháng đó, dẫu mới là đơn sơ, nhưng nhà trường thật sự là một tổ hợp liên kết thầy - trò trong một quan hệ vừa thân thiết, vừa nghiêm túc, đậm đà hương vị Á Ðông, dân tộc cổ truyền nhưng không già nua, cứng nhắc, trái lại thật hồn nhiên. Nó toàn tâm, toàn lực hướng về cái  khoa học lớn nhất, nghệ thuật  lớn nhất, cao quý nhất của mọi khoa học, mọi nghệ thuật. Giáo dục con người...". Cũng trong mạch nguồn cảm xúc ấy, nhà giáo, nhà thơ Trịnh Thoại - Hiệu trưởng nhà trường từ năm 1975 đến năm 1979 đã viết:

"Chống gậy tìm trò/Quanh co bản vắng/Suối ngàn rau đắng/Chân bước dồn Bảo Nhai nắng lửa/Ðàn ngựa thồ hý vọng rừng xa/Mảng nứa bơi qua sông Chảy/Nghe hát then... thức dậy chợ Bắc Hà...". Hình thức bán trú dân nuôi trong thời kỳ gian khó đó đã phù hợp với những hoàn cảnh của trường, của tỉnh, mang lại hiệu quả thiết thực khởi điểm từ Trường cấp II-III Lào Cai sau này được hoàn thiện và áp dụng đến ngày nay với nhiều nơi trong cả nước.

Khởi nguồn của phong trào Dạy thật - Học thật - Chất lượng thật

Ðể khắc phục những yếu kém về bệnh thành tích và những hiện tượng tiêu cực trong thi cử đang làm xã hội mất lòng tin vào hệ thống giáo dục một cách nghiêm trọng, năm 2006, Bộ trưởng Giáo dục Nguyễn Thiện Nhân phát động trong toàn ngành phong trào "Hai không", thì từ năm 1993 Trường THPT số 1 thị xã Lào Cai đã quyết tâm Dạy thật - Học thật - Chất lượng thật và kiên quyết thực hiện cho đến nay. Ðể thực hiện chủ trương có tính tiên phong này nhà trường đã phải tạo nên kỷ cương, nền nếp, phải dũng cảm, bền bỉ đương đầu với rất nhiều sức ép, kể cả sức ép của nhiều thầy cô trong trường. Bài bản, dũng cảm, sáng tạo, cần mẫn, không nản chí, tận dụng các cơ hội để phát triển - sáu tiêu chí phấn đấu không mệt mỏi đã được nhà trường bền chí thực hiện. Ðể Dạy thật, thầy buộc phải giỏi, phải trưởng thành. Không có kinh phí, điều kiện mời các thầy giỏi từ Hà Nội lên bồi dưỡng, nâng cao trình độ chuyên môn. Nhà trường phát huy tự lực cánh sinh, tự bồi dưỡng tại chỗ theo nhóm, theo chuyên đề, tổ chức nhóm hợp lý, cử giáo viên đi nâng cao trình độ, cho học sinh đi thi học sinh giỏi để mang đề về lấy cái bồi dưỡng cho mình, cho học trò. Từ hiệu trưởng đến giáo viên gặp nhau là nói đến chuyên môn, nói đến việc dạy. Ðêm tất niên, sau vài câu chúc tụng, hiệu trưởng và giáo viên lại xoáy vào việc dạy, việc học. Ðể Học thật - Nhà trường xây dựng nội quy sau đó lấy ý kiến từ các thầy cô giáo, các bậc phụ huynh đến các em học sinh; tổ chức giảng dạy hợp lý, phân loại đối tượng để bảo đảm các em tiếp thu được những kiến thức, kỹ năng tối thiểu; tạo ra cho các em tính tự tin, tạo nên không khí học tập sôi nổi; tổ chức dạy phụ đạo trên tinh thần tự nguyện nhằm quản lý học sinh, hạn chế việc học thêm tràn lan ngoài xã hội... Cùng với Dạy thật, học thật là kiểm tra thật, thi thật - Kiểm tra một môn có nhiều đề, tổ chức kiểm tra chéo, trao đổi giữa các lớp trong khối để đánh giá chất lượng đồng loạt tám môn.

Sau dạy thật, học thật, thi thật là chất lượng. Kể từ năm học 1961-1962 đến nay  nhà trường có hơn 12 nghìn em học sinh đỗ tốt nghiệp, các em của trường thi đại học, cao đẳng năm thấp nhất đạt 43%, năm cao nhất (năm 2002) đạt 73%, 115 em đoạt các giải trong các kỳ thi học sinh giỏi quốc gia, gần 300 em đoạt giải các kỳ thi học sinh giỏi cấp tỉnh, nhiều em đã thành đạt, mang lại vinh dự cho trường, cho tỉnh. Khi cuộc vận động "Hai không" của Bộ đề ra, rất nhiều trường có tỷ lệ tốt nghiệp lớp 12 giảm sút, bởi chưa xây dựng được nền móng, chưa đương đầu được với các sức ép. Trường THPT số 1 thành phố Lào Cai tự đề ra, tự thực hiện 17 năm nay mà vẫn đạt kết quả tốt và ngày càng được xã hội ủng hộ. Ðược học ở trường là một vinh dự cho mọi học sinh.

Theo thầy Phạm Ðồng Hòa, Hiệu trưởng của trường (từ năm 1993 đến năm 2007) và thầy Ðỗ Minh Tâm (Hiệu trưởng), nhà trường đạt được những thành tựu trên là do nhà trường quyết tâm thực hiện bằng được các mục tiêu tập trung trong bốn câu: Ðoàn kết; Ham học hỏi, ham hiểu biết, học đi đôi với hành; Năng động, nghiêm túc, nói đi đôi với làm; Tự trọng, tự tin, tự hào, trách nhiệm. Ước vọng thể hiện trong bốn câu trên tưởng như sáo mòn, tưởng chỉ là khẩu hiệu, song nó luôn là mục tiêu, là quyết tâm, trăn trở của thầy và trò nhà trường. Từ thực hiện được bốn câu này mà ngày tái lập cả trường chỉ có vẻn vẹn 9 lớp, 27 cán bộ, giáo viên, hơn 300 học sinh, hiện nay trường quản lý 29 lớp, 1.195 học sinh, mỗi năm gần 500 em ra trường. Ngày tái lập trường chỉ có một đảng viên duy nhất là thầy hiệu trưởng đến nay chi bộ đã có 24 đảng viên, đội ngũ cán bộ, giáo viên 74 người, trong đó có ba Nhà giáo Ưu tú, một tiến sĩ, sáu thạc sĩ, năm giáo viên đang học cao học, chuẩn hóa 100% đại học. Trường là nguồn cung cấp giáo viên giỏi để xây dựng trường chuyên của tỉnh, nhiều giáo viên, học sinh của trường trưởng thành, đảm nhận công việc quan trọng của tỉnh, của Bộ. Từ những nỗ lực không mệt mỏi, từ năm 1993 đến nay nhà trường đã được Ðảng và Nhà nước tặng thưởng ba Huân chương (một hạng nhất, một hạng nhì, một hạng ba), bốn lần nhận được Cờ thi đua của Chính phủ, năm lần nhận Cờ thi đua của UBND tỉnh Lào Cai, một lần nhận Cờ thi đua của T.Ư Ðoàn, cùng nhiều Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ, Chủ tịch UBND tỉnh, Bộ Giáo dục và Ðào tạo, T.Ư Ðoàn tặng tập thể, cá nhân, và là một trong ba đơn vị được tỉnh Lào Cai lựa chọn xây dựng đơn vị Anh hùng trong thời kỳ đổi mới.

Với người dân trong tỉnh, từ lâu Trường cấp III Lào Cai, nay là Trường THPT số 1 TP Lào Cai đã là trường anh hùng, là tấm gương, là cái đích cho mọi người quan tâm đến sự nghiệp trồng người tỉnh Lào Cai trông vào, vươn tới.

Ðoàn Hữu Nam

(Hội Văn học - Nghệ thuật  Lào Cai)