Đào tạo nhân lực đón đầu xu hướng giao thông hiện đại

Đổi mới chương trình, tăng cường thực hành và ứng dụng công nghệ nhằm “đón đầu” nhu cầu nhân lực chiến lược của đất nước.

Chủ động thích ứng

Việt Nam đang bước vào giai đoạn đẩy mạnh đầu tư hạ tầng giao thông quy mô lớn, trong đó đường sắt tốc độ cao được xác định là trục xương sống của hệ thống vận tải hiện đại.

Theo Quyết định số 2230/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án đào tạo, phát triển nguồn nhân lực đường sắt Việt Nam đến năm 2035, định hướng đến năm 2045, giai đoạn 2025-2030, cả nước cần đào tạo ít nhất 35 nghìn nhân lực; giai đoạn tiếp theo đào tạo ít nhất 70 nghìn nhân lực, nhằm đáp ứng yêu cầu triển khai các dự án đường sắt tốc độ cao, đường sắt quốc gia điện khí hóa và đường sắt đô thị.

Khối lượng công việc lớn, tiến độ triển khai gấp rút cùng yêu cầu đào tạo cao đã đặt ra bài toán cấp thiết về nguồn nhân lực, nhất là đội ngũ kỹ sư chất lượng cao. Trước yêu cầu đó, các cơ sở đào tạo kỹ thuật cũng đã nhanh chóng điều chỉnh, xây dựng các chương trình đào tạo theo hướng tiếp cận thực tiễn và công nghệ mới.

Là một trong những cái nôi đào tạo kỹ sư giao thông của cả nước, Trường đại học Giao thông vận tải đang từng bước chuyển mình hướng theo hướng tiếp cận công nghệ mới, hướng tới cung cấp nhân lực cho các dự án đường sắt tốc độ cao.

Giáo sư, Tiến sĩ Bùi Tiến Thành, Trưởng khoa Công trình, Trường đại học Giao thông vận tải cho biết, chương trình đào tạo không chỉ dừng lại ở lý thuyết mà được thiết kế gắn chặt với thực tế.

Ngay từ năm thứ nhất, sinh viên đã được tiếp cận công trường, tham gia các học phần nhập môn với trải nghiệm thực tế, qua đó hình thành tư duy nghề nghiệp và định hướng cho bản thân.

Bên cạnh đó, sinh viên còn được kết nối với mạng lưới cựu sinh viên đang công tác trong nhiều lĩnh vực của ngành đường sắt và giao thông. Thông qua những chia sẻ thực tiễn, sinh viên không chỉ học hỏi kinh nghiệm mà còn định hình rõ hơn hướng đi nghề nghiệp, từ thiết kế, thi công đến quản lý dự án.

Năm học vừa qua, nhà trường đã tuyển sinh khóa đầu tiên ngành đường sắt tốc độ cao hệ chính quy. Song song, chương trình đào tạo văn bằng hai ngành đường sắt tốc độ cao cũng được triển khai, thu hút các kỹ sư từ các ngành hạ tầng giao thông tham gia, góp phần bổ sung nguồn nhân lực trong thời gian ngắn.

Không chỉ dừng lại ở đào tạo, lực lượng học viên văn bằng hai còn được phát huy vai trò trong hoạt động giảng dạy và truyền cảm hứng, góp phần lan tỏa kinh nghiệm thực tiễn tới sinh viên chính quy.

Theo Tiến sĩ Mai Tiến Chinh, Trưởng bộ môn Đường sắt (Khoa Công trình, Trường đại học Giao thông vận tải), chương trình đào tạo kỹ sư đường sắt tốc độ cao được xây dựng theo hướng tích hợp kiến thức toàn diện, từ thiết kế, thi công, vận hành bảo trì, cùng các kiến thức liên ngành như phương tiện, cung cấp điện, thông tin tín hiệu, giúp sinh viên có cái nhìn tổng thể về hệ thống đường sắt tốc độ cao.

Các kỹ năng mềm như tin học, giao tiếp và xã hội cũng được chú trọng nhằm đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường lao động.

Một điểm nhấn quan trọng là việc đầu tư hệ thống phòng thí nghiệm và tăng cường các học phần thực hành, giúp sinh viên được trực tiếp tham gia thí nghiệm về kết cấu như đường ray, nền đường…

Từ góc nhìn người học, sinh viên Nguyễn Văn Phong, lớp Kỹ sư tài năng K63, Trường đại học Giao thông vận tải cho rằng, việc được trực tiếp tham gia các mô hình thí nghiệm giúp sinh viên hiểu sâu bản chất kỹ thuật, đồng thời tạo hứng thú học tập, mở ra nhiều cơ hội việc làm rộng mở trong tương lai.

Nhu cầu nhân lực "chưa từng có"

Không chỉ dừng ở đào tạo kỹ sư hạ tầng, các cơ sở giáo dục đại học đang hướng tới xây dựng hệ sinh thái nhân lực đường sắt toàn diện.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Hoàng Long, Hiệu trưởng Trường đại học Công nghệ Giao thông vận tải nhấn mạnh, đường sắt tốc độ cao là dự án đặc biệt phức tạp, đòi hỏi nguồn nhân lực trình độ cao và tiêu chuẩn an toàn nghiêm ngặt.

Trên cơ sở đó, nhà trường đặt mục tiêu phát triển đội ngũ giảng viên đạt chuẩn quốc tế, phấn đấu đến năm 2030 có khoảng 60% giảng viên có trình độ Tiến sĩ.

Từ năm 2026, trường triển khai Đề án đào tạo nhân lực đường sắt, trong đó định hướng 40% giảng viên ngành đường sắt được đào tạo, thực tập hoặc nghiên cứu tại các quốc gia có ngành đường sắt phát triển như Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản, Đức, Pháp... Nhà trường cũng đặt mục tiêu hình thành 5 nhóm nghiên cứu mạnh đạt chuẩn quốc tế trước năm 2030, đóng vai trò nòng cốt trong đào tạo và chuyển giao công nghệ.

Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Hoàng Long, quan điểm xuyên suốt là đầu tư cho đội ngũ là đầu tư mang tính chiến lược; bởi chỉ khi xây dựng được đội ngũ tinh hoa mới có thể đào tạo được những kỹ sư tinh hoa của ngành đường sắt. Đón đầu xu hướng phát triển hạ tầng giao thông hiện đại, Trường đại học Xây dựng Hà Nội, Trường đại học Kiến trúc Hà Nội, Trường đại học Giao thông Vận tải Thành phố Hồ Chí Minh cũng đã mở chuyên ngành liên quan đường sắt tốc độ cao và đường sắt đô thị với chỉ tiêu tuyển sinh cụ thể ngay từ kỳ tuyển năm 2026.

Điều này cho thấy sự chuyển dịch rõ nét của hệ thống giáo dục đại học trong việc đón đầu xu hướng phát triển hạ tầng giao thông hiện đại. Theo các chuyên gia, từ nay đến năm 2050, lĩnh vực đường sắt tốc độ cao sẽ tạo ra nhu cầu việc làm rất lớn, thậm chí có thể coi là “chưa từng có” đối với sinh viên các ngành giao thông và xây dựng.

Tuy nhiên, cơ hội lớn luôn đi kèm với yêu cầu cao. Đường sắt tốc độ cao là lĩnh vực đòi hỏi tính chính xác, kỷ luật và tiêu chuẩn an toàn khắt khe không có chỗ cho sự chuẩn bị hời hợt.

Trong bối cảnh đó, việc các trường đại học chủ động đổi mới đào tạo, tăng cường thực hành và mở rộng hợp tác quốc tế không chỉ là bước đi kịp thời, mà còn mang ý nghĩa chiến lược lâu dài.