Trùng tên đường phố - Hà Nội mới “ứng xử” thế nào ?

Ghi tên phường, quận sau mỗi tuyến phố

Hà Nội cũ có khoảng 700 phố đã được đặt tên, Hà Đông và Sơn Tây (Hà Tây) cũng đã có trên 300 tên đường. Khi Hà Đông và Sơn Tây sát nhập vào Hà Nội thì không chỉ là vài ba tên đường, con phố trùng nhau. Theo ước tính ban đầu, có đến 70% tên đường, tên phố trùng tên, trong đó chủ yếu là tên danh nhân bị trùng.

Người ta nhớ đến đường Quang Trung (Hà Đông) tấp nập ô tô tải còn phố Quang Trung (quận Hoàn Kiếm) ngạt ngào hoa sữa. Phố Chu Văn An (quận Bà Đình) là trụ sở của nhiều đại sứ quán còn đường Chu Văn An (Hà Đông) lại không ít hàng bánh mì vỉa hè. Phố Hoàng Văn Thụ (quận Ba Đình) có nhiều toà nhà cổ trong khi đường Hoàng Văn Thụ (Hà Đông) lại nhiều hàng sách. Phố Lương Văn Can (Hà Đông) bé nhỏ, vắng vẻ còn phố Lương Văn Can (quận Ba Đình) sầm uất về kinh doanh đồ chơi trẻ con…

Theo Nghị định của Chính phủ về việc ban hành quy chế đặt tên, đổi tên đường phố và công trình công cộng (nghị định 91/2005/NĐ- CP ngày 11-72005) thì tên doanh nhân là một trong những cơ sở được chọn đặt tên. Vì thế tên của họ được đặt cho các tuyến đường ở nhiều địa phương là vấn đề không có gì phải bàn.

Chuyện trùng tên khi Hà Tây sát nhập với Hà Nội vì thế là điều không tránh khỏi. Việc trùng tên đường, phố trong một thành phố quả thực gây không ít phiền toái đối với việc quản lý hành chính. Tuy nhiên, nếu sửa đổi cũng gặp không ít phức tạp và tốn kém vì liên quan đến địa chỉ thường trú của hàng nghìn người, biển hiệu của hàng nghìn cửa hàng, trụ sở cơ quan… Có nghĩa là người dân, cơ quan, doanh nghiệp sẽ phải bỏ ra thời gian và chi phí để chỉnh sửa giấy tờ, biển hiệu. Hơn nữa mỗi tên đường, tên phố đã gắn với những đặc trưng riêng trong ký ức của người dân.

Vấn đề đặt ra đối với Hà Nội mới là “ứng xử” tình thế này như thế nào cho hợp lý và có giá trị lâu dài, quả thực còn gây nhiều tranh cãi. Có luồng ý kiến cho rằng, trong bối cảnh Hà Nội mới còn nhiều bề bộn không nên vội vàng đổi tên đường, tên phố.

Tiến sỹ Nguyễn Thị Dơn- Thư ký Hội đồng đổi, đặt tên đường phố Hà Nội cũ cho rằng, việc trùng tên hiện nay là bất khả kháng. Theo bà, trước mắt, các đường phố vẫn giữ nguyên tên, nhưng để tránh nhầm lẫn thì chúng ta chỉ cần ghi rõ các tuyến đường, tuyến phố này gắn liền với tên của Phường hoặc Quận trực thuộc. Theo đó, tên đường, tên phố sẽ được phân rõ theo từng địa bàn khác nhau.

Chẳng hạn chỉ cần ghi đường Lê Trọng Tấn thuộc Ngã Tư Sở, quận Thanh Xuân còn đường Lê Trọng Tấn thuộc quận Hà Đông. Phố Lương Văn Can thuộc quận Hoàn Kiếm còn đường Lương Văn Can thuộc quận Hà Đông là ổn. Ở thành phố Hồ Chí Minh chẳng hạn, có những tuyến phố dài, đi qua 2-3 quận, chỉ cần ghi rõ tên quận là không có chuyện nhầm lẫn nữa.

Đồng tình với quan điểm này, nhà Hà Nội học Nguyễn Vĩnh Phúc, thành viên Hội đồng đặt tên đường phố Hà Nội cũ cũng cho rằng, vấn đề trùng tên của Hà Nội- Hà Đông- Sơn Tây xử lý rất đơn giản. Hãy giữ nguyên, không thay đổi gì cả, bởi nếu đổi sẽ rất phức tạp kéo theo vô số vẫn đề liên quan như chứng minh nhân dân, giấy khai sinh, giấy tờ nhà đất…

Vẫn biết, trong một đô thị, nhiều tuyến đường, phố trùng tên không phải là chuyện hiếm. Như ở thành phố Hồ Chí Minh dù không trải qua việc mở rộng địa giới hành chính như Hà Nội nhưng trong số khoảng 1.500 đường phố có gần 100 đường, phố trùng tên. Nhiều danh nhân như Lê Lợi, Lê Lai, Trần Hưng Đạo, Quang Trung đã được đặt cho 3-4 con đường. Song thiết nghĩ, phương án giữ nguyên tên đường, phố Hà Nội mới có thể chấp nhận trong giai đoạn ngắn vì nhiều lý do bất khả kháng nhưng về lâu dài vẫn để tồn tại thì chứng tỏ khoa học về đặt tên đường phố đang thất bại!

Tốn kém cũng phải thay đổi

Cách đây vài năm, theo Nghị định của Chính Phủ  về ban hành quy chế đặt, đổi tên đường phố, thị xã đã ghi rõ, trong một thành phố không được đặt tên đường phố giống nhau. Nếu giữ nguyên tên đường phố như vậy mặc nhiên là chúng ta đang làm trái với quy chế mà nhà nước đã ban hành. Cùng một thành phố không nên có những đường, phố trùng tên nhau là quan điểm được nhiều người ủng hộ, đặc biệt là các nhà quản lý.

Theo ông Đào Xuân Dương- Phó trưởng ban Văn hoá- Xã hội, Hội đồng Nhân dân thành phố Hà Nội, việc thay đổi tên các đường, phố trùng lặp là cần thiết. Có thể trước mặt gặp nhiều khó khăn, tốn kém nhưng thà làm một lần để có được sự gọn gàng, quy củ còn hơn là để kéo dài. Dù vẫn biết, nếu thay đổi, ngoài chuyện gây khó khăn cho quản lý dân cư, giao dịch dân sự, thì chuyện phải tính đến là quỹ tên để đặt. Khi chưa sáp nhập, có năm Hà Nội có thêm hàng chục phố mới cần đặt tên. Tháng tám vừa qua, Hà Nội đã có thêm 31 tuyến phố mới. Chọn tên danh nhân nào, sự kiện lịch sử gì… để đặt cho một con phố, riêng điều này cũng không dễ gì chọn lựa. Theo nguyên tắc, trên một địa bàn hành chính không thể có sự giống nhau về tên của hai tuyến đường, phố.

Phải nói rằng, việc Thủ đô Hà Nội mở rộng địa giới gấp ba lần rưỡi đã trở thành hiện thực. Trong muôn vàn công việc phải làm thì việc sử dụng tên đường cho thống nhất phải được quan tâm xử lý thích hợp. Thiết nghĩ, tuy việc đổi tên gặp không ít khó khăn, tốn kém, không chỉ quy trình còn phức tạp, các kỹ thuật đặt tên mới, hiện đại như đánh số, bằng ký hiệu vẫn chưa được vận dụng mà còn vì chúng ta chưa có “ngân hàng” tên đường, phố đa dạng, phong phú. Hiện nay, tên phổ biến vẫn là tên danh nhân. Tên các sự kiện lịch sử vẫn còn ít được khai thác. Hơn nữa việc thiếu chặt chẽ trong quy định đặt tên đường phố dẫn đến hiện tượng trùng tên vẫn còn diễn ra ở thành phố Hồ Chí Minh mà không được sửa…

Theo thông tin từ Sở Văn hoá- Thể Thao và Du lịch thành phố Hà Nội, dự kiến chương trình bốn tháng cuối năm, Sở sẽ tập trung tiến hành điều tra, rà soát lại toàn bộ hiện trạng tuyến đường Hà Tây cũ, để có thống kê cụ thể có bao nhiêu đường phố trùng nhau, các dạng tên đặt cho đường phố như thế nào, bao nhiêu tuyến phố mang tên danh nhân, tên sự kiện, tên địa danh… Từ đó báo cáo và kiến nghị với thành phố điều chỉnh bổ sung quy chế quản lý đặt và đổi tên đường thành phố. Ngoài ra, Sở sẽ phối hợp với Sở Xây dựng Hà Tây (từng là đơn vị phụ trách việc đặt tên đường của thành phố Hà Đông) để kiện toàn lại Hội đồng tư vấn tên đường, phố Hà Nội. Sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng để cùng nhau tìm hướng giải quyết là vấn đề quan trọng.

Có thể nói, đã đến lúc Nhà nước và có thể hơn thế là Quốc hội nên bàn đến những giải pháp căn bản cho việc đặt tên đường phố bằng những pháp lệnh quy định rõ những nguyên tắc đặt tên đường phố cho hợp lý, nghiêm túc và lâu dài hơn, kể cả việc đưa ra những giải pháp các nước phát triển đã làm là hạn chế tên danh nhân và tăng cường các giải pháp kỹ thuật như đánh số tên đường để mọi việc trở nên quy củ và tiện lợi hơn phù hợp với xu thế của thời đại... Sự việc này phải được Thủ đô đặt ra bàn thảo như một trong những việc phải triển khai sớm để ổn định dân cư là vấn đề mà nhà sử học Dương Trung Quốc muốn nhấn mạnh.