Để giúp lan tỏa những giá trị văn hóa tinh thần của loại hình diễn xướng này, suốt mười năm nay, ông Bổn vẫn miệt mài với những trang giáo án chép tay cho những bài giảng về Trống quân và những giờ dạy hát Trống quân ở những nơi ông được mời đến. Ông được xem là người giữ hồn Trống quân Dạ Trạch, Khoái Châu, Hưng Yên.
Giáo án đi dạy được ông Bổn biên soạn cẩn thận. Nội dung các làn điệu Trống quân rất linh hoạt, dành cho người lớn hát khác với dành cho các em học sinh hát. Dành cho các em nhỏ thì thường là những bài viết về tình cảm gia đình, tình yêu quê hương, đất nước; hoặc biên soạn lại những câu hát về tình yêu thành những câu hát phù hợp với lứa tuổi của các em.
Cụ Nguyễn Thị Đưa, một trong tám người hát thuộc thế hệ đầu tiên ở Dạ Trạch năm nay đã ngoài 80 tuổi nhưng vẫn cùng với ông Bổn và những nghệ nhân trong Câu lạc bộ kiên trì theo dạy các lớp để truyền lại cho các thế hệ kế cận làn điệu Trống quân truyền thống. Cụ tâm sự: “Tôi nhớ nhất lần đi thi với đội trẻ ở Hội thi các làn điệu dân ca toàn quốc năm 1997. Đội hát Trống quân Dạ Trạch biểu diễn tiểu phẩm “Kén rể” – trong đó đan cài những làn điệu trống quân như “Thách cưới”, “Họa đất họa trời”. Lần đó, tiết mục của chúng tôi được trao Huy chương vàng. Với chúng tôi, mỗi lần được đi biểu diễn là một kỷ niệm vui, được đi cùng nhau, cùng giới thiệu và lan tỏa hát trống quân Dạ Trạch đi nhiều nơi”.
Cụ Nguyễn Thị Đưa còn cho biết thêm: “Đến Dạ Trạch hôm nay ngay cả những cháu nhỏ mới học tiểu học cũng hát trống quân được. Các cháu học rất nhanh, rất linh hoạt”.
Ông Nguyễn Hữu Bổn cùng các nghệ nhân trong Câu lạc bộ dạy miễn phí cho các Câu lạc bộ Văn nghệ trong huyện như CLB Người cao tuổi thôn Phủ Đình, xã Thắng Lợi, CLB Văn nghệ xã Liên Nghĩa (Văn Giang)…, đưa Trống quân vào trong trường học ở cả ba cấp học của xã Dạ Trạch. Ở các trường học, Trống quân được đưa vào các buổi học ngoại khóa, khoảng hai buổi/ tuần. Và năm nào cũng có những tiết học hát Trống quân do các nghệ nhân hát trống quân, trong đó có ông Bổn trực tiếp dạy.
Ông Bổn cho biết: “Học sinh Dạ Trạch bây giờ cháu nào cũng biết hát trống quân. Trong lễ hội Chử Đồng Tử - Tiên Dung diễn ra từ 9 đến 13-2 âm lịch vừa rồi của xã, có khoảng 20 cháu nhỏ tham gia hát hội. Chỉ cần tập luyện trong hai ngày, các cháu đều có thể biểu diễn được”.
Được hỏi về những kỷ niệm khi đi hát Trống quân, em Nguyễn Tuấn Phương, học sinh lớp 9, Trường THCS Dạ Trạch tâm sự: “Hồi đầu, khi chọn đội hát nhí đi biểu diễn ở tỉnh, ông Bổn chọn sáu bạn, trong đó có em. Em được theo ông đi diễn ở cấp xã, huyện, tỉnh, Hà Nội, Nha Trang. Vì xem các ông bà, cô bác diễn nhiều nên em cũng thuộc luôn điệu hát. Em thấy hát Trống quân cũng không khó lắm bởi vì chỉ cần thuộc nhịp là có thể hát được rồi. Các bạn em, ai cũng thích hát trống quân. Lớp em cũng có một nhóm hát Trống quân. Lúc nào, các bạn cũng giục em xin với ông để được đăng ký đi hát. Với em, lúc nào đi diễn cũng vui vì được gặp bạn bè của mình”.
Trước đây, sau khi nghỉ hưu (từ năm 1978), ông Bổn tập hợp mọi người để thành lập Câu lạc bộ Trống quân Dạ Trạch. Hiện tại, câu lạc bộ có 28 thành viên, trong đó thành viên trẻ tuổi nhất cũng đã 40 tuổi. Tuy không còn giữ chức vụ Chủ nhiệm, nhưng ông vẫn gắn bó với câu lạc bộ trong vai trò người cố vấn cho các hoạt động ở đây.
Hát Trống quân là lối hát giao duyên đối đáp, loại hình diễn xướng dân gian quen thuộc của vùng đồng bằng Bắc Bộ nhưng tập trung nhiều ở Hà Nội, Bắc Ninh, Hưng Yên, Nghệ An, Thanh Hóa... Hát Trống quân phù hợp với tính chất văn hóa của nền văn hóa nông nghiệp lúa nước. Hình thức hát này được tổ chức hát vào những đêm mùa thu, trăng thanh gió mát, đặc biệt là những khi hội làng, đám khao…
Những làn điệu Trống quân có chất liệu gần gũi bởi nó xuất phát từ đời sống sinh hoạt và sản xuất hằng ngày của người dân và mang tính chất giao duyên, ứng tác.
Trống quân Dạ Trạch cũng khác với Trống quân ở những nơi khác về giai điệu, kết cấu. Trống Dạ Trạch có lối điệp từ và điệp cả câu – điệp ngay từ câu thứ hai. Ông Bổn nhấn mạnh: “Trống không phải là trống mà lại là trống. Đàn không phải là đàn mà lại là đàn. Gõ vào dây, dây truyền qua nạng xuống thùng lấy âm”. Vì thế, ngày nay, Trung tâm phát triển âm nhạc Việt Nam và Nhạc viện Hà Nội đã kết hợp Trống quân với các loại nhạc cụ truyền thống khác như: đàn bầu, nhị, sáo, trống cơm. Tuy nhiên, ứng tác trong hát Trống quân là một trong những tính chất khó, đòi hỏi ở người hát tính sáng tạo cao nên để dễ dàng hơn cho người học, ông thường soạn sẵn thành bài đối đáp để truyền dạy.
"Trống không phải là trống mà lại là trống. Đàn không phải là đàn mà lại là đàn. Gõ vào dây, dây truyền qua nạng xuống thùng lấy âm”
Hát Trống quân xã Dạ Trạch, huyện Khoái Châu, tỉnh Hưng Yên được công nhận là Di sản Văn hóa phi vật thể vào cuối năm 2016. Điều này được xem là một tác động tích cực, giúp nâng cao nhận thức của người dân địa phương về giá trị của Trống quân. Tuy nhiên, đây cũng chưa phải là một thuận lợi đáng kể cho việc bảo tồn và phát triển của loại hình diễn xướng dân gian này.
