Tại đây, khán giả bắt gặp hình ảnh trẻ thơ của Trần Đăng Khoa, Hoa Xuân Tứ, Nguyễn Ngọc Ký, cũng như hàng trăm trẻ em Việt Nam khác. Các em đã sinh hoạt vui tươi, học tập chăm chỉ và hăng say lao động trong suốt những năm kháng chiến chống Mỹ, cứu nước ở miền Bắc (1964 - 1972).
Nguồn ảnh trưng bày trong triển lãm do Hãng tin truyền hình Nihon Denpa News - Nhật Bản, Thông tấn xã Việt Nam và báo Thiếu niên Tiền phong cung cấp.
Phóng viên đã có cuộc trò chuyện với ông Misao Ishigaki, Chủ tịch hiện tại của hãng truyền hình NDN (Nihon Denpa News, Nhật Bản) - nơi nắm giữ bản quyền gốc của 34 bức ảnh - đa số là ảnh màu - trong triển lãm "Trẻ em thời chiến".
Xin ông cho biết các phóng viên truyền hình Nhật Bản thời đó đã sang Việt Nam như thế nào?
- Người sáng lập ra Hãng tin truyền hình NDN - ông Yasuo Yanagisawa - đã đến Hà Nội hồi năm 1962, cùng với đoàn phóng viên. Đó cũng là nhóm phóng viên Nhật Bản đầu tiên phỏng vấn Chủ tịch Hồ Chí Minh. Nội dung cuộc phỏng vấn này đã được phát hình rộng rãi trên toàn nước Nhật.
Tháng 12 năm 1964, NDN thiết lập Văn phòng thường trú tại Hà Nội và các phóng viên chiến trường tiếp tục đưa tin về cuộc chiến tranh Việt Nam từ phía Bắc. Hiện nay, chúng tôi vẫn tiếp tục duy trì Văn phòng thường trú này, sản xuất các chương trình phóng sự, đưa tin về các lĩnh vực đời sống văn hóa, kinh tế, xã hội, lịch sử,… của Việt Nam trên các kênh truyền hình Nhật Bản.
Những bức ảnh trong triển lãm "Trẻ em thời chiến" được chụp trong khoảng thời gian nào, thưa ông?
- Ở triển lãm không chỉ có ảnh của NDN mà còn có ảnh của TTXVN và báo Thiếu niên Tiền phong nữa. Những bức ảnh do phóng viên NDN chụp là các ảnh màu và một số ảnh đen trắng - được chụp từ khoảng năm 1964 đến 1974. Ở đây có hơn 34 bức, trong số 2.000 bức đã được chuyển bản quyền cho NXB Kim Đồng.
Sự khác biệt khi chụp trẻ em trong chiến tranh, với đối tượng chiến sĩ, bộ đội, người dân... là gì?
- Về phong cách, kỹ thuật nhiếp ảnh thì không có gì khác biệt, chúng đều thuộc thể loại ảnh phóng sự. Nhưng hình ảnh về trẻ em luôn rất dễ thương. Người lớn trải qua chiến tranh đã khó khăn rồi, thì với những em bé nhỏ tuổi như thế này lại càng khó khăn hơn. Thế nên khi các phóng viên ảnh ghi hình, họ cũng chủ đích chọn trẻ em nhiều hơn, để đặc tả về cuộc chiến cũng như tinh thần của các em. Đó không phải là sự tình cờ.
Tinh thần của trẻ em Nhật Bản trong chiến tranh có sự giống và khác nhau nào với trẻ em Việt Nam, thưa ông?
- Khác nhau. Thường thì trẻ em Nhật Bản sẽ di chuyển đến các vùng thôn quê cùng bố mẹ. Các em cũng đi sơ tán, nhưng vẫn cùng sinh sống, sinh hoạt với bố mẹ. Trẻ em Nhật Bản có được sự bảo vệ an toàn hơn so với trẻ em Việt Nam trong chiến tranh.
Cuốn sách "Tốt-tô-chan, cô bé bên cửa sổ", hay các ấn bản nổi tiếng của nữ họa sĩ Chihiro đã được xuất bản ở Việt Nam, cũng nói về trẻ em Nhật trong chiến tranh. Bản thân ông nghĩ gì khi thấy trên thế giới, trong quá khứ và hiện tại, trẻ em vẫn phải ở trong môi trường khốc liệt này?
- Chiến tranh vẫn đang xảy ra. Tôi biết một cuộc sống không có chiến tranh sẽ là cuộc sống lý tưởng nhất, nhưng thế giới không có chiến tranh là một điều không tưởng. Có những cuộc chiến tranh giành độc lập, có những cuộc chiến tranh vì tranh chấp. Tôi vẫn hy vọng cuộc sống con người không phải gặp những trải nghiệm quá khốc liệt, nhưng tôi cũng cho rằng thế giới không chiến tranh là một điều không thể có được.
Việc học tập của trẻ em rất quan trọng, qua những bức ảnh trong triển lãm, người xem thấy các em vẫn chăm chỉ học tập trong những giờ phút khó khăn. Ông có chia sẻ gì khi chứng kiến những điều đó?
- Trẻ em Việt Nam có ý chí rất kiên cường. Trẻ em là tương lai của đất nước, nên việc của các em chỉ là học tập, vui chơi. Tuy nhiên, những em bé trong bức ảnh không chỉ học tập mà còn giúp đỡ người lớn, phải tự lập rất nhiều để trải qua thời kì khốc liệt ấy. Đó là trải nghiệm vô cùng quan trọng trong cuộc đời của các em. Giờ đây, các em bé ấy có lẽ đã trở thành những ông bố, bà mẹ - những khó khăn họ đã vượt qua ở thời kỳ đó sẽ rất có ý nghĩa.
Chúng tôi được nghe nói đến tinh thần hiếu học của trẻ em Nhật Bản, ông có thể nói thêm về điều này?
- Rất khó để so sánh với trẻ em Việt Nam. Khi Nhật Bản trải qua chiến tranh, tôi mới chỉ bốn tuổi. Nên tôi không có ký ức gì nhiều về thời kỳ đó. Nhưng trẻ em Nhật Bản cũng không có gì đặc biệt cả, và ý chí của trẻ em Việt Nam mới đáng ca ngợi. Cuộc chiến tranh Nhật Bản còn là cuộc chiến tranh xâm lược nữa, nên ý nghĩa của nó khác hẳn với chiến tranh ở Việt Nam. Nói về trẻ em Nhật Bản ngày nay, tôi thấy có quá nhiều tác động xấu đến các em, như game, internet... Tôi nghĩ nó đang gây ảnh hưởng xấu đến giới trẻ.
Ông đã khiêm tốn về tinh thần học tập ở Nhật Bản rồi. Xin cảm ơn ông rất nhiều!
