Ðặc xá là một chủ trương lớn thực hiện chính sách nhân đạo, khoan hồng của Ðảng, Nhà nước và nhân dân ta đối với những người một thời phạm tội, bị kết án phạt tù, khuyến khích họ hối cải, rèn luyện, học tập, cải tạo tốt để sớm trở thành người có ích cho gia đình và xã hội. Quy trình xét duyệt danh sách số phạm nhân được đề nghị đặc xá được Ban Giám thị, các quản giáo phổ biến, hướng dẫn đến từng phạm nhân, các tổ, đội sản xuất, sau đó các văn bản này niêm yết công khai ở từng phòng phạm nhân và các nơi sinh hoạt công cộng.
Tại trại giam Xuân Nguyên, công tác xét đặc xá được thực hiện như thế nào?
Thượng tá Ðào Huy Lộc, Giám thị Trại giam Xuân Nguyên, (Hải Phòng), đưa chúng tôi đi thăm một số phân trại, chứng kiến các đồng chí trong Ban Giám thị và quản giáo, phổ biến cho phạm nhân hiểu rõ mục đích, ý nghĩa Quyết định của Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết về đặc xá năm 2007 và các hướng dẫn của Hội đồng tư vấn đặc xá T.Ư về đối tượng, điều kiện, tiêu chuẩn được xem xét đặc xá đợt này.
Anh Lộc cho biết: Căn cứ vào văn bản hướng dẫn, cán bộ quản giáo lập danh sách các phạm nhân trong diện xem xét và từng phạm nhân tự liên hệ xem mình có đủ điều kiện, tiêu chuẩn không để kiến nghị; các tổ, đội sản xuất của phạm nhân tiến hành họp bình bầu những người đủ điều kiện, tiêu chuẩn. Các ý kiến của phạm nhân được Ban Giám thị và các quản giáo xác định là một căn cứ đề nghị Hội đồng tư vấn đặc xá của trại gửi lên cấp trên xem xét quyết định. Danh sách phạm nhân được đề nghị đặc xá niêm yết công khai tại các phòng ở của phạm nhân và nơi làm việc của từng tổ, đội đến phân trại và trại, để mọi người xem xét, đối chiếu và kiểm tra.
Giám thị Ðào Huy Lộc khẳng định, việc lập danh sách đặc xá của trại để đề nghị lãnh đạo Bộ Công an và Hội đồng tư vấn đặc xá T.Ư xem xét quyết định đặc xá được tiến hành theo một quy trình chặt chẽ, bảo đảm dân chủ, công khai, công bằng, đúng pháp luật, không để sót người đủ điều kiện, tiêu chuẩn và không để lọt người không đủ điều kiện, tiêu chuẩn, không để xảy ra tiêu cực trong quá trình thực hiện đặc xá, qua đó động viên, khuyến khích phạm nhân tích cực tu dưỡng, rèn luyện, học tập, cải tạo lao động để sớm được hưởng chính sách khoan hồng của Ðảng, Nhà nước.
Phạm nhân Nguyễn Thị Dung, 37 tuổi, quê ở huyện Ðông Anh (Hà Nội), cho biết: "Năm 1997, tôi bị phạt tù 15 năm về tội buôn bán trái phép ma túy. Trong Trại giam Xuân Nguyên, tôi được các cán bộ quản giáo tận tình khuyên bảo, hướng dẫn tôi học nghề may, thêu, đan móc quần áo. Tôi đã nhận thức được tội lỗi mình gây ra cho xã hội, nên quyết tâm cải tạo để trở thành người có ích cho gia đình và xã hội. Do đó tôi đã được giảm án sáu lần, với gần 50 tháng tù. Mấy năm nay, Ðảng, Nhà nước tiến hành nhiều lần đặc xá, đây là động lực rất lớn để những người một thời phạm tội như tôi tích cực lao động, cải tạo mong sớm được tha tù trước thời hạn". Dung bộc bạch: "Ðợt đặc xá năm 2007 này, tôi rất hy vọng được xét đặc xá, vì bản thân đã tự liên hệ và qua bình bầu ở đội sản xuất, gần 100% số phạm nhân đã tín nhiệm, bình bầu tôi và Hội đồng đặc xá của Trại Xuân Nguyên đã đưa tôi vào danh sách đề nghị cấp trên xem xét". Dung mong từng ngày Chủ tịch nước công bố quyết định đặc xá để sớm được về với chồng, con và gia đình.
Hỏi chuyện Lương Văn Ðức, 40 tuổi, quê ở Hoằng Hóa (Thanh Hóa), được biết, năm 1997, vì sĩ diện với bạn bè và không muốn cho các bạn trai làng khác đến chơi với các cô gái của làng, nên đã đánh nhau với người ở xã khác đến, vô ý làm chết người, bị phạt tù 18 năm. Trong trại, Ðức đã nhận ra lỗi lầm và quyết tâm sửa chữa bằng cách chấp hành nghiêm chỉnh các nội quy, quy chế của trại, yên tâm học tập, lao động cải tạo, nên đã được xét giảm án bốn lần, với thời gian ba năm. Qua bình xét của đội, Ðức đã được 28/28 phạm nhân đồng ý đề nghị lên Ban Giám thị trại đưa vào danh sách đề nghị được đặc xá.
Ở khu phạm nhân nữ, cán bộ quản giáo giới thiệu với chúng tôi tìm gặp phạm nhân Nguyễn Thị Hằng, 43 tuổi, quê ở huyện Yên Hưng, tỉnh Quảng Ninh, một thời nổi tiếng về môi giới mại dâm, năm 1997 bị bắt và bị phạt tù 17 năm. Hằng nói: Ðược các quản giáo phân tích điều hơn lẽ phải, tôi đã nhận ra lỗi lầm của mình, trước đây đã bán rẻ lương tâm, làm những điều xấu, ảnh hưởng đến danh dự, nhân phẩm của người phụ nữ. Tôi đã ăn năn, hối cải, lao động cải tạo tốt, được giảm án bốn lần, với tổng số thời gian 36 tháng. Ðợt đặc xá này, tôi đã được Hội đồng đặc xá của trại đưa vào danh sách. Ðây là ân huệ đặc biệt của Ðảng, Nhà nước và nhân dân đã dành cho tôi.Tôi xin hứa, khi được tha tù trước thời hạn, sẽ cố gắng tìm việc làm bằng nghề may, thêu đã được học trong trại, không làm điều gì xấu như trước nữa.
Trung tá Ðỗ Huy Cường, Ðội trưởng Ðội công tác giáo dục của trại, tâm sự: Trại Xuân Nguyên là trại được xếp loại một, giam giữ nhiều phạm nhân có mức án tù chung thân, những người án có thời hạn nhưng đã có tiền án, tiền sự. Cho nên công tác quản lý, giáo dục, cải tạo phạm nhân gặp nhiều khó khăn, phức tạp, và công tác giáo dục phạm nhân là công tác giáo dục lại, giúp những người một thời phạm tội, nhận thức được tội lỗi đã gây ra cho xã hội, phấn đấu học tập, lao động cải tạo để được trở lại với cộng đồng. Do đó, cán bộ, chiến sĩ quản giáo của trại thường xuyên đi sâu sát, tìm hiểu, nắm bắt được tâm tư, nguyện vọng, hoàn cảnh gia đình của từng phạm nhân để động viên, thuyết phục, giáo dục, giúp đỡ họ phát huy mặt tốt, mặt tích cực; sửa chữa lỗi lầm để sớm hoàn lương.
Qua xét duyệt của Hội đồng đặc xá Trại giam Xuân Nguyên và công tác kiểm tra, thanh tra của các đoàn, tổ tư vấn liên ngành ở T.Ư, 42 phạm nhân đủ điều kiện, tiêu chuẩn được đề nghị Chủ tịch nước xem xét quyết định đặc xá tha tù trước thời hạn. Ðây không chỉ là niềm vui của những người được tha tù trước thời hạn, mà còn là niềm vui của cán bộ, chiến sĩ Trại giam Xuân Nguyên, đã giáo dục, giúp đỡ để những người lầm lỗi sớm trở về, có ích cho gia đình và xã hội.