Trong một nghĩa tương đối, Thăng Long - Hà Nội là một Thủ đô cổ kính vào bậc nhất thế giới, hơn cả Ki-ép, Mát-xcơ-va - những Thủ đô được coi là lâu đời nhất châu Âu - cả trăm năm tuổi.
Ðó là điều đáng tự hào, về tính bền vững, ổn định của một quốc gia; về những trầm tích lịch sử.
Trải qua mười thế kỷ, kể từ khi Lý Công Uẩn dời đô từ Hoa Lư ra Thăng Long và trước đó nữa - khi Hà Nội còn chưa có tên và đến khi có tên gọi là Hương Long Ðỗ - qua muôn vàn thử thách trước công cuộc chinh phục thiên nhiên, chống giặc thù hung bạo, kiến thiết cuộc sống, nhân dân Hà Nội và cộng cư đã xây dựng một nền văn hiến rực rỡ ở khu vực Ðông - Nam châu Á, trước đây từng sánh vai với các cường quốc:
Như nước Ðại Việt ta từ trước
Vốn xưng nền văn hiến đã lâu
Núi sông bờ cõi đã chia
Phong tục bắc - nam cũng khác
(Nguyễn Trãi)
Nền văn hiến đó trước hết là sự khẳng định con người, đề cao giá trị làm người (Người ta - hoa đất); tinh thần huyết thống, tình đoàn kết, sát cánh bên nhau trong mọi hoàn cảnh (Anh em như thể chân tay; Rách lành đùm bọc dở hay đỡ đần); tinh thần nhân văn cao cả (Thương người như thể thương thân). Ðó là chủ nghĩa yêu nước, chủ nghĩa anh hùng, là tinh thần yêu chuộng tự do, độc lập - một biểu hiện khác của nhân văn (Không có gì quý hơn độc lập tự do; Sông núi nước Nam vua Nam ở; Thà hy sinh tất cả chứ nhất định không chịu mất nước, không chịu làm nô lệ). Nền văn hiến đó còn được biểu hiện bằng những con người hiền tài, tiêu biểu là Nguyễn Trãi, Nguyễn Du, Hồ Chí Minh - những người được công nhận là Danh nhân văn hóa thế giới.
Trải nghìn năm phát triển, Thăng Long - Hà Nội là nơi hội tụ những tinh hoa Ðại Việt, nơi sáng tạo ra những giá trị văn học nghệ thuật tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc (không phải bây giờ mới nghĩ tới điều này và phấn đấu đạt tới điều này). Ðặc biệt là xây dựng được phong cách, thái độ ứng xử thanh lịch, cao đẹp giữa con người và con người (Người yêu người sống để yêu nhau; Chẳng thơm cũng thể hoa nhài, Dẫu không thanh lịch cũng người Tràng An). Quan hệ giữa người và người, là điều căn bản nhất của mọi chế độ, mọi thời đại, là thước đo chuẩn xác nhất của giá trị văn hóa, văn minh.
Ðể tập hợp, đánh giá lại các giá trị văn hiến của Thủ đô Hà Nội, Nhà xuất bản văn hóa thông tin và Thời báo kinh tế Việt Nam đã phối hợp xuất bản bộ sách Tổng tập Nghìn năm văn hiến Thăng Long trọn bộ bốn tập, tập bốn in xong và nộp lưu chiểu tháng 4-2009. Ðây là một bộ sách đồ sộ, 8.000 trang in, hơn 1.000 tác giả. Hội đồng biên soạn gồm GS Ðặng Vũ Khiêu (Chủ tịch), GS, VS Vũ Tuyên Hoàng (đồng Chủ tịch), Thượng tướng, GS Hoàng Minh Thảo, GS Ðào Nguyên Cát, Bùi Việt Bắc (Phó Chủ tịch) và các ủy viên: GS, TSKH Ðinh Ngọc Lân, GS Phan Ngọc, Nhà sử học Dương Trung Quốc, Nhà phê bình âm nhạc Hồ Quang Bình, họa sĩ An Chương, bác sĩ Ðức Thông, GS Hà Minh Ðức, GS Phạm Ðức Dương, nhà Hà Nội học Nguyễn Vinh Phúc, nhà nghiên cứu văn hóa cổ phương Ðông Nguyễn Hoàng Ðiệp.
Trước hết phải nói rằng, vì là bộ sách lớn, đề cập nhiều lĩnh vực có hạn chế về thời gian, tài chính, nhân sự và tổ chức biên soạn, tổ chức xuất bản nên không khỏi có những thiếu sót về nội dung và ở những tranh cãi "hậu xuất bản" giữa nhà xuất bản và một số người trong hội đồng biên soạn... Và cũng không phải không có vấn đề về phương pháp, về thao tác tuyển chọn...
Tuy nhiên, điều cần khẳng định, đây là kết quả của một tình yêu, một tâm huyết lớn vào Hà Nội trước Ðại lễ nghìn năm; kết quả của một sức lao động phi thường, rất đáng trân trọng.
Bộ sách là một bộ tư liệu quý cho các thư viện, các nhà nghiên cứu, các học sinh, sinh viên..., cung cấp những kiến thức về Hà Nội nói riêng, đất nước nói chung trên 28 lĩnh vực: từ địa chất, địa mạo, lịch sử, văn học, nghệ thuật, con người, làng mạc... đến Thăng Long - Hà Nội trong con mắt người nước ngoài. Ðồng chí Phạm Quang Nghị, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy Hà Nội đã viết: "Thăng Long - Hà Nội trải qua 1000 năm phát triển đã để lại những giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể vô cùng đồ sộ tạo nên một nền văn hiến Thăng Long đặc sắc có một không hai, đại diện xứng đáng của văn hóa, văn minh Việt Nam, đóng góp vào kho tàng văn hóa, văn minh nhân loại... Thay mặt Ðảng bộ và nhân dân Thủ đô Hà Nội, tôi xin gửi lời cảm ơn tới các tác giả, Hội đồng biên soạn, các cơ quan, đơn vị, bộ, ban ngành của Trung ương và Hà Nội đã thiết thực chào mừng kỷ niệm 1000 năm Thăng Long bằng một công trình văn hóa vô giá. Ðồng thời tôi cũng rất hoan nghênh Nhà xuất bản văn hóa - thông tin và Thời báo Kinh tế Việt Nam đã tổ chức kịp thời cho ra đời công trình văn hóa hết sức có ý nghĩa lớn lao này".
