Niềm tự hào ấy càng được nhân lên khi UNESCO chính thức công nhận "Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương ở Phú Thọ" là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, ghi nhận ý nghĩa nhân văn mang tính toàn cầu, hướng về nguồn cội của cộng đồng các dân tộc Việt Nam.
Người đàn ông dáng vẻ chậm chạp, khoác trên mình chiếc áo bộ đội đã bạc mầu ngồi chăm chú, xúc động lắng nghe bài diễn văn của Chủ tịch nước Trương Tấn Sang trong buổi khai mạc Lễ hội Ðền Hùng tối 13-4 (3-3 Âm lịch) vừa qua: "Con người có tổ, có tông, như cây có cội, như sông có nguồn. Ðây chính là nguồn gốc tạo nên sức mạnh để dân tộc Việt Nam vượt qua mọi khó khăn, thách thức, trường tồn và không ngừng phát triển". Ông là Trần Ðình Toàn, người ở huyện Hạ Hòa, cách TP Việt Trì gần 70 km. Ðối với ông Toàn cũng như nhiều người dân ở các miền quê đất nước, việc trảy hội đền Hùng vào dịp Giỗ Tổ Hùng Vương hằng năm, thắp một nén hương trên đền thờ Quốc Tổ đã trở thành một thói quen, một tập tục truyền lại từ bao đời. Ông bảo: "Chúng tôi là nông dân quần quật quanh năm nhưng ngày Giỗ Tổ thì dù có ốm đau, bận rộn đến đâu cũng phải về Nghĩa Lĩnh để thắp hương, kính cẩn". Như câu ca dao xưa lưu truyền: Tháng ba nô nức hội Ðền/ Là ngày Giỗ Tổ bốn nghìn năm nay, lịch sử là một dòng chảy liên tục và mặc dù thời gian có thể làm đổi thay nhiều thứ, nhưng ý nghĩa nguồn cội, cái tình đồng bào, cùng một Mẹ sinh ra luôn luôn được lưu giữ nghìn đời, xuyên suốt nghìn năm.
Trong niềm vui đón bằng công nhận của UNESCO, Lễ hội Ðền Hùng năm nay được tổ chức quy mô lớn, với nhiều các hoạt động văn hóa mang đậm nét dân gian truyền thống. Ngay ngày mở đầu, lễ hội đường phố với chủ đề "Văn hóa đất Tổ Hùng Vương hội tụ tỏa sáng" đã thu hút sự chú ý của nhiều du khách, người hành hương vì sự mới lạ, độc đáo xuất phát từ chính văn hóa dân gian của vùng đất cổ trung du. Ðây là hoạt động được chuẩn bị kỹ lưỡng với sự tham gia của gần 3.000 người đến từ khắp các huyện, xã trong tỉnh Phú Thọ. Trước một không gian tổ chức lễ hội rộng lớn với nhiều chương trình văn hóa, nghệ thuật đa dạng và đậm đà bản sắc dân tộc, nhiều du khách đã không khỏi ngỡ ngàng. Ông Danny Trần, người Mỹ gốc Việt cùng hai cô con gái trở về Việt Nam với mong muốn tham dự Giỗ Tổ Hùng Vương - Lễ hội Ðền Hùng đã vô cùng hào hứng và say mê với những hình ảnh sống động trước mắt. Ông bảo: "Lần đầu tiên chúng tôi về nước sau bao nhiêu năm vậy mà thật may mắn được góp mặt trong một lễ hội đường phố đặc sắc như vậy. Người ta còn rước mô hình voi, ngựa rồi đi cà kheo khắp phố với khuôn mặt trang điểm rất ấn tượng". Sự khéo léo trong khâu tổ chức và sắp xếp cùng việc lồng ghép những hoạt động văn hóa, thể thao đặc sắc như hội thi nấu bánh chưng, giã bánh giầy; Hội trại văn hóa, Liên hoan hát Xoan và dân ca Phú Thọ, v.v, đã thật sự đem lại một bức tranh lễ hội sống động.
Năm nay, nhiều du khách nước ngoài đến với lễ hội không còn là sự tình cờ mà chủ động tìm đến để được chứng kiến lễ hội hướng về nguồn cội, thờ cúng Tổ tiên và vùng đất Tổ linh thiêng của người Việt Nam. Ca-tơ-rin, một du khách người Ô-xtrây-li-a lần đầu đến Việt Nam cho biết: "Chúng tôi biết Việt Nam, biết đến Phú Thọ qua những công nhận của UNESCO về hai Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại là Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương và hát Xoan Phú Thọ. Quả thật những di sản phi vật thể này xứng đáng để các bạn tự hào". Anh Lê Thanh, hướng dẫn viên của một công ty du lịch đưa khách đến Lễ hội Ðền Hùng năm nay cho biết: "Hầu hết các chương trình du lịch hằng năm vào dịp Giỗ Tổ chỉ thu hút du khách trong nước, nhưng đặc biệt năm nay lượng khách nước ngoài đăng ký mua tua tăng đột biến. Có lẽ nguyên nhân cũng một phần từ sự công nhận của UNESCO và họ tò mò muốn tìm hiểu về vùng đất khởi nguồn dựng nước của người Việt Nam".
Phó Chủ tịch UBND tỉnh Phú Thọ, Trưởng ban tổ chức Lễ hội Ðền Hùng 2013 Hà Kế San cho biết: "Chúng tôi rất tự hào khi được đón nhận bằng Di sản văn hóa phi vật thể cho "Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương" trong dịp lễ hội. Ðây là thành quả sau một nỗ lực dài từ nhiều năm qua trong việc bảo tồn và phát huy những giá trị tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương ở Phú Thọ, là sự ghi nhận các giá trị mang nhiều ý nghĩa nhân văn của loại hình tín ngưỡng độc đáo của cộng đồng các dân tộc Việt Nam, đóng góp vào hệ thống các giá trị chung của nhân loại". Có thể nói, Lễ hội Ðền Hùng cũng là sự thể hiện rõ nhất về một nền văn hóa đa dạng trong sự thống nhất. Vào dịp này hằng năm, các tỉnh, thành phố trong cả nước đều cử nhiều đoàn nghệ thuật, nghệ nhân về dự hội, tạo nên một bức tranh văn hóa dân gian đa sắc mầu, thể hiện nét nghệ thuật truyền thống đặc trưng của từng vùng, miền.
Một điều rất đáng lưu tâm là Lễ hội Ðền Hùng đã thu hút rất đông giới trẻ trảy hội và tham dự vào các sự kiện. Trên gương mặt vẫn rạng ngời niềm vui, cô bé tên Linh, học sinh của một trường trung học phổ thông ở TP Việt Trì chúng tôi gặp trong đêm lễ hội cho biết: "Em và các bạn cùng lớp được huy động tham gia các tiết mục, chương trình trong đêm hội. Sắp tới, chúng em cũng được dự vào một số chương trình trong lễ rước dịp Giỗ Tổ mồng mười tháng ba nữa. Em rất vui vì có dịp được tìm hiểu và biết thêm nhiều tích truyện trong các truyền thuyết vẫn lưu truyền ở vùng quê em". Chính sự tự hào nguồn cội đã thôi thúc những người trẻ tuổi tham gia tích cực vào nhiều hoạt động của lễ hội. Lê Nhật Minh, học sinh Trường chuyên THPT Hùng Vương của tỉnh Phú Thọ, có mặt trong chương trình "Hát xoan làng cổ" tại Miếu Lãi Lèn, xã Kim Ðức đã nói với chúng tôi những suy nghĩ của mình: "Em rất thích điệu hát xoan và tự hào khi làn điệu dân gian quê em được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại và biểu diễn ngay trong đại lễ Giỗ Tổ Hùng Vương".
ÐÂY là một điều đáng mừng khi những nét văn hóa dân tộc đang đứng trước nguy cơ mai một giờ nhận được sự quan tâm rõ rệt đến từ người trẻ. Thực tế này chính là hiệu quả khi loại hình diễn xướng này được tôn vinh, bảo tồn và phát huy. Các nhà quản lý văn hóa, giáo dục đang triển khai thí điểm, tìm cách đưa hát Xoan truyền thống vào hệ thống trường học trên địa bàn tỉnh Phú Thọ. Theo một nhà nghiên cứu văn hóa dân gian, đưa nghệ thuật truyền thống đến với thế hệ mới không phải là điều khó nhưng phải hài hòa và tìm ra được cái hay, cái đẹp gần gũi thì mới tạo được sức hút.
