ND- Trong số những thành công nổi bật của nền y tế công cộng nhằm bảo vệ và nâng cao sức khỏe của con người trong thế kỷ 20, có sự thành công có tính lịch sử của chương trình tiêm chủng mở rộng.
Ra đời từ những năm 70 của thế kỷ 20, chương trình tiêm chủng mở rộng (TCMR) nhanh chóng phát triển và hiện nay đã bao phủ phần lớn các quốc gia trên hành tinh chúng ta. Mục tiêu chung của chương trình là phổ cập sâu rộng các loại vaccine thiết yếu nhất tới trẻ em toàn cầu, đặc biệt là những khu vực còn nguy cơ cao mắc các bệnh truyền nhiễm.
Vaccine đưa vào chương trình là những chế phẩm có hiệu lực bảo vệ cao, độ an toàn cao, thường được sản xuất với mức độ lớn và do đó thường có giá thành thấp để nhiều quốc gia có thể tiếp cận được.
Việt Nam tham gia rất sớm và tích cực vào chương trình TCMR. Hiện trẻ em dưới 1 tuổi trong cả nước đã được tiêm chủng bảy loại vaccine cơ bản. Tỷ lệ tiêm chủng thường xuyên đạt hơn 90% số trẻ ở cấp độ tuyến huyện. Để gây được miễn dịch cho cộng đồng ở mức cần và đủ giúp ngăn chặn dịch bùng phát thì tỷ lệ tiêm chủng thường xuyên cần đạt tối thiểu 80% số người có nguy cơ. Chúng ta đã vượt được ngưỡng tối thiểu này trong nhiều năm qua.
Điều này giải thích tại sao chúng ta thu nhiều thành quả ấn tượng như thanh toán bệnh bại liệt vào năm 2000, loại trừ bệnh uốn ván sơ sinh từ năm 2005, giảm một cách đáng kể số trẻ mắc và chết do sởi, bạch hầu, ho gà, viêm não Nhật Bản, viêm gan B và bệnh lao.
Thực hiện phương châm xã hội hóa công tác dự phòng, bên cạnh hệ thống TCMR bảo đảm miễn phí cho trẻ em, hiện nay hệ thống cung cấp dịch vụ tiêm chủng có thu phí đang phát triển. Hệ thống này cung cấp hàng chục loại vaccine để dự phòng chủ động cho nhiều bệnh truyền nhiễm phổ biến và nguy hiểm cho cả người lớn và trẻ em, như bệnh dại, cúm, viêm phổi, viêm não - màng não, quai bị, thủy đậu, rubella, viêm gan virus A...
Như vậy với khoảng hơn 30 triệu liều tiêm chủng cho khoảng một triệu rưỡi trẻ dưới một tuổi mỗi năm cùng các mũi tiêm của hệ thống dịch vụ có thu phí trên cả nước, việc bảo đảm an toàn trong tiêm chủng là một yêu cầu bức thiết. Để có được những mũi tiêm chủng an toàn, hàng loạt những vấn đề kỹ thuật được đặt ra trong quá trình thực hiện như: duy trì tốt hệ thống dây chuyền lạnh sao cho vaccine luôn được bảo quản đúng, vấn đề kiểm soát chất lượng vaccine từ nhà sản xuất tới người dùng, việc thực hành mũi tiêm an toàn đi cùng với giám sát phản ứng sau tiêm, xử lý đúng và kịp thời những phản ứng xảy ra.
Hai mươi năm qua, ngành y tế cơ bản làm tốt những khâu kỹ thuật này để bảo đảm an toàn, giữ cho tỷ lệ các mũi tiêm có phản ứng nặng không vượt quá mức cho phép của Tổ chức Y tế thế giới đối với mỗi loại vaccine.
Tuy nhiên, việc bảo đảm an toàn cho tiêm chủng không phải chỉ do các nhân viên y tế quyết định. Nếu các cấp chính quyền không chú ý đầu tư đúng mức, các đoàn thể đứng ngoài cuộc, và nhất là nếu các bậc cha mẹ thờ ơ, phó thác sức khỏe con em cho nhân viên y tế, thì chúng ta không thể nói tới sự an toàn tiêm chủng một cách bền vững được. Nếu trước đây "xã hội hóa" giúp chúng ta nâng cao từng bước tỷ lệ tiêm chủng đủ mũi, thì hiện nay xã hội hóa cũng chính là để bảo đảm chất lượng và sự an toàn cho công tác tiêm chủng.
Là người chịu trách nhiệm chính về thực hành an toàn trong tiêm chủng, ngành y tế cần thực hiện rất nghiêm túc những quy định về lĩnh vực này. Bên cạnh đó cũng mong các bậc cha mẹ hãy trở thành những "bậc cha mẹ thông thái" khi đưa con em đi tiêm chủng phòng ngừa bệnh tật. Hiểu biết đầy đủ để không hoang mang vì những phản ứng khó tránh khỏi của vaccine (vì vaccine thật ra cũng là một loại thuốc, có thể gây tác dụng phụ), tiếp tục cho con em đi tiêm chủng để tránh những hậu quả của bệnh tật được báo trước.
Đồng thời cần biết tự bảo vệ bằng việc cung cấp thông tin cho thầy thuốc về tình trạng sức khỏe của trẻ trước khi tiêm, cùng y tế kiểm tra các mũi tiêm, cùng theo dõi và xử trí những phản ứng có thể xảy ra sau tiêm.
Hàng triệu trẻ em trên toàn cầu đã thật sự được cứu thoát khỏi những "cái chết đen" nhờ nhận các liều tiêm chủng an toàn. Đó là bài học vô giá của cả thế giới, trong đó có Việt Nam chúng ta. Chúng ta cùng nhau duy trì thành quả đã có và phấn đấu có thêm nhiều hơn những liều tiêm an toàn cho trẻ em Việt Nam.
