Tự hào tiếng Việt
Cuối tuần, được "giao nhiệm vụ" đón cô em họ tên Vy đang học mẫu giáo chuẩn bị lên cấp một, tôi mới chợt nhớ ra một thứ gì đó thật đẹp đẽ trong buổi học chữ cái ở "tuổi học" vốn còn rất ngây thơ này. Cô bé bình thường vốn nghịch ngợm, nhưng hết giờ lại lọt thỏm ở một góc, ngồi xếp bộ đồ chơi bằng chữ in đủ các loại mầu sắc sặc sỡ. Cô giáo bảo Vy đã biết gì về phát âm, đánh vần đâu, nhưng vẫn cứ khăng khăng "chung thủy" với trò xếp hình chữ cái mấy hôm nay. Tôi gạn hỏi thì con bé kể: "Em muốn xếp tên con Xù để tặng nó, nó bị ốm cả tuần nay rồi ạ". Hóa ra những chữ cái đó sẽ là món quà "chữa bệnh" của Vy dành đến chú mèo con ở nhà. Và món quà đấy thật sự đáng trân trọng khi cô bé đã biết yêu và cảm nhận từ những con chữ, từ những cái tên của sự vật, con người thân thuộc.
Phải chăng, đó là một thứ tình yêu mang tên tiếng Việt đã in sâu và ngày một lớn dần trong mỗi người chúng ta ngay từ thời thơ bé, những ngày mà sự thơ ngây và trong sáng vẫn ngự trị trong tâm trí để diễn đạt những điều tốt đẹp một cách giản dị nhất.
Tô Hoài Quỳnh Châu, sinh viên năm thứ ba khoa Ngữ văn Anh, Ðại học Khoa học Xã hội và Nhân văn TP Hồ Chí Minh đang làm một công việc mà nghe chừng thật nhiều người bất ngờ. Cứ chiều thứ năm và chủ nhật hằng tuần, lớp học tiếng Việt miễn phí cho người nước ngoài do Châu "đứng lớp" tại quán cà-phê sách trên đường Lê Duẩn, quận 1 lại "tấp nập" học sinh ngoại quốc. Ý tưởng của bạn được nhiều người đón nhận bởi sự mới mẻ, và cả sự cần thiết cho những người nước ngoài muốn sống lâu dài tại Việt Nam. Châu chọn cái tên giản đơn cho dự án của mình: "Tôi yêu tiếng Việt". Tình yêu với ngôn ngữ quê hương không chỉ là việc tôn trọng việc học tập, sử dụng tiếng Việt mà với Quỳnh Châu và các bạn đồng hành, giờ đây chỉ tâm niệm một mong muốn đưa tiếng Việt ra thế giới. Với mỗi người mang trong mình dòng máu Việt Nam, tiếng Việt như một thước đo tình yêu với quê hương, bản xứ.
Tình cảm đó lại càng đúng đắn với một người Việt Nam xa quê hương, nhưng luôn tự hào về nguồn cội. Sang CHLB Ðức từ năm hai tuổi, nay đã 25 tuổi, cô gái trẻ Nghiêm Thu Trang vẫn nói tiếng Việt một cách tròn trịa và đầy quen thuộc. Có lẽ không mấy ai biết đến Trang nếu như cô không là một nghệ sĩ vi-ô-lông đầy triển vọng cũng như là tác giả câu nói đầy tinh thần Việt Nam lan truyền trong cộng đồng người Việt ở Ðức: "Tiếng Việt là một bản nhạc có dấu, khác hẳn mọi ngôn ngữ khác. Tôi là người chơi nhạc và biết học, biết yêu tiếng Việt như là cơ hội để tự hoàn thiện về khả năng cảm thụ âm nhạc". Tiếng Việt thật sự là một phần cuộc sống không thể thiếu của Thu Trang. Có nó, Trang có cả một thế giới đầy tình thương yêu, trìu mến của cha mẹ, của anh chị em họ hàng và quan trọng hơn là văn hóa bản xứ, văn hóa dân tộc. Nghệ sĩ vi-ô-lông Nghiêm Thu Trang có thể giao tiếp thành thạo các ngôn ngữ Anh, Pháp, Ðức, nhưng điều tự hào lớn nhất mà Trang vẫn thường khoe với bạn bè chính là khả năng thành thạo tiếng Việt - tiếng mẹ đẻ. Nghe có vẻ ngạc nhiên, nhưng không phải là điều lạ trong cộng đồng người Việt trẻ kiều bào. Giờ đây, tình yêu tiếng Việt và khả năng học, sử dụng thành thạo tiếng Việt đã trở thành một nhu cầu, đồng thời là phương tiện hiệu quả lưu giữ tình yêu quê hương đất nước. Nghiêm Thu Trang là thế hệ thứ hai của người Việt tại Ðức và đối với cô, yêu tiếng Việt chính là tự hào về tiếng Việt.
Long lanh tiếng Mẹ
Ngôn ngữ dân tộc rất quan trọng không chỉ biểu hiện sự hiện đại hóa về tư duy của con người, của đất nước mà còn là sự khẳng định vị thế của văn hóa Việt Nam. Tuy vậy, có những biến thể và sự đổi khác vốn bị nhầm lẫn với những thay đổi, dù chỉ diễn ra ở một bộ phận cư dân, cũng khiến chúng ta phải "giật mình". Cô em tôi chẳng biết tự bao giờ mà cứ tự coi việc biến tiếng Việt trở thành một công cụ giao tiếp "xì-tin" theo cách mà một bộ phận lớn trẻ mới lớn hiện nay coi là sự "hiện đại" là "đẳng cấp". Ðọc những đoạn tin nhắn, những bức thư chúng viết tay gửi cho nhau, giờ sao mà luận "đau đầu" đến vậy. Bọn trẻ mặc nhiên lôi cuốn nhau bằng những cách thức truyền tải thông tin qua một thứ tiếng Việt "lai căng". Có thể hơi quá, nhưng cũng có thể coi nó như một mầm "thảm họa" về ngôn ngữ mẹ đẻ của một bộ phận giới trẻ. Ông Vũ Lê Thông, người hàng xóm làm nghề xe ôm cạnh nhà tôi, vốn quần quật làm việc hằng ngày không kể nắng mưa, chỉ mong hai đứa con ngày một trưởng thành và cố gắng học tập. Ấy vậy mà ông phải nhiều phen "điên tiết" chỉ vì những thứ ngôn ngữ "quái gở" bọn trẻ không chỉ viết mà còn nói với bố mẹ.
Nghề báo luôn đau đáu chuyện ngôn từ, chữ viết. Tất nhiên, cũng có những người dễ dãi, song phần lớn đều có những đắn đo, cân nhắc mỗi khi đặt bút. Trên mặt báo giờ đây không thiếu là những tít bài, những nội dung chỉ nói về những mặt xấu, mặt kém của xã hội, bằng những ngôn từ mạnh bạo, quyết liệt và không hề kém phần cay nghiệt. Nhưng vẫn còn đó những cá nhân, những vấn đề làm lay động xã hội, lan tỏa, xúc động, thúc đẩy tính nhân văn đầy cao cả. Minh họa bức ảnh "Tình phụ tử giữa trường thi" của nữ tác giả trẻ Phan Dương, chụp được trong kỳ thi đại học 2012 đăng trên một tờ báo với hình ảnh một người cha đang ngồi giữa trưa hè nắng nóng để quạt mát cho cô con gái trẻ nghỉ ngơi giữa giờ thi hai môn quan trọng thật cảm động. Ðặt tên cho bức ảnh, cô đã phải trăn trở, cân nhắc không ít để làm sao chú thích đó nói lên được tất cả những tình cảm cha con mà vẫn tạo được ấn tượng.
Li-Cớt-Bi là một chàng trai người Anh nhưng vì mê hoặc bởi tiếng Việt trong âm nhạc của Trịnh Công Sơn đã trở thành một nghệ sĩ nước ngoài nổi tiếng và hát được các ca khúc nhạc Trịnh với những rung động, cảm xúc không phải người Việt Nam nào cũng có được. Ðó chỉ là một trong nhiều thí dụ về niềm trân trọng của người nước ngoài về vẻ đẹp của tiếng Việt nói riêng, văn hóa Việt nói chung.
Vậy, chẳng có lý gì khi chúng ta không thể đặt niềm tin về tương lai vị thế của tiếng Việt sẽ vươn cao cùng vị thế phát triển của đất nước. Trách nhiệm đó một phần quan trọng thuộc về thế hệ trẻ, thuộc về thế hệ biết học hỏi, tiếp thu những gì cha ông, những người đi trước đã để lại và biến nó trở nên hấp dẫn, lôi cuốn trong thời đại mới.
