Tiếng pí lè trên đỉnh Công Sơn

Trong cuộc sống bộn bề mưu sinh hằng ngày, đồng bào Dao (thuộc ngành Dao Lù Gang) ở xã Công Sơn vẫn gìn giữ những nhạc cụ văn hóa độc đáo của dân tộc, như: chiêng, trống ếch, kèn pí lè, đàn tính,... Trong đó, kèn Pí lè thường được người Dao dùng vào những dịp lễ, tết, lễ cúng thần lúa, thần rừng, cưới hỏi cho con cái, hội Lồng tồng, vào nhà mới và cầu cho mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu…

Trưởng phòng Văn hóa huyện Cao Lộc Hoàng Minh Dung cho biết: “Dân tộc Dao có văn hóa truyền thống lâu đời, phong phú, đa dạng, thể hiện qua các làn điệu dân ca, dân vũ, dân nhạc, lễ hội và tập quán sinh hoạt tín ngưỡng... Trong đó, kèn pí lè là nhạc cụ không thể thiếu trong đời sống tâm linh của đồng bào Dao Lù Gang. Nhạc cụ này rất cần được lưu giữ và kế thừa bởi đó là di sản phi vật thể của dân tộc…”.

Theo các già làng đã có nhiều năm gắn bó với loại nhạc cụ này, kèn pí lè được làm từ loại gỗ cứng, chắc, bền. Kèn pí lè có ba phần: phần đầu thổi là một ống đồng nhỏ nối liền với thân kèn; thân kèn là một ống gỗ tròn rỗng, có chiều dài từ 30 cm đến 40 cm, chia làm 10 đốt, mỗi đốt được dùi lỗ nhỏ tròn, bố trí khoảng cách đều nhau tạo hàng dọc; loa kèn là phần cuối của cây kèn, được làm bằng lá đồng mỏng, uốn hình chóp cụt, có độ dài khoảng 10 cm, đường kính 12 cm, đầu nhỏ của loa nối liền với thân kèn.

Kèn pí lè là nhạc cụ thuộc họ hơi, cấu tạo hình dáng nhỏ, gọn, chất liệu âm thanh vang vọng và thổi được 72 giai điệu khác nhau. Người thổi lấy hơi bằng mũi, đẩy hơi ra miệng thông qua búp kèn tác động vào những lỗ nhỏ trên thân kèn. Khi biểu diễn, người thổi kèn áp dụng các kỹ thuật rung hơi, vuốt hơi, phối hợp các ngón tay bấm, vuốt để tạo ra những âm thanh bay bổng phù hợp trong mỗi nghi lễ khác nhau…

Nguyên Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lạng Sơn Hoàng Văn Páo cho biết, bao đời nay, đồng bào Dao trên đỉnh Công Sơn coi kèn pí lè là nhạc cụ văn hóa truyền thống của dân tộc, được lưu truyền qua nhiều thế hệ, giữ vai trò quan trọng trong đời sống văn hóa tâm linh… Các loại nhạc cụ như chiêng, trống, kèn pí lè… của người Dao đều bắt nguồn từ cuộc sống hằng ngày, gắn liền với thiên nhiên, núi rừng.Tiếng kèn cất lên không chỉ là lời tâm tình của lòng người với trời đất, với núi rừng, mà còn là lời tâm sự tình duyên của những đôi trai gái Dao… trên đỉnh Công Sơn hùng vĩ.