Tích hợp nội dung về giới, bình đẳng giới trong chương trình đào tạo giáo viên

Hội thảo có sự tham dự của đại diện các đơn vị thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo, các cơ sở đào tạo giáo viên trên toàn quốc, cùng đại diện UNESCO, Hội đồng Anh và các tổ chức quốc tế, đối tác phát triển tham gia các hoạt động về bình đẳng giới, đào tạo giáo viên và phát triển đội ngũ nhà giáo.

Phát biểu khai mạc hội thảo, Thứ trưởng Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Thị Quyên Thanh nhấn mạnh, bình đẳng giới là chủ trương nhất quán của Đảng, Nhà nước, đồng thời là một trong những giá trị quan trọng của xã hội tiến bộ, công bằng, văn minh và phát triển bền vững. Đối với giáo dục, vấn đề này có ý nghĩa đặc biệt bởi nhà trường không chỉ truyền thụ tri thức mà còn góp phần hình thành nhân cách, hệ giá trị, cách ứng xử và quan niệm xã hội của mỗi người ngay từ những năm đầu đời.

Theo Thứ trưởng, thúc đẩy bình đẳng giới trong giáo dục cần bắt đầu từ chính môi trường giáo dục, từ chương trình, học liệu, phương pháp, cách thức tổ chức các hoạt động và đặc biệt là nhận thức, thái độ, hành vi nghề nghiệp của đội ngũ nhà giáo. Trong đó, đào tạo giáo viên là khâu có ý nghĩa nền tảng.

Việc tích hợp nội dung về giới và bình đẳng giới trong chương trình đào tạo giáo viên không đơn thuần là bổ sung thêm nội dung vào chương trình, mà quan trọng hơn là hình thành cho sinh viên sư phạm năng lực nhận diện, xử lý và chủ động xây dựng môi trường giáo dục tôn trọng, công bằng, an toàn, tạo cơ hội phát triển cho mọi người học. Đây cũng là ý nghĩa căn bản của việc triển khai Đề án được Bộ Giáo dục và Đào tạo phê duyệt tại Quyết định số 4247/QĐ-BGDĐT.

Để việc triển khai đi vào thực chất, Thứ trưởng Nguyễn Thị Quyên Thanh đề nghị hội thảo tập trung làm rõ ba yêu cầu lớn. Trước hết, cần xác định đúng mục tiêu và chuẩn đầu ra. Sinh viên sư phạm không chỉ cần nắm được các khái niệm về giới và bình đẳng giới mà phải có khả năng nhận diện định kiến, bất bình đẳng giới trong môi trường giáo dục; biết lựa chọn phương pháp, ngôn ngữ và tổ chức hoạt động phù hợp, tạo cơ hội để mỗi học sinh được tham gia, tôn trọng và phát triển năng lực mà không bị giới hạn bởi những khuôn mẫu giới. Chuẩn đầu ra phải cụ thể, có thể quan sát, đánh giá và gắn trực tiếp với năng lực nghề nghiệp của giáo viên.

Thứ hai, việc tích hợp phải thực chất nhưng không làm nặng thêm chương trình đào tạo. Các cơ sở đào tạo cần rà soát chương trình hiện hành, lựa chọn nội dung, học phần và hoạt động phù hợp để tích hợp từ mục tiêu, nội dung, phương pháp giảng dạy đến thực hành, thực tập sư phạm và đánh giá sinh viên; tránh bổ sung cơ học môn học, nội dung hoặc thủ tục mang tính hình thức.

Bộ Giáo dục và Đào tạo tôn trọng quyền tự chủ và sự sáng tạo của các nhà trường trong lựa chọn mức độ, phương thức tích hợp phù hợp từng ngành đào tạo. Tuy nhiên, tự chủ phải gắn chuẩn đầu ra và trách nhiệm về chất lượng, được thể hiện bằng năng lực thực tế của sinh viên khi thực hành nghề nghiệp.

Thứ ba, cần bảo đảm các điều kiện để triển khai bền vững, trong đó chú trọng bồi dưỡng đội ngũ giảng viên, xây dựng học liệu chất lượng, lựa chọn mô hình thực tiễn tốt và hình thành đội ngũ chuyên gia, giảng viên nòng cốt hỗ trợ các cơ sở đào tạo. Quá trình triển khai cần có bước đi phù hợp, thí điểm, đánh giá, điều chỉnh trước khi nhân rộng; tránh nóng vội, hình thức hoặc áp dụng một mô hình đồng loạt.

Thứ trưởng lưu ý, việc tham khảo kinh nghiệm quốc tế cần có chọn lọc, tiếp thu những giá trị tiến bộ, phương pháp phù hợp, đồng thời bảo đảm thống nhất với chủ trương của Đảng, pháp luật của Nhà nước, các giá trị văn hóa, đạo đức, truyền thống tốt đẹp của dân tộc và thực tiễn giáo dục Việt Nam.

Tại hội thảo, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Đức Sơn, Hiệu trưởng Trường đại học Sư phạm Hà Nội cho biết, việc tiếp cận vấn đề giới và bình đẳng giới trong giáo dục đã có quá trình phát triển từ những nội dung rất cụ thể đến phạm vi rộng hơn.

Theo ông, việc tiếp cận giới và bình đẳng giới trước đây còn cục bộ ở một vài chương trình đào tạo, một vài học phần, được coi là lĩnh vực dành cho các đối tượng chuyên biệt. Đến nay, cách tiếp cận đã mở rộng từ phạm vi hẹp trong một nhóm đối tượng chuyên gia đến những người làm giáo dục nói chung.

Đồng thời, kiến thức về giới và bình đẳng giới không còn chỉ được coi là một lĩnh vực, một môn học, mà trở thành câu chuyện về ứng xử trong nhà trường, ứng xử trong xã hội, hướng tới một môi trường xã hội văn minh, hiện đại hơn.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Đức Sơn cho rằng, việc đưa kiến thức, kỹ năng về giới và bình đẳng giới vào chương trình đào tạo giáo viên là một hướng đi đúng, bởi “đào tạo một người thầy thì sẽ được cả một thế hệ”. Do vậy, các trường sư phạm cần góp phần thực hiện mục tiêu này thông qua chương trình đào tạo giáo viên.

Trình bày báo cáo đề dẫn tại hội thảo, Phó Vụ trưởng Vụ Giáo dục đại học (Bộ Giáo dục và Đào tạo) Nguyễn Thị Thu Thủy làm rõ quá trình chuyển từ yêu cầu chính sách sang các nhiệm vụ cụ thể trong đào tạo giáo viên, nhất là vấn đề xác định thế nào là “giảng dạy chính thức” nội dung về giới và bình đẳng giới trong chương trình đào tạo.

Theo định hướng này, việc tích hợp không nhất thiết đồng nghĩa với việc tất cả các cơ sở đào tạo phải xây dựng một học phần độc lập về bình đẳng giới. Tùy đặc thù ngành đào tạo và quyền tự chủ của nhà trường, nội dung có thể được tổ chức thành học phần riêng, tích hợp hoặc lồng ghép vào các học phần phù hợp. Tuy nhiên, để bảo đảm tính thực chất, nội dung về giới và bình đẳng giới cần được thể hiện rõ trong chuẩn đầu ra hoặc yêu cầu cần đạt, được cụ thể hóa trong đề cương học phần, tổ chức thành các hoạt động học tập và được đánh giá bằng các công cụ phù hợp.

Tại hội thảo, đại diện UNESCO Việt Nam chia sẻ kinh nghiệm quốc tế, thực tế thí điểm và những gợi ý cho Việt Nam trong việc tích hợp bình đẳng giới vào đào tạo và phát triển đội ngũ nhà giáo. Đại diện Hội đồng Anh giới thiệu các sáng kiến, học liệu và mô hình hỗ trợ thúc đẩy tích hợp giới trong đào tạo giáo viên.

Ở góc độ thực tiễn, đại diện các cơ sở đào tạo giáo viên tập trung trao đổi về cách thức tích hợp phù hợp chương trình hiện hành, đổi mới phương pháp dạy học, kiểm tra, đánh giá và xây dựng các minh chứng phản ánh kết quả học tập của sinh viên.

Một trong những vấn đề trung tâm được đặt ra là sinh viên sư phạm sau khi hoàn thành chương trình phải “làm được gì” về bình đẳng giới. Từ câu hỏi này, các đại biểu tập trung trao đổi cách cụ thể hóa yêu cầu về bình đẳng giới thành những năng lực có thể quan sát, đánh giá trong quá trình đào tạo và thực hành nghề nghiệp.

Cách tiếp cận này cũng đặt ra yêu cầu đổi mới phương thức đánh giá. Sinh viên không chỉ được kiểm tra kiến thức mà cần được đánh giá khả năng vận dụng thông qua phân tích tình huống, thiết kế giáo án, rà soát sách giáo khoa và học liệu, thực hành sư phạm, hồ sơ học tập hoặc các sản phẩm nghề nghiệp cụ thể.