Thủ đoạn tinh vi để gian lận đo lường xăng dầu

Năm 2003, các lực lượng Thanh tra KH&CN đã tập trung thanh tra, xử lý kiên quyết tình trạng gian lận về đo lường và chất lượng trong kinh doanh xăng dầu của những ông chủ cây xăng thiếu trách nhiệm. Hàng nghìn cây xăng đã bị xử phạt, đình chỉ sử dụng và buộc phải hiệu chỉnh, kiểm định để trở lại trạng thái bảo đảm về đo lường. Các cơ quan quản lý cũng đã đưa ra hàng loạt biện pháp để xiết chặt quản lý, niêm phong nhiều bộ phận nhạy cảm, dễ điều chỉnh. Nhờ đó tình trạng tác động đến các bộ phận bầu lường như: cưa rãnh, đấu vít bộ điều chỉnh xung để tháo dây kẹp chì nhằm điều chỉnh sai số sau đó lắp lại, tháo bu-lông mặt bích của bầu lường để điều chỉnh, hoặc thô bạo hơn là tình trạng công khai phá bỏ niêm phong kẹp chì đã giảm.

Tuy nhiên, qua hai tháng thanh tra vừa qua, các lực lượng tham gia đã phát hiện nhiều thủ đoạn tinh vi hơn trong việc gian lận về đo lường và chất lượng xăng dầu. Nếu như cùng kỳ năm 2003, chỉ phát hiện tại Tây Ninh và Gia Lai tình trạng gắn mạch bán dẫn (chíp, IC) để điều chỉnh sai số, sử dụng vi mạch, sử dụng phần mềm điều chỉnh tự động sai số theo ý muốn, thì nay tình trạng này đã phát hiện thấy tại một số địa phương khác như Hà Nội, Đác Lắc, Cà Mau...

Tại Cà Mau, lực lượng liên ngành đã phát hiện một cơ sở mua bán thiết bị xăng dầu chuyên thiết kế và lắp đặt các IC có chương trình cài sẵn trên 8 cây xăng của 6 cơ sở kinh doanh xăng dầu. Các cơ sở này đã cài lại mã số điều chỉnh tự động. Với phương thức này, người bán chỉ cần bấm mã số trên bàn phím sẽ dẫn đến sai số theo ý muốn. Khi có lực lương thanh tra, kiểm tra, chủ doanh nghiệp chỉ cần bấm lại mã số trên bàn phím, cây xăng lại trở lại chế độ mặc định sẵn với chế độ sai số cho phép.

Thủ đoạn tương tự cũng đã được phát hiện tại huyện Krông Năng và huyện Ma Đrắc,  tỉnh Đác Lắc. Tại đây, 8 cửa hàng kinh doanh xăng dầu đã đồng loạt gắn mạch IC chương trình "hai trong một", với mã số cài sẵn, sử dụng qua bàn phím tạo ra sai số từ 1,5% đến 8,7%. Chỉ cần đảo lại công-tắc, cây xăng lại nghiêm chỉnh. Với loại cây xăng gian lận tinh vi này nếu thanh tra viên chỉ chú ý phát hiện gian lận về phần cơ thì sẽ "chào thua".

Tại Hà Nội thủ đoạn tương tự cũng đã được phát hiện tại một cửa hàng ở Yên Viên. Công tắc đảo chiều được bố trí tại phòng nghỉ của nhân viên. Có đến hai trong số ba cây xăng của cửa hàng này được cài IC và đặt lại chương trình điều khiển. Tình hình ở TP Hồ Chí Minh cũng như vậy, các lực lượng thanh tra phát hiện ba cơ sở dùng thủ đoạn cài IC để gian lận.

Một thủ đoạn không mới trong việc "ăn bớt" số lượng xăng dầu, nay được sử dụng lại là dùng biện pháp cho lọt khí tại van để khi bơm xăng cho khách, một phần là xăng và một phần là các bóng khí. Gặp cây xăng này, các thượng đế sẽ bị thiếu là điều chắc chắn.

Tinh vi hơn trong việc gian lận chất lượng xăng là tạo hệ thống đường ống dẫn ra cây xăng từ bể chứa các loại xăng có chất lượng khác nhau. Tại Đác Lắc,  DNTN Quý Dung đã bố trí hai hệ thống đường ống với các van một chiều khác nhau từ bể chứa xăng A83 và A92 cùng dẫn ra cây xăng ghi loại xăng A92. Với hệ thống này, "ông chủ" vô lương tâm sẵn sàng bán xăng được hút lên từ bể chứa loại A83, nhưng người tiêu dùng cứ đinh ninh là mình đang được mua xăng A92 và cứ yên tâm mà trả tiền theo giá xăng loại A92. Việc bố trí hệ thống ống như vậy hoàn toàn vi phạm tiêu chuẩn quy định thiết kế hệ thống ống trong kinh doanh xăng dầu.

Tình hình trên cho thấy các thủ đoạn gian lận về đo lường và chất lượng trong kinh doanh xăng dầu đã chuyển sang các thủ đoạn tinh vi, sử dụng các biện pháp kỹ thuật tiên tiến, gian lận được nhiều hơn, khó phát hiện hơn; dễ lẩn tránh, đối phó khi có lực lượng thanh tra, kiểm tra. Rõ ràng các thủ đoạn này đã đặt cơ quan quản lý phải kịp thời có các biện pháp kiểm định chặt chẽ hơn trong quá trình duyệt mẫu các cây xăng, chú ý đến hệ thống điều khiển tự động ngay từ khi duyệt thiết kế, giám sát quá trình chế tạo. Việc niêm phong các bộ phận cơ mà các nhà quản lý thường sử dụng đã tỏ ra thiếu hiệu quả trước các thủ đoạn tinh vi trong thời đại công nghệ thông tin.

Thông qua việc phát hiện các thủ đoạn mới đòi hỏi các lực lượng thanh tra, kiểm tra phải nâng cao trình độ, không chỉ quan tâm đến những bộ phận nhạy cảm như trước đây mà phải lưu ý kiểm tra cả chế độ vận hành bơm tự động. Hình thức thanh tra phải chuyển sang chế độ đột xuất là chủ yếu. Không ngừng hoàn thiện quy trình thanh tra đối với các cây xăng và kịp thời trao đổi kinh nghiệm thông báo các thủ đoạn tinh vi mới. Có như vậy, người tiêu dùng mới không bị tiếp tục móc túi.