Kỹ sư Đào Thị Thúy, Trưởng phòng Dự báo khí tượng - khí hậu (Trung tâm Nghiên cứu khí tượng, khí hậu - Viện Khí tượng - Thủy văn) đã có cuộc trao đổi chung quanh vấn đề trên.
- Dưới góc độ nghiên cứu, bà có nhận xét gì về tình hình khí hậu, thời tiết trong năm 2005?
- Năm 2005, hoạt động của gió mùa trên khu vực châu á ở mức xấp xỉ trung bình nhưng mạnh hơn hẳn so với năm 2003 và 2004. Điều này có tác động nhất định đến diễn biến của khí hậu toàn cầu, khu vực nói chung và Việt Nam nói riêng. Năm 2005, có 30 đợt không khí lạnh tràn xuống nước ta, cao hơn trung bình chuẩn thời kỳ 1971 - 2000 là 1 đợt. Đáng chú ý là đợt không khí lạnh tăng cường ngày 2-3-2005 gây rét đậm, rét hại ở các tỉnh miền núi Bắc bộ. Nhiệt độ thấp nhất ở các vùng núi cao xuống dưới 5oC, có nơi xuống dưới 1oC, gây mù đông kết và tuyết tại Sa Pa (Lào Cai). Đây là hiện tượng rất hiếm có xảy ra từ trước tới nay, gây tổn thất không nhỏ cho sản xuất nông nghiệp.
Về nắng nóng, có tổng cộng 11 đợt xuất hiện từ tháng 4 đến tháng 7, nhiều hơn năm 2004 là 5 đợt nhưng lại thấp hơn năm 2003 là 5 đợt. Nắng nóng liên tiếp xảy ra trong tháng 4 và 5, cao điểm nhất là tại Quỳ Châu (Nghệ An) ngày 1-5 khi nhiệt độ lên tới 42,5OC. Điểm khác biệt so với năm trước là các đợt nắng nóng gay gắt xuất hiện khá sớm, ngay từ những tháng đầu mùa hè, ảnh hưởng lớn đến sức khỏe con người. Cùng với nắng nóng năm 2005 đã thống kê được là 32 đợt mưa vừa, mưa to diện rộng, gần gấp đôi năm 2004 (17 đợt). ảnh hưởng của mưa lớn là rất nặng nề. Các đợt mưa trong tháng 7, 8, 9, 10 do ảnh hưởng của các trận bão, áp thấp nhiệt đới đã gây lũ, lũ ống và lũ quét, gây thiệt hại nghiêm trọng về người và tài sản.
Riêng về xoáy thấp nhiệt đới, năm 2005, biển Đông có 12 đợt, trong đó có 4 áp thấp nhiệt đới và 8 trận bão, thấp hơn trung bình chuẩn thời kỳ 1971 - 2000 là khoảng 1 cơn nhưng cao hơn nhiều so với năm 2003, 2004. Đặc biệt, bão số 1 xuất hiện từ tháng 3, khá sớm so với thông lệ. Ngoài ra, có hiện tượng lạ là mưa đá xuất hiện ngay tại Hà Nội và vùng phụ cận. Hiện tượng giông, lốc, sương mù, sương muối, hạn hán cũng khá phức tạp.
Nhìn chung, năm 2005 thời tiết có nhiều diễn biến dị thường, gây nhiều thiệt hại nghiêm trọng. Theo con số thống kê chưa đầy đủ, thiệt hại do thiên tai có nguồn gốc khí tượng thủy văn là: 484 người chết và mất tích, 182 người bị thương; thiệt hại vật chất là khoảng 23.972,9 tỷ đồng. So với các năm trước, con số này lớn hơn rất nhiều. Năm 2004, có 334 người chết, mất tích; 207 người bị thương và thiệt hại vật chất là khoảng 2.210 tỷ đồng. Năm 2003, có 140 người chết, 180 người bị thương và thiệt hại vật chất là khoảng 1.276 tỷ đồng...
- Mùa đông tại miền Bắc dường như ngắn hơn, trong khi có nhiều đợt không khí lạnh lấn sâu ảnh hưởng xuống phía Nam hơn, phải chăng là báo hiệu cho một chu kỳ thời tiết bất ổn đang đến?
- Không phải là mùa đông ngắn hơn tại miền Bắc mà vì có một số hiện tượng không thường gặp nên mọi người mới có cảm giác như vậy. Ví dụ: Vài năm trở lại đây, hiện tượng mưa xuân vào các tháng 1 và 2 âm lịch hiếm hơn. Điều này làm cho cảm giác hạn rõ rệt hơn khi độ ẩm không khí, đặc biệt là nền đất khô hơn khiến sản xuất nông nghiệp gặp nhiều khó khăn. Mặt khác, gió mùa Đông Bắc lấn sâu hơn vào phía Nam gây mưa trái mùa. Hiện tượng này có thể thấy trong những ngày gần đây.
Không nằm ngoài xu thế nóng lên toàn cầu, nhiệt độ những năm gần đây cao hơn trung bình thời kỳ chuẩn 1971-2000 (năm 2005, nhiệt độ không khí trung bình cao hơn trung bình thời kỳ chuẩn 1971-2000 là 0,3oC), nhưng mùa đông sẽ vẫn có những đợt không khí lạnh gây rét đậm, rét hại, thậm chí còn khắc nghiệt hơn do biến đổi khí hậu toàn cầu làm tăng hoạt động của áp cao lục địa châu Á, nguồn gốc của không khí lạnh ảnh hưởng tới nước ta gây ra những biến động mạnh về cường độ của không khí lạnh.
- Nguyên nhân nào đã gây ra hiện tượng nói trên?
- Để đánh giá chính xác nguyên nhân thì phải có thời gian phân tích. Tuy nhiên, có thể thấy xu thế nóng lên toàn cầu trên thế giới và tại Việt Nam sẽ khiến trong tương lai càng ít những năm có nền nhiệt độ thấp hơn thời kỳ chuẩn mà chúng tôi đã tính. Theo dự báo, đến cuối thế kỷ 21, nhiệt độ toàn cầu có thể tăng thêm 3oC, kéo theo sự bất ổn ngày càng mạnh của khí quyển. Tức là các dòng không khí không còn sự ôn hòa mà có tính nhiễu loạn nhiều hơn, dễ dẫn đến những hiện tượng thời tiết bất thường.
- Việc sông Hồng có mức nước cạn nhất trong 100 năm qua liệu có phải là dấu hiệu dự báo một năm hạn hán khốc liệt lại đến?
- Sông Hồng cạn nước và hạn hán có dấu hiệu khốc liệt hơn là hệ quả của nhiều năm thời tiết có sự bất thường chứ không chỉ năm nay mới vậy. Thời gian qua, tại các vùng thượng nguồn sông Hồng, sông Đà trên đất Việt Nam, mưa rất ít, ảnh hưởng đến dòng chảy. Cụ thể, theo thống kê nhanh (số liệu CLIM) thì lượng mưa trong tháng 1-2006 tại “túi mưa” Mường Tè (Lai Châu) là số 0, Sìn Hồ là 23 mm. Các khu vực khác là: Tam Đường, Tuần Giáo, thị xã Lai Châu, TP Điện Biên, Yên Châu, thị xã Sơn La, Mai Châu, Chi Nê đều không mưa. Hầu hết các địa phương ở Bắc bộ có lượng mưa rất thấp. Cụ thể là: Mộc Châu (5mm), Hà Nội (1mm), Hà Đông (2mm), Sơn Tây (30mm), Thái Bình (7mm), Hải Dương (4mm), Nam Định (2mm), Hưng Yên (24mm).
- Như vậy, nhìn tổng thể, tình hình thời tiết, khí hậu năm 2006 sẽ diễn biến ra sao?
- Hiện nay, dự báo dài là việc không hề đơn giản. Chúng tôi chỉ có thể đưa ra dự báo về nền nhiệt độ và lượng mưa cho các tháng 3, 4, 5-2006. Đến thời điểm này chưa thể nói trước được về thời tiết và khí hậu có nhiều sự bất thường hay không. Về nhiệt độ, một số khu vực có khả năng thấp hơn so với trung bình thời kỳ chuẩn 1971-2000 là: Lào Cai, Sơn La, phần lớn diện tích Tây Nguyên, một số vùng nhỏ thuộc các tỉnh phía Bắc và Tây Nam bộ. Về lượng mưa, khu vực Bắc bộ và tỉnh Kon Tum, Đác Lắc có khả năng hụt chuẩn so với cùng kỳ của thời kỳ chuẩn 1971-2000. Riêng khu vực Tây Bắc, lượng mưa nhiều khả năng sẽ hụt chuẩn, ảnh hưởng đến dòng chảy của sông Hồng, sông Đà...
- Xin cảm ơn bà
