Thoát vòng “luẩn quẩn”

Niềm vui trở về công lập

“Đối tượng học sinh nghèo ở trường bán công chiếm tỷ lệ khá lớn nhưng các em phải đóng tiền cao gấp mấy lần công lập. Giáo viên (GV) thuộc biên chế nhà nước lại không được hưởng khoản phụ cấp đứng lớp 35% lương như giáo viên công lập. Chế độ thâm niên coi như không có. Do vậy, tất cả GV đều mong muốn trường trở lại công lập như trước kia. Điều này sắp thành sự thật rồi”, ông Lý Văn Ru, Hiệu trưởng Trường THCS Kiến Thiết, quận 3 TP Hồ Chí Minh phấn khởi nói.

Không chỉ có quận 3 đang đề xuất cho Trường Kiến Thiết thành trường công lập thuần túy (học phí 15.000 đồng/tháng, trong khi học phí của trường công lập tự chủ tài chính lên đến 90.000 đồng/tháng) mà nhiều nơi cũng đã có kế hoạch trình HĐND quận chuyển những trường bán công có cơ sở vật chất yếu kém trở về công lập như trước. Quận Bình Thạnh đề nghị chuyển 3/4 trường bán công là Yên Thế, Cù Chính Lan và Điện Biên thành công lập thuần túy. Năm học 2005-2006, quận Phú Nhuận cũng đã chuyển 2/3 trường THCS bán công là Châu Văn Liêm và Sông Đà về lại công lập. Năm học tới 2006-2007, quận cũng chuyển nốt THCS bán công Ngô Mây về công lập thuần túy.

Mô hình bán công kéo dài hàng chục năm qua vốn nằm trong vòng luẩn quẩn: thu không đủ chi, chất lượng đầu vào thấp, học sinh đóng tiền cao nhưng học tập ở môi trường không có sân chơi, cơ sở vật chất thiếu thốn. Ngay cả Sở GD-ĐT cũng thừa nhận những bất cập của bán công: Mức học phí bán công tăng không đáng kể, trong khi ở khu vực công lập mức lương tối thiểu tăng nhiều lần (từ 140.000 đồng lên 290.000 đồng) đã làm ảnh hưởng đến thu nhập và hoạt động giảng dạy ở trường bán công. Chính vì thế, các quận đã quyết định chuyển các trường bán công có cơ sở vật chất yếu kém, không thu hút học sinh về nguyên gốc. Trường nào được chuyển về công lập cũng mừng vui. Một GV Trường THCS Trương Công Định, trường THCS bán công duy nhất của quận Bình Thạnh từ năm học 2006-2007, ao ước nói: “Giá mà trường tôi cũng được trở về công lập để trường khỏi phải mòn mỏi xin cấp bù kinh phí trả lương cho GV”.

Lợi cả đôi đường

Thực hiện tinh thần của Luật Giáo dục sửa đổi 2005 từng bước xóa bỏ mô hình bán công, UBND TP Hồ Chí Minh đã chấp thuận đề án của Sở GD-ĐT: chuyển 93 các cơ sở giáo dục bán công mầm non, tiểu học, THCS, THPT sang mô hình công lập tự chủ tài chính. Các trường này sẽ hoạt động theo cơ chế tài chính “đơn vị sự nghiệp có thu, tự đảm bảo một phần chi phí hoạt động thường xuyên”. Nhưng nhiều quận đồng loạt và đồng lòng chuyển các trường THCS bán công trở về công lập thuần túy.

Thoạt nhìn, điều này có vẻ đi ngược với chủ trương xã hội hóa giáo dục. Tuy nhiên, ở một phương diện rộng hơn, khi trở về công lập, học sinh không chỉ đóng học phí với mức thấp mà nhà trường còn được lợi nhiều thứ: đầu vào không phải “vét”, lại tuyển sinh có điểm chuẩn tương đối tốt. Sĩ số HS/lớp không đông, GV ít vất vả và có nhiều thời gian chăm lo cho các em hơn. Đặc biệt, GV được hưởng lương theo chế độ hiện hành. Các quận cũng sẽ giảm tỷ lệ nghỉ, bỏ học, lưu ban, giữ vững tỷ lệ phổ cập giáo dục đúng độ tuổi cũng như sớm hoàn thành công tác phổ cập trung học. Vì những lý do trên mà quận 11, quận Tân Bình… đã chuyển hết trường THCS bán công sang công lập thuần túy.

Ông Hồ Hoàng Minh, Phó phòng Giáo dục quận Tân Bình, cho biết: “Trong năm học mới 2006-2007, tất cả học sinh lớp 5 hoàn thành chương trình tiểu học được chuyển thẳng vào lớp 6 công lập. Công tác tuyển sinh của quận sẽ cực nhọc hơn, phụ huynh có thể sẽ so bì vì sao con em không được vào Trường THCS Nguyễn Gia Thiều, THCS Ngô Sĩ Liên (2 trường có tiếng của quận Tân Bình-PV). Nhưng chúng tôi thấy thanh thản trong lòng. Mô hình trường công lập thu tiền cao chỉ thành công khi trường có cơ sở vật chất tốt, uy tín. Chúng tôi đang cố gắng thu hẹp khoảng cách chất lượng giữa các trường công lập lâu năm và các trường bán công mới chuyển sang công lập. Chẳng hạn “đầu ra” tốt của Trường Tiểu học Bành Văn Trân sẽ phân tuyến và giúp nâng cao chất lượng cho Trường THCS Tân Bình (trước kia là bán công)”.

Còn ông Ninh Văn Bình, Trưởng phòng GD quận Phú Nhuận, khẳng định: “Chúng tôi sẽ xây dựng một ngôi trường mới khang trang, hiện đại để thực hiện mô hình công lập tự chủ tài chính”.

Xây dựng thương hiệu và đầu tư chất lượng giáo dục cho các trường công lập tự chủ tài chính cũng là để bảo đảm sự sòng phẳng với người học: bỏ tiền cao để hưởng thụ môi trường giáo dục tốt. Tuy nhiên, các trường bán công, với những khó khăn cũ nếu không được khắc phục, khi chuyển sang mô hình mới – công lập tự chủ tài chính – cũng sẽ chỉ là trường công lập hạng 2. Do đó, việc UBND và phòng giáo dục các quận chấp nhận cho các trường THCS bán công trở về công lập chính là sự giải thoát khỏi vòng luẩn quẩn lâu nay của loại hình này.