Thí điểm sản xuất mũ bảo hiểm cho phụ nữ dân tộc thiểu số

Đội MBH để… bảo vệ tóc

Khi chủ trương toàn dân đội MBH trong tham gia giao thông được thực hiện từ năm 2007, cơ quan chức năng và nhà sản xuất đã “bỏ quên” đối tượng phụ nữ dân tộc thiểu số, chưa có biện pháp bảo đảm hài hòa giữa việc thực hiện đúng chức năng và cách thức đội mũ, nhưng vẫn phải giữ được phong tục, truyền thống phụ nữ người dân tộc thiểu số. Việc tuyên truyền cho phụ nữ dân tộc thiểu số đội MBH gặp khó khăn trong cách thức triển khai và tiềm ẩn nhiều rủi ro vì những rào cản của yếu tố phong tục, trang phục truyền thống. Vì vậy, Phó Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc, Chủ tịch Ủy ban An toàn giao thông (ATGT) Quốc gia đã chỉ đạo các cơ quan chức năng khởi động cuộc thi thiết kế MBH cho phụ nữ đồng bào dân tộc thiểu số, tham khảo ý kiến các chuyên gia, cơ quan quản lý và nhà sản xuất MBH trước khi khởi động.

Theo ông Lại Huy Danh (Cục Quản lý chất lượng sản phẩm hàng hóa - Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường chất lượng Việt Nam - Bộ Khoa học và Công nghệ), hiện chỉ có ba loại MBH đạt chuẩn (nửa đầu, che tai và che hàm), chưa có loại mũ nào phù hợp đặc thù của phụ nữ dân tộc thiểu số. Trong khi đó, đối tượng này chỉ chiếm khoảng 1% tổng dân số, cho nên ít nhà sản xuất nào đủ khả năng sản xuất loại mũ phù hợp vì quy trình sản xuất, thử nghiệm mũ có chi phí rất tốn kém. TS Khuất Việt Hùng, Phó Chủ tịch chuyên trách Ủy ban ATGT Quốc gia nhận xét: Tuy đây chỉ là một bộ phận nhỏ, nhưng không có nghĩa các cơ quan quản lý và nhà sản xuất bỏ qua. Cho dù chỉ chiếm 1% dân số, cơ quan chức năng cũng phải có trách nhiệm quan tâm, giải quyết vì tính chất nhân văn. Nhà sản xuất có thể gặp khó khăn về kinh tế và tài chính, nhưng Ủy ban ATGT Quốc gia và các địa phương sẽ cố gắng đưa vào chương trình vận động.

Đại diện nhiều địa phương miền núi phía bắc và chuyên gia văn hóa tỏ ra lo ngại, nếu phụ nữ thiểu số vẫn để nguyên trang phục và phong tục khi đội MBH, sẽ làm hạn chế tác dụng bảo vệ, giảm chấn thương vùng đầu khi xảy ra tai nạn. Chẳng hạn, phụ nữ Thái đã lập gia đình thường xuyên búi tóc trên đỉnh đầu (tằng cẩu), đội MBH gần như vô tác dụng, nói vui là chỉ để bảo vệ… búi tóc. Phụ nữ Thái quan niệm, tằng cẩu thể hiện sự chung thủy, ấn tín với chồng và gia đình nhà chồng, tằng cẩu càng to càng thể hiện vẻ đẹp và họ tuyệt đối không tháo tằng cẩu xuống, trừ khi chồng mất, hoặc không còn mối quan hệ gì với gia đình chồng nữa. Cũng giống phụ nữ Thái, phụ nữ Mường, Tày, Mông,.. cũng có những quan niệm về thủy chung, hiền dịu, nết na thể hiện qua chiếc khăn đội đầu, búi tóc,… Vì thế, công tác tuyên truyền, vận động đối tượng này đội MBH hiệu quả rất thấp, việc đội MBH đúng quy định, sẽ khiến họ mất nhiều thời gian hơn cho chuyến đi, phải tháo khăn, thay đổi kiểu buộc tóc và chỉnh lại trang phục khi xuống xe. Nếu đi cung đường ngắn trong làng xóm, đi nương rẫy, chị em thường không đội MBH. Vì thế, các địa phương kiến nghị có sự hướng dẫn cho chị em búi tóc phía sau để tiện cho việc đội MBH đúng quy định, bảo đảm an toàn. Với phụ nữ dân tộc Thái, do đặc thù phong tục tập quán phải vấn tóc trên đỉnh đầu, cần nghiên cứu loại MBH phù hợp để chị em thuận tiện sử dụng khi tham gia giao thông.

Có thay đổi được luật tục?

Dưới góc độ văn hóa, PGS, TS, nhà văn hóa Lê Thị Hoài Phương cho rằng, búi tóc cao trên đầu của người Thái đen không phải tín ngưỡng mà là luật tục (phong tục, tập quán) của một tộc người. Búi tóc lên để chứng tỏ người con gái đã có chồng, người ta chỉ bỏ tằng cẩu khi gội đầu. Vậy, để phụ nữ Thái đen bỏ tằng cẩu đội MBH khi tham gia giao thông là vấn đề khó nhưng vẫn có thể vận động được vì luật tục có thể thay đổi, đối tượng vận động là chồng và gia đình nhà chồng. Ông Dương Anh Tài, đại diện doanh nghiệp MBH Protec cho rằng, nếu không bỏ tằng cẩu, nếu chẳng may có va chạm, MBH rất dễ bị xô lệch ra khỏi đầu, còn gây mất ATGT.

Giải pháp thiết kế MBH cho các đối tượng này, theo ông Tài, có thể khoét lỗ trên đỉnh mũ, để mũ ốp sát phần đầu nhưng khả năng bảo vệ đâm xuyên tại vị trí búi tóc cần nghiên cứu thêm. Cách nữa là sản xuất mũ tăng thể tích, ôm toàn bộ vùng tằng cẩu và phần đầu, đạt các chỉ tiêu nhưng trọng lượng mũ sẽ rất nặng, chi phí sản xuất cao hơn mũ thông thường 30 - 60%. Điều đáng nói, cả hai loại mũ theo phương án của Protec đều không bảo đảm tiêu chuẩn thiết kế MBH hiện nay.

Theo nhận xét của ông Lại Huy Danh, mũ khoét lỗ không bảo đảm an toàn do có thể bị dị vật đâm xuyên qua búi tóc, còn loại mũ không khoét lỗ sẽ rất nặng, tạo cảm giác chênh vênh vì trọng tâm mũ cao và giá sẽ đắt hơn mũ thường khá nhiều. Trưởng phòng Kinh doanh (Công ty MBH Chí Thành - Chita) Trần Thuận Thành nhận định: Chi phí tối thiểu đầu tư sản xuất sản phẩm MBH mới khoảng 200 triệu đồng, nếu sản phẩm đặc thù, cấu tạo phức tạp, có thể lên tới hàng tỷ đồng. Mặt khác, chưa có sản phẩm tương tự trên thị trường nên độ rủi ro khi sản xuất sản phẩm mẫu cao; Bộ Khoa học và Công nghệ lại chưa đưa ra tiêu chuẩn chất lượng cho sản phẩm này, nên doanh nghiệp chưa thể làm được.

TS Khuất Việt Hùng khẳng định, Ủy ban ATGT Quốc gia thống nhất quan điểm đề xuất một số doanh nghiệp nghiên cứu đưa ra thiết kế mẫu mũ dành riêng cho phụ nữ dân tộc thiểu số. Ủy ban sẽ chính thức có văn bản sang Bộ Khoa học và Công nghệ đề xuất nghiên cứu, sửa đổi bổ sung, có phụ lục về quy chuẩn riêng dành cho đối tượng này, đồng thời trong quá trình hoàn thiện xây dựng sẽ đề nghị Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ cho sản xuất thí điểm nhằm tiếp tục hoàn thiện Quy chuẩn quốc gia. Giải pháp trước mắt, nếu vận động được người dân tộc thiểu số thay đổi được luật tục thì rất tốt, tuy nhiên quá trình tuyên truyền vận động đòi hỏi mất nhiều thời gian. Song song với đó, các đơn vị quản lý và doanh nghiệp vẫn tiếp tục thí điểm sản xuất, đưa ra loại MBH phù hợp dành cho phụ nữ dân tộc thiểu số.