Nhà sinh hoạt cộng đồng trở thành nơi họp tổ dân phố một năm một lần, trung tâm văn hóa quận, huyện biến thành bãi chứa sắt vụn vì các dụng cụ, trò chơi giải trí cũ kỹ chất đống không biết xử lý ra sao; một số trung tâm văn hóa phải xẻ đất cho thuê làm chỗ điểm tâm, quán cà-phê… là những hình ảnh dễ thấy ở nhiều nơi, địa chỉ thiết chế văn hóa trên địa bàn thành phố. Thực trạng này cùng với tình trạng rất thiếu thiết chế văn hóa đã được Sở Văn hóa và Thể thao thành phố nhìn nhận, chỉ rõ nguyên nhân trong đợt khảo sát mới đây của Hội đồng nhân dân thành phố. Theo đó, việc quy hoạch quỹ đất dành cho hệ thống thiết chế văn hóa, thể thao cơ sở của thành phố còn hạn chế do quy mô dân số trên địa bàn thành phố ngày càng tăng, nhiều dự án quy hoạch phải ưu tiên xây dựng. Thống kê cho thấy, ở cấp phường, xã có 88/312 nhà văn hóa, trung tâm văn hóa-thể thao phường, xã (tỷ lệ 28,2%); trong đó có 68/254 (đạt 26,77%) trung tâm văn hóa-thể thao, nhà văn hóa phường (liên phường); 20/58 (đạt 34,48%) trung tâm văn hóa-thể thao xã, liên xã, cụm… Nhìn chung, hệ thống thiết chế văn hóa, thể thao ở cấp phường, xã, thị trấn phần lớn chưa đạt chuẩn theo quy định do không đáp ứng được yêu cầu về diện tích đất do địa bàn đặc thù của thành phố.
Sở Văn hóa và Thể thao cũng nhận định, việc thực hiện Nghị định số 60/2021/NÐ-CP về quy định cơ chế tự chủ tài chính của đơn vị sự nghiệp công lập và Nghị định số 151/2017/NÐ-CP của Chính phủ về quy định chi tiết một số điều của Luật Quản lý, sử dụng tài sản công hiện nay gây khó khăn cho các đơn vị sự nghiệp trong việc khai thác nguồn thu, bảo đảm các đơn vị có thể tự thu, tự chi nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động và tái đầu tư cơ sở vật chất của đơn vị. Hầu hết các địa phương cũng cho rằng, kinh phí hoạt động thường xuyên của nhà văn hóa, trung tâm văn hóa-thể thao phường hiện nay phần lớn dựa vào sự quan tâm của cấp ủy đảng, chính quyền địa phương. Ðiều này dẫn đến việc không thể tổ chức được các hoạt động văn hóa, nghệ thuật, thể thao quy mô, tầm cỡ để thu hút đông đảo người dân, khó theo kịp với yêu cầu của thực tiễn và xu hướng phát triển văn hóa, thể thao của một xã hội hiện đại, đáp ứng được nhu cầu của người dân trong thời đại mới… Chung quy, việc thực hiện thiết chế văn hóa cơ sở tại Thành phố Hồ Chí Minh còn nhiều khó khăn do thiếu kinh phí, thiếu nhân sự, chưa có cơ chế và đòn bẩy để thực hiện xã hội hóa...
Ðể sớm khắc phục những bất cập, hạn chế kéo dài nhiều năm, xem đầu tư cho văn hóa là nuôi dưỡng đời sống tinh thần, thành phố mong muốn các bộ, ngành Trung ương xây dựng đề án vị trí việc làm phù hợp và cần xem xét đến tính đặc thù của từng đơn vị sự nghiệp thuộc ngành văn hóa; hoàn thiện chế độ tiền lương, thưởng, phụ cấp và chế độ đãi ngộ để thu hút cán bộ, viên chức có chất lượng cao. Cần phân loại phường, xã, thị trấn để phân bổ biên chế chính thức cho hệ thống thiết chế văn hóa, thể thao phù hợp hơn.
Ðối với hoạt động của hệ thống thiết chế văn hóa hiện nay, cần có cơ chế trong phương thức liên doanh liên kết, hợp tác sản xuất chương trình nghệ thuật đặc sắc để thu hút nguồn lực từ bên ngoài. Có chính sách miễn, giảm tiền thuế đất đối với nhà đầu tư tham gia đầu tư thiết chế văn hóa, thực hiện các mô hình xã hội hóa. Chính quyền thành phố cần yêu cầu các quận, huyện ưu tiên quỹ đất, đầu tư lại nhà văn hóa phường, xã. Song song đó, các khu chế xuất, khu công nghiệp cần quan tâm xây dựng trung tâm sinh hoạt công nhân, công trình thể dục, thể thao để nâng cao đời sống tinh thần cho lực lượng lao động và người dân trên địa bàn…
