Việc hợp nhất các địa phương không chỉ giúp Thành phố Hồ Chí Minh tăng quy mô dân số mà còn mở rộng quỹ đất nông nghiệp lên gấp gần 4 lần so với trước đây. Đây là dư địa chiến lược để thành phố hình thành các vùng sản xuất quy mô lớn, khắc phục tình trạng sản xuất manh mún, nhỏ lẻ vốn là "điểm nghẽn" của nông nghiệp đô thị.
Để phát triển nông nghiệp phù hợp với điều kiện và khai thác tối ưu thế mạnh hiện tại, thành phố đang điều chỉnh quy hoạch đến năm 2030, tầm nhìn 2050. Theo đó, về tầm nhìn chiến lược, Thành phố Hồ Chí Minh đề ra 5 định hướng lớn, trong đó nhấn mạnh phát triển nông nghiệp trở thành hệ sinh thái đa giá trị gồm: Sản xuất hàng hóa công nghệ cao; không gian xanh điều hòa khí hậu; vùng trữ-giữ nước tự nhiên chống ngập; cực tăng trưởng du lịch nông nghiệp-sinh thái. Nông nghiệp sẽ được tích hợp vào cấu trúc đô thị thông minh, xanh, bền vững. Thành phố cũng đặt mục tiêu trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo nông nghiệp quốc gia, tập trung vào: Trung tâm nghiên cứu giống chất lượng cao; phòng thí nghiệm công nghệ sinh học-tế bào; trung tâm dữ liệu và dự báo nông nghiệp số; cụm công nghiệp chế biến sâu và logistics nông sản phục vụ toàn vùng Đông Nam Bộ. Bên cạnh đó, trong bối cảnh biến đổi khí hậu, nông nghiệp đóng vai trò lá chắn sinh thái giúp điều hòa khí hậu và là vùng trữ nước tự nhiên giúp giảm áp lực ngập úng cho khu vực trung tâm.
Những định hướng phát triển trên hoàn toàn có cơ sở bởi trên thực tế hiện nay, công nghệ cao đã trở thành động lực chính thúc đẩy tăng trưởng của nông nghiệp thành phố. Tỷ trọng giá trị sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao hiện chiếm khoảng 45% tổng giá trị toàn ngành. Các mô hình nhà màng, nhà lưới, hệ thống tưới tiết kiệm kết hợp điều tiết dinh dưỡng tự động đã trở thành tiêu chuẩn tại các vùng chuyên canh. Việc ứng dụng Internet vạn vật (IoT), trí tuệ nhân tạo (AI) và Blockchain đã tạo ra sự thay đổi về chất trong quản trị sản xuất. Điển hình như mô hình của Hợp tác xã Nông nghiệp Tuấn Ngọc, nơi các cảm biến IoT theo dõi liên tục nhiệt độ, độ ẩm và nồng độ dinh dưỡng để điều chỉnh môi trường canh tác tối ưu. Dữ liệu này không chỉ phục vụ sản xuất mà còn được tích hợp vào mã QR, giúp người tiêu dùng truy xuất nguồn gốc minh bạch từ khâu gieo hạt đến khi lên kệ tới tay người tiêu dùng. Hay như trong lĩnh vực chăn nuôi và thủy sản, các mô hình chuồng kín điều khiển nhiệt độ tự động, hệ thống nuôi cá tuần hoàn (RAS) đang được nhân rộng. Việc xử lý chất thải bằng Biogas và chế phẩm sinh học không chỉ giải quyết bài toán ô nhiễm môi trường đô thị mà còn tạo ra năng lượng tái tạo, minh chứng cho sự kết hợp hiệu quả giữa nông nghiệp công nghệ cao và nông nghiệp tuần hoàn.
Để phát huy tối đa lợi thế của quỹ đất mới được mở rộng hiện nay, Thành phố Hồ Chí Minh đã phân chia bản đồ nông nghiệp thành ba vùng kinh tế trọng điểm với chức năng chuyên biệt: Vùng trung tâm (Thành phố Hồ Chí Minh cũ) được định hướng tập trung vào nông nghiệp công nghệ cao gắn với đô thị, đóng vai trò là hạt nhân về giống cây trồng, vật nuôi và các phòng thí nghiệm công nghệ sinh học. Đây là nơi nghiên cứu, thử nghiệm và chuyển giao các tiến bộ kỹ thuật cho toàn vùng. Vùng Bình Dương (cũ) được định hướng trở thành vùng nông nghiệp sinh thái, tuần hoàn và chuyên canh quy mô lớn. Với lợi thế quỹ đất và truyền thống chăn nuôi, khu vực này ưu tiên phát triển theo hướng hữu cơ, an toàn sinh học. Đối với vùng Bà Rịa-Vũng Tàu (cũ) được định hướng giữ vai trò then chốt trong chuỗi cung ứng với trọng tâm là công nghiệp chế biến sâu và logistics nông sản. Đồng thời, đây cũng là khu vực phát triển mạnh thủy sản mặn - lợ và du lịch nông nghiệp sinh thái biển-rừng.
Dù có nhiều lợi thế và đạt được nhiều thành tựu, nông nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh vẫn đang đối mặt với những thách thức không nhỏ. Quá trình đô thị hóa nhanh khiến đất nông nghiệp bị chia cắt, gây khó khăn cho việc cơ giới hóa đồng bộ. Bên cạnh đó, chi phí để duy trì các tiêu chuẩn như VietGAP hay chứng nhận hữu cơ vẫn còn cao, tạo áp lực lớn lên các hộ sản xuất nhỏ lẻ. Đặc biệt, biến đổi khí hậu với tình trạng xâm nhập mặn và triều cường cực đoan đòi hỏi nguồn lực đầu tư rất lớn cho hạ tầng kiểm soát thủy lợi.
Mục tiêu của Thành phố Hồ Chí Minh trong năm 2026 và những năm tiếp theo là xây dựng một nền nông nghiệp "thông minh-xanh-bền vững". Nông nghiệp sẽ không đứng độc lập mà tích hợp sâu vào du lịch học tập, giáo dục trải nghiệm. Những vườn rau thủy canh, trang trại lan hay khu nuôi thủy sản tuần hoàn sẽ trở thành những điểm đến hấp dẫn, vừa tạo ra giá trị kinh tế, vừa cung cấp không gian thư giãn cho cư dân đô thị. Việc chuyển dịch từ tư duy sản xuất sang tư duy kinh tế đồng nghĩa với việc tối ưu hóa mọi nguồn lợi trong quá trình canh tác.
Với quyết tâm chính trị cao và những bước đi bài bản trong việc ứng dụng khoa học công nghệ, Thành phố Hồ Chí Minh sẽ sớm khắc phục được những khó khăn, thách thức và dần khẳng định vị thế là trung tâm đổi mới sáng tạo nông nghiệp của cả nước. Nếu triển khai quyết liệt và đồng bộ các giải pháp về quy hoạch và công nghệ, Thành phố Hồ Chí Minh hoàn toàn có thể kiến tạo một nền nông nghiệp đủ sức cạnh tranh toàn cầu, xứng tầm với vị thế của một thành phố văn minh, hiện đại và hội nhập.
