Tăng cường kiểm dịch hàng hóa, nông sản nơi vùng biên

“Nóng” lên từng ngày

Với địa hình phức tạp, rừng núi trùng điệp, giao thông đi lại khó khăn, cộng thêm cái rét tê tái của từng đợt gió mùa đông bắc, mới cảm nhận được thế nào là “mưa rừng, gió núi”. Tại tuyến biên giới với địa bàn rộng lớn, những cán bộ, nhân viên kiểm dịch viên Chi cục Kiểm dịch thực vật vùng 7 (Lạng Sơn), đang phải rải đều trên các tuyến cửa khẩu phía bắc từ Lạng Sơn đến Cao Bằng… “thực thi nhiệm vụ” kiểm dịch các loại hàng hóa nông sản XNK để phục vụ nhu cầu tiêu dùng cuối năm, nhất là dịp Tết Nguyên đán, lượng rau, củ, quả… nhập khẩu tại các cửa khẩu tăng đột biến từ 20 đến 40%.

Tại cửa khẩu Hữu Nghị, với thời tiết 5oC, nhưng tốc độ vận chuyển hàng hóa lại rất “nóng”. Vừa làm việc, vừa tranh thủ trả lời một số câu hỏi của chúng tôi, chị Nguyễn Thị Thịnh - nhân viên của Công ty TNHH Ngọc Diệp cho biết: “Tất cả các chủ hàng đều hết sức khẩn trương cho việc xuất khẩu hàng Tết sang Trung Quốc. Thời điểm này, nông sản xuất khẩu chính của công ty là Thanh long, xoài, sầu riêng, ngô bắp, ớt, khoai lang… Tranh thủ thời gian để có thể vừa tiêu thụ hết sản phẩm cho nông dân mình, vừa đáp ứng tốt nhất nhu cầu của nước bạn dịp Tết Nguyên đán. Những người làm nghề XNK hoa quả chúng tôi đều biết, trên thị trường vẫn còn tồn tại một số mặt hàng nông sản rau, củ, quả… không rõ nguồn gốc, hết hạn sử dụng, dư thừa hóa chất độc hại. Mong các cơ quan chức năng tiếp tục tăng cường kiểm tra kiểm soát để loại bỏ các nhà sản xuất, nhà kinh doanh “thiếu” đạo đức, không cung cấp các loại nông sản thực phẩm mất ATTP đến người tiêu dùng, để nhà nhà đón Tết được an toàn”.

Chúng tôi có mặt tại cửa khẩu Tân Thanh vào sáng sớm, nơi tập kết hàng hóa không còn chỗ trống. Xe trọng tải từ 15 đến 20 tấn đang khẩn trương làm thủ tục thông quan. Theo chị Vũ Thị Nguyệt - Giám đốc Công ty XNK TNHH Thương mại quốc tế Hà Anh, tháng này là tháng “cao điểm”. Nhưng hàng nhập khẩu giảm từ 30 đến 40% so với năm trước do nhiều nguyên nhân.

Tân Thanh là một trong những cửa khẩu có số lượng vận chuyển hàng hóa XNK lớn. Trong những ngày giáp Tết, cơ quan kiểm dịch thực vật vùng 7 đã phải tăng cường nguồn nhân lực, tần suất kiểm tra để phát hiện, ngăn chặn nông sản thực phẩm không đúng chủng loại, mẫu mã, chất lượng, cũng như có hóa chất bảo quản vượt quy định vào Việt Nam.

Trạm trưởng KDTV cửa khẩu Tân Thanh, Bế Thị Thu Hiền cho biết: Mấy năm trở lại đây, tình trạng buôn lậu hàng tiêu dùng, nông sản, thực phẩm diễn biến ngày càng tinh vi, phức tạp, nhất là trong những ngày giáp Tết Nguyên đán. Từ đầu tháng 11 đến nay, số lượng vận chuyển hàng hóa nhập khẩu quy mô lớn từ Trung Quốc vào nước ta có chiều hướng tăng. Trong đó, các mặt hàng nông sản như: rau, củ, quả… vận chuyển vào Việt Nam đều không đi qua đường tiểu ngạch. Những ngày cuối năm, mỗi ngày, trạm giải quyết hàng trăm bộ hồ sơ. Anh chị em luân phiên trực để tạo điều kiện làm thủ tục nhanh gọn cho các DN.

Nỗ lực vượt khó

Trao đổi với chúng tôi về tình hình hàng hóa qua cửa khẩu, Chi cục trưởng Chi cục Kiểm dịch thực vật vùng 7, Nguyễn Thị Hà nói: Việc kiểm tra ATTP tại các cửa khẩu đối với hàng nông sản trước đây vẫn dựa vào cảm tính, cảm quan và hệ thống test kits (là bộ thử nhanh 60 phút có kết quả). Nếu phát hiện có dấu hiệu bất thường, mới lấy mẫu gửi về hai phòng phân tích đặt ở thành phố Hà Nội và TP Hồ Chí Minh để kiểm tra và bảy ngày sau mới có kết quả phân tích, kiểm tra.

Sau khi có kết quả kiểm tra phát hiện có dư lượng thuốc BVTV vượt ngưỡng cho phép, hoặc phát hiện chất cấm thì lô hàng tiếp theo sẽ bị kiểm soát chặt chẽ hơn. Vừa qua, các cửa khẩu vừa được trang bị hệ thống máy thử nhanh trong vòng 20 phút đã có kết quả kiểm tra dư lượng thuốc bảo vệ thực vật trong rau quả. Ngoài ra, năm nay có một điểm mới là việc XNK hàng hóa không chỉ qua cửa khẩu lớn mà sẽ được qua ở tất cả các cửa khẩu. Việc XNK hàng hóa, nhất là hàng nông sản qua lối mở này sẽ giảm tải cho việc kiểm soát và di chuyển hàng ở các cửa khẩu lớn như: Tân Thanh, Hữu Nghị, Cốc Nam giúp cho DN và người sản xuất trong nước hạn chế đến mức thấp nhất thiệt hại trong việc ứ đọng hàng hóa vì phải lưu lại nhiều ngày trên bãi.

Vấn đề ở đây là cần làm tốt công tác kiểm tra, kiểm soát, phân luồng thật hợp lý để các DN được chủ động trong việc cung ứng hàng khi lựa chọn cửa khẩu để XNK… Những ngày này, chúng tôi tập trung lực lượng, lập phương án hữu hiệu để ngăn chặn, giảm thiểu đến mức thấp nhất việc vận chuyển, kinh doanh những mặt hàng nông sản… vi phạm Luật ATTP và Thông tư số 13”.

Sau hơn hai năm thực hiện Luật ATTP đến nay, nhận thức của doanh nghiệp về VSATTP đã có những bước chuyển biến rõ nét và tích cực. Tuy nhiên, với địa bàn là tuyến biên giới rộng, dài, một số đường mòn lối mở, cửa khẩu phụ mở thêm nâng tổng số cửa khẩu do Chi cục quản Kiểm dịch thực vật vùng 7, thành 11 cửa, khó khăn trong việc bố trí cán bộ kiểm soát, quản lý nguồn hàng vì nguồn nhân lực “mỏng”, phương tiện (mặc dù đã được đầu tư, nâng cấp) vẫn ở trong tình trạng “yếu, thiếu”, chưa kể đến một số trạm KDTV đang bị xuống cấp trầm trọng.

Làm công tác kiểm dịch hàng nông sản XNK qua cửa khẩu nhiều năm liền, Trưởng trạm KDTV Hữu Nghị, Nguyễn Văn Học cho biết: “Những ngày giáp Tết, hàng nông sản NK với số lượng lớn, nhân viên KDTV vừa thiếu, vừa mỏng (có bốn người) nên thường xuyên chúng tôi phải làm thêm giờ. Phải làm thật tỉ mỉ, thận trọng kiểm tra từng mẫu hàng nông sản, thực phẩm, bảo đảm không xảy ra sai sót trong công tác KDTV. Theo tôi, việc quản lý chất lượng nông sản nhập khẩu phải làm từ gốc, không để hàng hóa mất an toàn lọt vào nước ta và để không trở thành “nạn nhân” của các vụ ngộ độc nông sản, thực phẩm, không còn cách nào tốt hơn là người tiêu dùng phải có ý thức tự bảo vệ mình, có ý thức chủ động tẩy chay, đồng thời phối hợp các cơ quan chức năng trong việc phát hiện, xử lý các hành vi vi phạm về VSATTP ”.

Có một thực tế, lâu nay người tiêu dùng hầu như rất ít quan tâm đến quyền lợi của mình, thậm chí ngay cả khi Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng đã có hiệu lực từ hai năm nay, nhưng không phải ai cũng “thấu hiểu tỏ tường”. Bên cạnh việc tăng cường phòng chống hàng giả, hàng kém chất lượng của các cơ quan chức năng, công tác bảo đảm VSATTP cũng cần tăng cường tuyên truyền, tư vấn để Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng thực sự đi vào cuộc sống.

Thực phẩm và sử dụng thực phẩm là nhu cầu thiết yếu của mọi người, mọi nhà. VSATTP là yếu tố cần thiết để bảo vệ sức khỏe người dân vì thực phẩm ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, tính mạng của mỗi người. Chính vì vậy, tăng cường kiểm tra, kiểm soát chặt chẽ các loại hàng hóa nhất là nông sản, thực phẩm đóng vai trò đặc biệt quan trọng khi nhu cầu cung cấp thực phẩm đa dạng, phong phú vào dịp cuối năm.

Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Bộ Y tế, Bộ Công thương; các cấp, các ngành có liên quan cần có kế hoạch phối hợp cụ thể; quy định chặt chẽ về VSATTP hàng nông sản, thực phẩm; đẩy mạnh công tác tuyên truyền hướng người dân nên lựa chọn thực phẩm, hoa quả tại các siêu thị, quầy kinh doanh uy tín và có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng.