Theo dòng thời gian, các tấm ảnh chụp về chiến tranh bảo vệ Tổ quốc tiếp tục được khẳng định về giá trị nghệ thuật. Nếu kể từ những bức ảnh thuộc thế hệ đầu tiên của nhiếp ảnh nước nhà như Võ An Ninh hay phóng viên ảnh lứa đầu Nguyễn Bá Khoản chụp ảnh Bác Hồ trong và sau ngày Quốc khánh, chụp đoàn quân Nam Tiến... thì nay đã hơn 60 năm.
Vì sao những bức ảnh này luôn được đánh giá cao? Trước hết là nó giản dị. Giản dị là nói đến chất liệu ảnh đen trắng, những chiếc máy chụp thô sơ, những ảnh được phóng thủ công, lúc đầu chỉ được công bố trên các tờ báo, được chế bản bằng kẽm... được chụp từ những người cầm máy không chuyên. Tuy vậy nó là vô giá bởi phản ánh chân thực những thời khắc của lịch sử.
Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam từng đề nghị Nhà nước khen thưởng nghệ sĩ nhiếp ảnh là căn cứ vào hiệu quả tuyên truyền từ các bức ảnh, độ tin cậy và ảnh hưởng rộng rãi trong cộng đồng từ các tác phẩm này. Năm 2007, Nhà nước trao tặng 17 Giải thưởng Nhà nước cho các tác giả nhiếp ảnh, trước đó năm năm có một Giải thưởng Hồ Chí Minh và hai Giải thưởng Nhà nước. Còn đợt đầu tiên, là sự kiện trong giới văn nghệ Việt Nam đó là nhiều nhà nhiếp ảnh: Võ An Ninh, Nguyễn Bá Khoản, Lâm Hồng Long, Vũ Năng An được nhận Giải thưởng Hồ Chí Minh.
Ở trong nước, các bức ảnh chụp về Chủ tịch Hồ Chí Minh của các tác giả Ðinh Ðăng Ðịnh, Vũ Năng An, Lâm Hồng Long, Vũ Ðình Hồng, Hồng Nghi, Hoàng Linh... được in trên các báo nhiều lần nhất là vào dịp kỷ niệm Ngày sinh Bác Hồ, và được trưng bày trong các bảo tàng trong nước. Nhiều ảnh của Phan Thoan (O du kích nhỏ) của Mai Nam, Ðoàn Công Tính, Văn Bảo (Cảnh giác, Chiếm căn cứ Ðầu Mầu...) được giới thiệu và quảng bá rộng với bạn bè bốn phương.
Phúc Tân kêu gọi trả thù. (Ảnh: Vũ Ba)
Sự tôn vinh các tấm ảnh đặc sắc ban đầu do sáng kiến của các cơ quan truyền thông Việt Nam và quốc tế, hoặc qua kết quả các cuộc thi ảnh, trưng bày ảnh. Chính cuộc trưng bày ảnh tại Hà Nội năm 1966 mà bức ảnh O du kích nhỏ của Phan Thoan được bổ sung chú thích bằng thơ, được phóng lớn như một biểu tượng. Bức ảnh Mẹ con ngày gặp mặt cũng vậy, là bức ảnh được Ðại hội đồng FIAP chọn làm biểu tượng tại cuộc họp thường niên. Ảnh Thần sấm xuống xe trâu của Văn Bảo đã theo tác giả sang Hoa Kỳ được bà con Việt kiều yêu thích và in rộng rãi, lấy kinh phí làm cuốn sách ảnh Một thoáng Việt Nam. Gần đây sự có mặt của các cuốn Khoảnh khắc và Một thời hào hùng cùng với hai tác giả Ðoàn Công Tính và Mai Nam được đánh giá cao tại Nhật Bản, là những dẫn chứng sinh động về ảnh hưởng của những bức ảnh do các nhà nhiếp ảnh Việt Nam chụp về đề tài chiến tranh nhân dân...
Ðặc biệt đã có một loại hình ảnh mang tính biểu tượng được xác định, đó là Mẹ con ngày gặp mặt và Bác Hồ bắt nhịp bài ca kết đoàn của nhà báo Lâm Hồng Long; kế đó là Thần sấm xuống xe trâu của Văn Bảo có cùng tứ với O du kích nhỏ của Phan Thoan, rồi Cô nữ dân quân của Mai Nam cùng ý tưởng với Nữ dân quân của Nguyễn Ðình Ưu tuy cách diễn đạt khác nhau...
Những dấu ấn nhiếp ảnh về đề tài chiến tranh thấy rõ ở Ðánh chiếm thị xã Ðầu Mầu hay bộ sách ảnh về chiến tranh của Ðoàn Công Tính hoặc chùm ảnh của Dương Thanh Phong, Nguyễn Tiến Lợi, Võ An Khánh, Vũ Ba là các phóng viên ở chiến trường. Khó có thể thấy kể hết được những bức ảnh giàu tính thời sự phản ánh chi tiết về cuộc chiến tranh nhân dân với các con đường ra trận, căn cứ tiền phương, trạm quân y dã chiến... Những bức ảnh của Trần Bỉnh Khuôn, Văn Sắc lại có sức tố cáo sự tàn khốc và dã man của không quân Mỹ đã trút hàng triệu tấn bom trên đại ngàn Trường Sơn hòng cắt đứt con đường huyết mạch Bắc - Nam. Ảnh Phúc Tân kêu gọi trả thù của phóng viên ảnh báo Quân đội Nhân dân Vũ Ba ghi lại hình ảnh Phúc Tân - Hà Nội bị máy bay Mỹ ném bom. Ðây là một trong những bức ảnh tư liệu xuất sắc về đề tài chiến tranh cũng như Bom na-pan Mỹ của Huỳnh Công Út dù hai người chụp ở hai phía khác nhau. Ngay từ năm 2005, Vụ Mỹ thuật - Nhiếp ảnh (Bộ Văn hóa -Thông tin trước đây) đã cho in tuyển tập ảnh các tác giả đoạt Giải thưởng Hồ Chí Minh và Giải thưởng Nhà nước.
Ðiều đáng trân trọng là những người đã tạo ra các bức ảnh để đời đều là những con người giản dị; họ lãnh trách nhiệm của công dân với đất nước và làm công việc của một người lính văn hóa.
