Sôi động sới vật cổ truyền

Trên địa bàn Hà Nội, nổi tiếng nhất phải kể đến hội vật làng Mai Ðộng, nay là phường Mai Ðộng, quận Hai Bà Trưng. Hội vật Mai Ðộng tổ chức hàng năm để tưởng niệm tướng quân Nguyễn Tam Trinh, vốn là đô vật quê Thanh Hóa. Ông đã mở lò dạy võ vật ở Mai Ðộng, rồi tham gia cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng và lập nhiều chiến công. Hội vật này hằng năm thu hút hàng trăm đô vật từ các địa phương như Bắc Ninh, Thanh Trì, Từ Liêm... về tranh tài. Ðại Lan (xã Duyên Hà, huyện Thanh Trì) cũng là mảnh đất có truyền thống thượng võ. Mấy thế kỷ qua, người làng thường lấy việc luyện võ vật làm đầu. Ðến nay dân làng còn nhớ những lò võ nổi tiếng của cụ chánh Ðạm, cụ lý Doanh. Hiện nay môn đánh gậy được biểu diễn trong hội làng ngày mồng 7 tháng Giêng.

Ngày xuân, tiếng trống hội vật vang lên ở xã Hồng Hà (huyện Ðan Phượng) mời gọi các đô vật khắp các vùng lân cận về tranh tài. Hội vật Hồng Hà không phân chia hạng cân, lứa tuổi nên có rất đông người  thử sức. Hội vật năm nay thu hút không chỉ thanh niên địa phương mà còn nhiều đô đến từ các lò vật tên tuổi khác của các huyện Thạch Thất, Hoài Ðức, Từ Liêm, Quốc Oai... Hà Nội còn có hội vật cổ truyền xã Ðường Lâm (thị xã Sơn Tây). Ðường Lâm chính là làng cổ Việt Nam đầu tiên được Nhà nước công nhận Di tích Lịch sử văn hóa quốc gia ngày 19-5-2006. Hằng năm vào mồng 3 tháng 3 âm lịch, làng Mông Phụ ở Ðường Lâm lại tổ chức hội vật mang đậm nét truyền thống.

Hội vật truyền thống làng Sình ở xã Phú Mậu (huyện Phú Vang, tỉnh Thừa Thiên - Huế) được diễn ra mồng 10 tháng Giêng âm lịch ở thôn Lại Ân. Ðây là một hoạt động văn hóa - thể thao truyền thống có lịch sử hơn 400 năm của miền đất cố đô, thu hút hàng nghìn người xem hội vật và tham gia các hoạt động văn hóa của lễ hội. Hội vật năm nay có hơn 100 đô vật tham gia là thanh, thiếu niên ở các huyện Phú Vang, Hương Trà, Quảng Ðiền và thành phố Huế. Bất kỳ khán giả nào cũng có thể đăng ký lên sới thi đấu. Các đô vật được chia thành hai lứa tuổi thanh niên và thiếu niên. Người thắng cuộc phải vật ngã ngửa đối phương, làm cho lưng chạm đất. Một đô vật phải hạ liên tiếp ba đối thủ mới được vào vòng bán kết, chung kết. Giải thưởng truyền thống dành cho người thắng hội vật là mâm trầu cau và rượu của các bô lão làng Lại Ân trao tặng.

Hội vật võ Liễu Ðôi được tổ chức ở làng Liễu Ðôi, xã Liêm Túc, huyện Thanh Liêm, Hà Nam. Ở các lễ hội khác, vật võ chỉ là trò vui thể thao thì trong lễ hội Liễu Ðôi này, vật võ lại là nội dung chính của ngày hội. Truyền thuyết Liễu Ðôi kể rằng xưa có chàng trai họ Ðoàn có sức mạnh phi thường lại giỏi võ. Một hôm, tự nhiên có ánh sáng xanh chói lòa phát ra, dân làng vô cùng hoảng sợ, chỉ có chàng dám tới và nhận ra ánh sáng ấy phát ra từ một thanh gươm đặt trên một tấm khăn đào. Chàng bái tạ thần linh, nhận thanh gươm. Khi giặc phương bắc kéo tới, chàng trai mang gươm ra trận. Trong đoàn quân có nữ tướng họ Bùi rất dũng cảm, hai người hẹn thề với nhau. Nhưng không may, chàng bị hy sinh, thi hài được mang về quê hương. Giặc tan, nữ tướng họ Bùi đến viếng mộ chàng nhưng quá đau thương nên đã chết trên ngựa khi cách mộ chàng vài trăm bước. Dân Liễu Ðôi thương nhớ, lập đền Ông thờ chàng, gọi là Thánh Ông, lập đền Bà thờ nữ tướng, gọi là đền Tiên Bà. Hằng năm làng mở hội vật để tưởng niệm, gọi là hội Thánh Tiên, đó là hội vật võ Liễu Ðôi. Tiếp theo là nghi thức "đô xã làm nền", nghĩa là đô vật Liễu Ðôi vào đấu trước để khuyến khích tinh thần cho đô vật bốn phương. Khi đô vật bốn phương đã hăng say rồi thì đô Liễu Ðôi rút ra, nhường sới cho khách, chỉ đứng ngoài cổ vũ. Những miếng hiểm làm hại đối phương bị nghiêm cấm. Ai vi phạm bị phạt đứng giữa sới cho một đô vật khỏe hơn bê vứt ra khỏi sới. Ai thắng được 5 keo  liền thì được vào vòng giải. Ai thắng hết các đô trong vòng giải thì được giải cọc. Giải cọc là giải đặc biệt, tiếp đến là giải thứ: nhất, nhì, ba, cuối cùng là giải cuộc trao cho tất cả những người vào vật. Như vậy, cả người thua cũng có giải. Phần thưởng trao giải là tiền hảo tâm của thập phương công đức, ngoài chi vào đèn nhang, còn lại bao nhiêu phải chi hết vào giải, nếu còn đôi chút thì cho người nghèo ngay tại chỗ.

Hằng năm, mùa xuân - mùa lễ hội, người người khắp mọi miền đất nước đổ về xem hội vật - võ và tham gia các hoạt động văn hóa của lễ hội. Các hội vật, võ không chỉ tiếp nối truyền thống cha ông từ ngàn xưa mà còn là một nét văn hóa  đặc sắc. 

Có thể bạn quan tâm