Dạo một vòng trong Di tích quốc gia sân bay Tà Cơn giữa trời nắng oi ả, tôi không thể tìm ra chung quanh một hàng quán giải khát, cà-phê nào. Căn nhà nhỏ trước cổng đón khách của di tích chỉ trưng bày sơ sài một ít đồ uống, khó đáp ứng khi lượng khách đông. Nhiều du khách nước ngoài sau khi tham quan đã mệt mỏi bước ra xe về luôn. Tôi cũng vậy, dạo xem xong cũng ra xe tìm đến các quán giải khát dọc đường lớn vào di tích hay bên Đường 9.
Tạo thêm giá trị năng động
Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Quảng Trị Đặng Đông Hà từng băn khoăn: “Có làm được dịch vụ cà-phê trong di tích Tà Cơn không? Có người đề xuất mở quầy cà-phê ngay trong khoang máy bay C130 đang trưng bày”. Một cảm quan nảy ra lập tức trong đầu, tôi liền nói với anh Hà “Chắc không được”. Bởi vì chiếc máy bay C130 này là tài sản quý hiếm và duy nhất mà di tích Tà Cơn có được đến hôm nay, còn sót lại rất ít sau cuộc chiến tranh ở Việt Nam. Nếu mở quán cà-phê trong khoang máy bay, khi lượng lớn người lên xuống thường xuyên, thì chắc chắn sẽ làm hư hại hiện vật.
Gần đây, anh Đặng Đông Hà đặt lại vấn đề mở quán cà-phê trong sân bay Tà Cơn. Theo kinh nghiệm của mình, tôi nói có thể mở trong di tích, nhưng không phải trong khoang máy bay. Có thể xem xét mở ở những nơi ít gây tổn hại đến hiện vật nhất, vẫn phục vụ được nhu cầu nghỉ chân cho du khách và khiến du khách thích thú.
Hiện trong khu di tích có hai căn nhà hầm khá kiên cố, rộng rãi và mát mẻ, mỗi căn rộng hàng chục m2, nằm ngay bên đường chính từ cổng di tích vào chiếc máy bay C130. Sát liền hai căn nhà này là hệ thống đường hào, ụ súng… vẫn gần như nguyên mẫu thời quân đội Mỹ đóng quân. Phía bên trái di tích khi đi vào còn có hai căn nhà hầm nhỏ khác gần cổng, cũng có thể bài trí lại để làm quầy cà-phê, giải khát. Toàn bộ các căn nhà hầm này đều được làm tường bao bằng bao cát đất hoặc xi-măng, mái được gia cố bằng hệ thống thanh sắt rất vững chãi… Nếu làm quán cà-phê, cần có các quy định nghiêm ngặt, không cho phép du khách tác động lên hiện vật.
Thực tế, lâu nay du khách vẫn có thể tự do vào tham quan các căn nhà hầm này. Vì vậy, nếu được bố trí thành điểm dịch vụ, du khách vừa có chỗ nghỉ chân trên một diện tích rộng đến hàng chục nghìn m2, vừa như được trải nghiệm thêm không gian di tích.
Mong muốn bổ sung nhiều hiện vật
Điều thú vị khi ngồi nghỉ chân trong các căn nhà hầm này, nếu du khách là cựu chiến binh Mỹ, họ có thể “sống lại” với những câu chuyện từ ký ức hay câu chuyện từng nghe. Ông K. William, một du khách nước ngoài đến Tà Cơn, cho biết: “Những hiện vật thực ở đây cho tôi hiểu về cuộc chiến ác liệt của đất nước các bạn, dù đã cách đây 58 năm…”.
Ông K. William cho biết thêm: “Tôi có thể biết được nhiều hơn nữa từ các hiện vật khác nếu có ở đây. Hiện tôi mới biết từ các hiện vật đang trưng bày và qua câu chuyện kể của người thuyết minh về căn cứ Tà Cơn này trong chiến tranh”.
Trước khi đến đây, du khách nước ngoài và nhiều người khác, vẫn mường tượng nhiều loại quân cụ nữa của quân đội Mỹ từng hiện diện ở Tà Cơn trong chiến tranh. Tuy nhiên, ngoài các hiện vật loại nhỏ trong Bảo tàng Tà Cơn, hiện chỉ thấy ở di tích các máy bay như C130, UH-1, CH-47, C119; 1 xe tăng M41; 1 xe tăng M48; 1 xe thiết giáp M113, một khối lượng vỏ bom và các căn nhà hầm cùng với hệ thống hầm hào, ụ súng… Với những hiện vật có như vậy ở Tà Cơn, vốn dĩ là một cứ điểm quân sự phức hợp từng được coi là "bất khả xâm phạm" của quân đội Mỹ trong những năm 1966-1968, thì thật là quá ít ỏi.
Để tăng tính hấp dẫn, có thể nghiên cứu bổ sung hoặc phục dựng thêm các loại khí tài như: Những khẩu pháo 105 mm, 155 mm; xe vận tải quân sự… Kết hợp mô hình tái hiện binh sĩ, không gian canh gác sẽ tăng tính trực quan của một căn cứ quân sự thực thụ. Như thế, Tà Cơn sẽ càng thu hút du khách đến hơn nữa, nhất là du khách nước ngoài. Bởi với họ, dù Tà Cơn đã tồn tại 58 năm rồi, nhưng đến nay họ vẫn khá tò mò, muốn tham quan nơi từng là vùng chiến sự như Khe Sanh, Tà Cơn, đường 9-Nam Lào, Làng Vây. Hiện tại, chỉ còn Tà Cơn là thực nhất cho họ khám phá.
Bà Lê Thị Hoài Hương, Giám đốc Bảo tàng Quảng Trị, cho biết: “Nếu ở Di tích quốc gia sân bay Tà Cơn được bổ sung nhiều loại hiện vật liên quan nữa thì chắc chắn sẽ thu hút thêm du khách đến. Chúng tôi cũng mong muốn được sự quan tâm hỗ trợ của các cấp về vấn đề này, đồng thời nghiên cứu đề xuất sở và UBND tỉnh xem xét”.
Năm 2025, Công ty Oxalis khai trương điểm đến hang Chỉ Huy trong Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng, thu hút nhiều du khách nước ngoài đến tham quan và chụp ảnh với những mô hình pháo cao xạ 37 mm được trưng bày tại đó. Những khẩu pháo đó do Oxalis đặt hàng cho các thợ rèn làm ra. Nhiều du khách thích thú khi nhìn thấy một khẩu 12,7 mm đặt trên một vách đá cao trước hang, cũng như các loại đạn pháo cao xạ các cỡ 100 mm, 57 mm, 37 mm được trưng bày trong các tầng hang.
Việc bổ sung hiện vật, phục dựng di tích, kết hợp tổ chức không gian trải nghiệm và dịch vụ đi kèm sẽ là hướng đi cần thiết để nâng cao sức hút của Di tích quốc gia sân bay Tà Cơn trong thời gian tới.
