Làng quê của người Kinh, Khmer, Hoa ở Sóc Trăng mang vẻ bình dị nên thơ dưới bóng dừa, bên vườn nhãn, xoài trĩu quả, trở thành một nét riêng khó lẫn trong diện mạo các vùng quê trên đất nước ta.
Sóc Trăng thuộc vùng châu thổ sông Cửu Long, nằm cuối sông Hậu, tiếp giáp Biển Ðông, với 72 km bờ biển; diện tích tự nhiên 3.223,3 km2, dân số 1.243.982 người (năm 2003), trong đó có khoảng 28% là người dân tộc Khmer, và gần 10% là người dân tộc Hoa.
Trong những năm qua, thực hiện đường lối đổi mới của Ðảng, cùng với tinh thần vượt khó vươn lên, năng động, sáng tạo, kinh tế Sóc Trăng có bước phát triển khá. Song song với việc tăng trưởng kinh tế, tỉnh chú trọng chăm lo xây dựng, phát triển các lĩnh vực văn hóa - xã hội, đời sống tinh thần cho cộng đồng dân tộc Kinh, Hoa, Khmer theo hướng "đậm đà bản sắc dân tộc"; thực hiện mục tiêu tiến bộ và công bằng xã hội.
Công tác tuyên truyền, vận động, đăng ký xây dựng gia đình văn hóa được các cấp quan tâm chỉ đạo, cho nên số lượng gia đình văn hóa ngày một tăng. Nhiều địa phương, cơ sở chỉ đạo và thực hiện tốt việc bình xét gia đình văn hóa công khai, dân chủ, bảo đảm tiêu chuẩn, góp phần làm cho chất lượng gia đình văn hóa ngày một nâng lên. Bên cạnh đó, việc tôn vinh các gia đình văn hóa tiêu biểu tạo nên khí thế thi đua trong phong trào xây dựng gia đình văn hóa.
Các gia đình văn hóa tiêu biểu là những tấm gương sáng, khẳng định trên thực tiễn mô hình gia đình no ấm, bình đẳng, tiến bộ, hạnh phúc. Gia đình văn hóa thật sự là tổ ấm của các thành viên, là môi trường văn hóa lành mạnh hình thành nhân cách của từng thành viên trong gia đình. Nhằm làm phong trào xây dựng gia đình văn hóa, sinh động và gần gũi hơn với đời sống của người dân, các ngành, đoàn thể đã lồng ghép nội dung tiêu chí thi đua vào phong trào như: nông dân sản xuất, kinh doanh giỏi, gia đình nông dân văn hóa, thanh niên lập nghiệp, phụ nữ vượt khó, cựu chiến binh gương mẫu...
Phó Giám đốc Sở Văn hóa-Thông tin tỉnh Sóc Trăng Sơn Lương cho biết: Cùng với sự chỉ đạo của chính quyền từ cơ sở trong việc hướng dẫn người dân sống đúng pháp luật, việc xây dựng mô hình gia đình văn hóa còn có công rất lớn của 65 ngôi chùa Khmer là nơi người dân thường xuyên đến vui chơi, sinh hoạt văn hóa, xã hội. Hầu hết các chùa đều có trạm truyền thanh, thư viện và phòng đọc sách. Từ đó, mọi chủ trương, chính sách của Ðảng, Nhà nước đều được các đại đức trụ trì tuyên truyền sâu rộng đến người dân. Hiện nay, tỉnh luôn duy trì xây dựng các chương trình phát thanh bằng tiếng Khmer và phát hành báo bằng tiếng Khmer miễn phí tới các chùa để người dân có cơ hội học tập, sinh hoạt.
Chúng tôi đến phòng đọc sách, sinh hoạt văn hóa ở chùa Lao Vênh, xã Viên Bình, huyện Mỹ Xuyên vào buổi chiều. Trong không gian yên tĩnh, những người dân quây quần đọc, nghiên cứu sách, báo chí. Người Kinh, Khmer, Hoa vận những bộ trang phục truyền thống càng làm cho con người, cảnh vật và thiên nhiên nơi đây thanh bình đến lạ. Anh Quýt, cán bộ Sở Văn hóa-Thông tin Sóc Trăng chỉ những giá sách đầy bảo rằng: Nhiều sách vậy là nhờ địa phương, các ngành và nhân dân quyên góp vào đó. Người dân đến chùa, nhà văn hóa để vui chơi, đọc sách như một nhu cầu tất yếu các anh ạ.
Thư viện xã Vĩnh Châu có nhiều loại sách báo
để mọi người đến học tập, nghiên cứu.
Nói đến văn hóa ở Sóc Trăng là nói đến văn hóa của ba dân tộc Kinh, Khmer và Hoa. Qua quá trình sinh hoạt, sản xuất và giao lưu văn hóa, những nét văn hóa truyền thống của các dân tộc đã hòa quyện, hình thành nên một nét văn hóa mới độc đáo. Người Kinh sống chung với người Khmer, đã tiếp thu chiếc bếp cà ràn dùng cho việc nấu ăn trên đất ẩm, dùng nồi gốm chrăng để kho cá, nấu cơm...
Rõ nhất của quá trình giao lưu văn hóa là hiện tượng sử dụng song ngữ, đa ngữ trong vùng. Vốn từ của các dân tộc được vay mượn, như người Kinh vay mượn vốn từ của người Hoa, Khmer và ngược lại. Thậm chí, những câu hát, câu nói bình dân có sự giao thoa giữa các ngôn ngữ khác nhau. Do đặc thù đó, khó khăn đặt ra với những người làm công tác văn hóa không nhỏ. Việc làm thế nào để giữ được bản sắc văn hóa từng dân tộc và làm cho nét văn hóa mới giàu thêm, đa dạng hơn luôn được ngành văn hóa-thông tin đặt lên hàng đầu. Trưởng phòng Quản lý nghiệp vụ Sở Văn hóa-Thông tin Nguyễn Thị Thu Quyên tâm sự: Ngành văn hóa-thông tin luôn chú trọng việc hướng dẫn, quản lý các hoạt động văn hóa, vui chơi của đồng bào các dân tộc, sao cho phù hợp đời sống mới mà vẫn phát huy giá trị văn hóa truyền thống từng dân tộc. Từ đó, ngành xây dựng các thiết chế và hoạt động văn hóa-thông tin, thể dục-thể thao... được nhân dân nhiệt tình ủng hộ.
Hoạt động văn hóa quần chúng phát triển mạnh mẽ ở khu vực nông thôn, đô thị với 175 đội văn nghệ quần chúng hoạt động đều đặn, qua các hội thi, hội diễn, giao lưu "Tiếng hát quê hương", "Giọng hát hay dân tộc", "Ðờn ca tài tử". Những hoạt động văn nghệ "cây nhà lá vườn" lồng ghép tuyên truyền, cổ động chiếm được cảm tình và sự mến mộ của nhân dân, bởi nó mang âm hưởng của từng cộng đồng dân tộc, góp phần giáo dục, xây dựng con người, nếp sống và điều chỉnh hành vi văn hóa cộng đồng. Ngoài ra, qua các hội diễn nghệ thuật quần chúng, liên hoan văn hóa - văn nghệ, nhiều loại hình văn hóa-văn nghệ được khôi phục, nhất là các loại hình nghệ thuật của người Khmer và người Hoa. Bên cạnh đó, hiện nay Sóc Trăng còn có tám đoàn nghệ thuật tập thể, tư nhân hoạt động theo mô hình xã hội hóa, hoạt động ở các loại hình nghệ thuật như: cải lương, tuồng cổ của người Kinh; sân khấu dù kê, rô băm của người Khmer...
Các chương trình, kịch bản vở diễn luôn được cải tiến, nâng cao chất lượng nghệ thuật theo đúng định hướng. Ðời sống văn hóa tinh thần và kinh tế của người dân ngày càng được nâng cao đã góp phần làm thay đổi cách sinh hoạt. Việc cưới, việc tang, lễ hội không còn hủ tục rườm rà. Người dân tích cực tham gia các phong trào xây dựng gia đình hòa thuận, ông bà cha mẹ mẫu mực, con cháu hiếu thảo...
Vượt hơn 30 km trên con đường nhựa phẳng phiu, về xã văn hóa Vĩnh Châu, huyện Vĩnh Châu - một xã nghèo ven biển, chúng tôi không khỏi ngạc nhiên trước những đóng góp của người dân nơi đây cho quá trình xây dựng xã văn hóa. Trong nhà văn hóa khang trang ở khuôn viên của trụ sở UBND xã, từng tốp học sinh và thanh niên đang mải mê đọc sách báo. Bí thư chi bộ ấp Vĩnh Bình, người dân tộc Khmer Thạch Ngọc Quang bảo với tôi rằng, có được những con đường hay cái nhà văn hóa này là nhờ vào người dân cả đấy. Họ thấy được giá trị của cuộc sống văn hóa lành mạnh, của xóm ấp bình yên. Chủ trương nào hợp lòng dân thì thực hiện không khó.
Trong căn phòng nhỏ ở chùa Salapôthi, bên dàn nhạc ngũ âm, Trưởng phòng Văn hóa-Thông tin huyện Vĩnh Châu Võ Hoàng Dũng đang dạy mấy em nhỏ giai điệu bài Ðường chúng ta đi. Âm thanh cao vút nhẹ nhàng tan lẫn vào ánh chiều trên vùng quê yên ả thanh bình.
