Thời gian đó, bà Kim Ðức đang dạy chị Bạch Dương điệu hát này, lần hát ở quán cũng coi như là một lần thị phạm cho cô học trò của mình nhập tâm. Sau buổi đó có người đã bảo với tôi bà Kim Ðức đã tìm được học trò truyền nghề rồi.
Mới kể đó đến nay đã được năm năm, cả một công trình học tập nên công quả. Năm vừa rồi chị Bạch Dương cắp phách theo thầy biểu diễn ở Nhà hát Lớn Hà Nội trong đêm Ca trù toàn quốc. Chỉ một tiếng róc phách đã đủ khiến những "quan viên sành sỏi" phải gật gù. Lâu lắm mới được nghe lại tiếng phách đúng lề lối của "giáo phường đệ nhất".
Thương chồng em phải "lầm than"
Người giàu trí tưởng tượng nhất cũng không thể nghĩ một ngày nào đó Bạch Dương lại có thể cầm sênh, gõ phách hát ca trù, loại hình âm nhạc khó nhất trong các thể loại nhạc cổ truyền, đồng thời lại "trái tông" hoàn toàn với phong cách của chị.
Ngoài 30 tuổi chị kết hôn với anh Nguyễn Văn Hải, một đồng nghiệp cùng cơ quan, cán bộ Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam. Anh Hải thích trồng địa lan và mê chèo. Dạo mới lấy nhau, nhà có một cái đầu đọc băng, cứ mở băng chèo một chốc đã thấy chị thay băng nhạc Tây vào (vì trước đây chị sống ở nước ngoài).
Anh Hải mê nghe chèo, hồi nhỏ cứ nghe đâu chỗ nào diễn chèo lại dành dụm tiền mua vé để đến xem. Thi thoảng chồng rủ đi xem cùng, vì chiều chồng nên chị cũng theo xem cho biết. Sau này, dần dần tiếp xúc với các nghệ nhân trứ danh của làng chèo một thuở như nghệ sĩ Diễm Lộc với vai Súy Vân nổi tiếng, nghệ sĩ hề chèo Mạnh Tuấn, nghệ sĩ Chu Văn Thức, nhà nghiên cứu Hoàng Kiều, chị Dương mới hiểu cái hay của chèo. Rồi chị quyết tâm học đàn nguyệt của NSƯT Ðặng Công Hưng trong Nhà hát Chèo T.Ư để có thể... đánh được một vài bài cho chồng hát ở nhà.
Khi thấy di sản của các cụ đang dần mai một, anh chị mới bàn nhau xin một khoản tài trợ của quỹ Ford để cho các cụ nghệ nhân chèo dựng với nhau lại hai vở Súy Vân và Lưu Bình Dương Lễ. Thời gian đó hai vợ chồng hết thời gian làm việc hành chính ra về nhà lo cho hai con rồi lại đèo nhau vào khu văn công Mai Dịch, xem và quay hình tư liệu trong mỗi buổi tập của các cụ, sau đó về lại xem lại cùng nhau và thấm thía một niềm yêu thích. Ðến nỗi hai bé con của anh chị, cậu anh mới lên 6, cô em mới lên 4 mà thuộc hầu hết cả vở Súy Vân, đặc biệt hơn là cô bé Thảo, con gái chị còn đập nhịp chèo rất chuẩn. Chính bé là chiếc cầu nối sau này cho chị Bạch Dương học được ca trù của nghệ sĩ Kim Ðức.
Có lần, chị nhỡ tay xóa mất cảnh nghệ sĩ Diễm Lộc xuất thần trong cảnh Súy Vân nghe tin Kim Nham thi đỗ trở về, thế là khóc suốt mấy ngày. Bây giờ kể lại, chị vẫn còn tiếc mãi, dù sau đó nghệ sĩ Diễm Lộc đã an ủi và diễn lại cho quay nhưng vẫn cứ tiếc.
Tuy hai vợ chồng bắt đầu đều mê chèo nhưng hình như cái duyên nghề chưa đến nên hai anh chị không dừng chân lại được với nghệ thuật chèo cổ. Ðến quãng năm 1998, một lần đi dự buổi sinh hoạt văn nghệ của người bạn, chị Bạch Dương và anh Hải gặp nghệ sĩ Ca trù Kim Ðức. Lần ấy được nghe bà hát, chị Dương mê luôn giọng ca và cả sự sang trọng từ phẩm chất và nhân cách toát ra từ nghệ sĩ Kim Ðức.
Dần dà, anh chị mới đến xin nghệ sĩ được mang cô con gái đến để cho bà xem có thể dạy cho nghề được không, trước là muốn giữ lại vì "thấy nghề của cụ quý quá, hay quá, sang trọng quá".
Bé Thảo, con gái anh chị lúc bấy giờ có mỗi bốn tuổi, đến nhà nghệ sĩ Kim Ðức "dám" cầm mõ đánh nhịp cho bà hát, rồi đóng cả vai mụ Quán trong vở Súy Vân cho bà xem. Thấy có năng khiếu nghệ sĩ Kim Ðức vui mừng mà nhận dạy cho ca trù. Nhưng Thảo lúc ấy còn bé quá, chữ chưa biết nên khó có thể nhớ được những câu thơ chữ Hán trúc trắc kia, thế là nghệ sĩ Kim Ðức và anh chị chọn ra một giải pháp: Chị Dương sẽ học ca trù để mang tính bắc cầu dạy cho bé Thảo sau này.
Từ giữ nhiệm vụ bắc cầu cho con gái, dần dà chị Dương được nghệ sĩ Kim Ðức nhận làm học trò và truyền hẳn nghề cho. Càng học càng mê đến nỗi trên xe ô-tô của chị luôn thường trực băng ca trù của nghệ sĩ Kim Ðức. Mê đến nỗi, anh Hải từ trước đến giờ nghĩ "Ca trù là một cái gì khó quá, bác học quá đến nỗi mình không thể tiếp cận nổi" thì bây giờ học đàn đáy để "về nhà làm kép ôm đàn cho em".
Chuyện xửa chuyện xưa và chuyện bây giờ...
Bây giờ chị Bạch Dương làm Giám đốc trung tâm xúc tiến thương mại - TSC trực thuộc Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam. Anh Hải làm Phó ban Quan hệ quốc tế thuộc Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam.
Bây giờ tiếng phách, tiếng đàn lúc nào cũng vang lên ở căn nhà 978 đường Hồng Hà (Hà Nội). Chị Dương đã học ca trù được tám năm. Ðược nghệ sĩ Kim Ðức truyền lại hết bài bản, những nét tinh tế, hoa mĩ của nghệ thuật ca trù. Nhưng chị vẫn cứ muốn học nữa: "Càng học càng thấy Ca trù khó, càng thấy ca trù hay và đẹp".
Giờ đi bất cứ nơi đâu, nghệ sĩ Kim Ðức đều giới thiệu Bạch Dương là con gái cụ. Mỗi lúc có chương trình biểu diễn, chị Dương lại tất tả lo lắng cho cụ, từng viên thuốc để bảo đảm sức khỏe, đến mỗi nếp áo nhung phẳng phiu, chuỗi hạt sáng bóng để mỗi lúc nghệ thuật ca trù qua nghệ sĩ Kim Ðức và học trò xuất hiện trước công chúng là một lần sự sang trọng, bác học và đài các của nghệ thuật này được khán giả tri âm, tri tâm một cách trọn vẹn từng chi tiết.
