Sai phạm trong xét xử tại huyện Tuy Đức

Bị đơn là do…"tòa giáng"

Tháng 2-2020, Tòa án nhân dân huyện Tuy Đức tiến hành xét xử sơ thẩm vụ án tranh chấp quyền sử dụng đất giữa nguyên đơn là bà Trần Thị Giờ, thường trú tại thôn 4, xã Quảng Tâm, huyện Tuy Đức và bị đơn là Công ty TNHH MTV Lâm nghiệp Nam Tây Nguyên (Công ty Nam Tây Nguyên) có trụ sở tại xã Quảng Trực huyện Tuy Đức.

Đồng thời, 23 cán bộ, nhân viên của Công ty Nam Tây Nguyên cũng được triệu tập đến phiên tòa vì được xác định là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan.

Theo đơn khởi kiện của bà Giờ, khoảng tháng 5-1998, gia đình bà Giờ tiến hành khai hoang hơn 3 ha đất ở thôn 4, xã Quảng Tâm để trồng điều và tràm.

Đến năm 2007, bà Giờ và các con vẫn tiếp tục canh tác trên mảnh đất này, nhưng toàn bộ diện tích đất trên chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.

Vào năm 2014, khi gia đình bà Giờ nạo vét, cải tạo diện tích đất này thì lực lượng của Công ty Nam Tây Nguyên tổ chức ngăn cản vì cho rằng, trong diện tích đất này có 6.400 m2 là đất của Công ty Nam Tây Nguyên.

Về phía bà Giờ cho rằng, gia đình mình bị chiếm đất nên đã khởi kiện Công ty Nam Tây Nguyên ra Tòa án nhân dân huyện Tuy Đức.

Tại phiên tòa, phía bị đơn là Công ty Nam Tây Nguyên cho rằng, diện tích đất nêu trên có nguồn gốc từ đất lâm nghiệp, được UBND tỉnh Đắk Nông trả về cho địa phương quản lý. Sau đó, diện tích đất này cũng đã được UBND huyện Tuy Đức đồng ý chủ trương cấp cho 30 cán bộ, nhân viên Công ty Nam Tây Nguyên. Vì vậy, 30 cán bộ, nhân viên đơn vị này mới là chủ đất thực sự. Đồng thời, phía Công ty Nam Tây Nguyên yêu cầu Hội đồng xét xử bác đơn khởi kiện của bà Trần Thị Giờ.

Phía Hội đồng xét xử lại nhận định, diện tích đất bà Trần Thị Giờ đã được gia đình canh tác sản xuất từ lâu và có nhiều người làm chứng. Trong khi đó, UBND huyện Tuy Đức cũng chưa cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho Công ty Nam Tây Nguyên.

Vì vậy, Hội đồng xét xử tuyên chấp nhận đơn khởi kiện của nguyên đơn là bà Giờ. Hội đồng xét xử tuyên buộc Công ty Nam Tây Nguyên phải trả lại cho bà Giờ hơn 6.400 m2 đất tranh chấp và chịu các khoản phí theo quy định.

Giám đốc Công ty TNHH MTV Lâm nghiệp Nam Tây Nguyên Phạm Hòa Dũng tỏ ra bất ngờ với bản án cho biết, diện tích đất này do UBND huyện Tuy Đức quản lý. Đất chưa hề được cấp quyền sử dụng cho bất kỳ tổ chức, hoặc cá nhân.

Vậy, căn cứ vào lý do nào mà Tòa án nhân dân huyện Tuy Đức lại xác định Công ty Nam Tây Nguyên là bị đơn rồi đưa ra xét xử, tuyên án?

Phớt lờ các văn bản quan trọng

Cũng theo Giám đốc Công ty TNHH MTV Lâm nghiệp Nam Tây Nguyên Phạm Hòa Dũng, liên quan diện tích đất này, năm 2002, Công ty Nam Tây Nguyên (lúc đó là Lâm trường Quảng Trực) đã có tờ trình đề nghị UBND huyện Tuy Đức cấp đất ở cho 30 cán bộ, nhân viên của đơn vị. Đơn đã được UBND xã Quảng Trực (lúc này chưa tách thêm xã Quảng Tâm - PV) xác nhận đồng ý và trình UBND huyện Tuy Đức xem xét.

Đến năm 2008, HĐND huyện Tuy Đức thông qua Nghị quyết quy hoạch 3 điểm dân cư, trong đó có khu vực thôn 4, xã Quảng Tâm (dọc tỉnh lộ 1) với diện tích 18.000 m2.

Sau khi có quy hoạch chi tiết, ngày 19-4-2010, UBND huyện Tuy Đức đã ban hành "Phương án cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và thu tiền sử dụng đất, tại điểm dân cư số 2, thuộc thôn 4, xã Quảng Tâm", với diện tích hơn 7.800 m2, chia làm 42 lô đất. Đối tượng giao đất là 30 cán bộ, nhân viên của Công ty Nam Tây Nguyên và một số hộ đã làm nhà ở và sinh sống ở điểm dân cư này.

Tiếp đó, đến ngày 29-12-2010, HĐND huyện Tuy Đức có Nghị quyết "Điều chỉnh quy hoạch điểm dân cư số 2".

Theo đó, HĐND huyện Tuy Đức đồng ý chủ trương giao UBND huyện Tuy Đức quy hoạch 7.800 m2 đất làm nhà ở theo quy hoạch 42 lô đất chuyển sang cấp đất ở cho 30 cán bộ, nhân viên của Công ty Nam Tây Nguyên.

Ngoài ra, điểm quy hoạch dân cư số 2, thôn 4 (18.000 m2 đất-PV) cũng được chuyển từ bán đấu giá sang công nhận quyền sử dụng đất có thu tiền sử dụng đất cho 30 cán bộ, công nhân viên Công ty Nam Tây Nguyên và một số hộ dân đã sử dụng ổn định ở khu vực này.

Theo phản ánh của ông Dũng, trong suốt quá trình cán bộ, công nhân Công ty Nam Tây Nguyên làm thủ tục xin cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất thì một số hộ dân đã đến đây sinh sống, thay đổi hiện trạng đất, nhưng không được cơ quan chức năng xử lý.

Mặt khác, quá trình xử lý vụ án, TAND huyện Tuy Đức đã không hề căn cứ vào các văn bản nêu trên của HĐND và UBND huyện Tuy Đức. Do đó, dẫn đến việc xác định sai đối tượng là nguyên đơn, bị đơn, những người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan nên xét xử sai lệch bản chất vụ án.

Vi phạm thủ tục tố tụng nghiêm trọng

Vừa qua, ngày 19-8, TAND tỉnh Đắk Nông đã đưa ra xét xử phúc thẩm vụ án và tuyên hủy bản án sơ thẩm của TAND huyện Tuy Đức.

Theo bản án phúc thẩm, diện tích đất tranh chấp đang thuộc quyền quản lý của UBND huyện Tuy Đức và chưa được cấp cho bất kỳ tổ chức, hoặc cá nhân nào. Vì vậy, việc xác định tranh chấp đất giữa bà Giờ và Công ty Nam Tây Nguyên trong trường hợp này là không đúng quy định.

Tòa án phúc thẩm cũng khẳng định, việc tòa án cấp sơ thẩm xác định Công ty Nam Tây Nguyên là bị đơn trong vụ án là trái quy định. Bản án sơ thẩm tuyên Công ty Nam Tây Nguyên phải trả lại đất cho bà Giờ và chịu án phí, chi phí tố tụng là vi phạm nghiêm trọng đến quyền lợi của đơn vị này.

Đặc biệt, việc tòa án cấp sơ thẩm xác định UBND huyện Tuy Đức là bên có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan trong vụ án là vi phạm thủ tục tố tụng nghiêm trọng. Bởi vì thực tế, UBND huyện Tuy Đức mới thực sự là đơn vị đang quản lý diện tích đất tranh chấp nêu trên. 

Trên cơ sở xem xét các văn bản liên quan, tòa phúc thẩm chỉ ra rằng, trong quá trình giải quyết vụ án, cấp sơ thẩm còn có những thiếu sót cần phải khắc phục. Đó là việc thu thập chứng cứ đối với các văn bản của HĐND, UBND huyện Tuy Đức có liên quan đến yêu cầu giải quyết tranh chấp đất…

Hiện tại, vụ án đã bị tuyên hủy bản án sơ thẩm, chuyển về TAND huyện Tuy Đức để giải quyết.

Liên quan sai phạm tại Tòa án nhân dân huyện Tuy Đức, mới đây, UBKT tỉnh ủy Đắk Nông đã tiến hành kỷ luật bằng hình thức Cảnh cáo đối với ông Nguyễn Hồng Chương, đảng viên, Chánh Văn phòng Tòa án nhân dân tỉnh Đắk Nông, nguyên Huyện ủy viên, Bí thư Chi bộ, Chánh án Tòa án Nhân dân huyện Tuy Đức.

Lý do, với trách nhiệm là Chánh án Tòa án nhân dân huyện Tuy Đức, ông Nguyễn Hồng Chương đã ký ban hành công văn đề nghị chuyển vụ án dân sự để tiến hành khởi tố, điều tra, truy tố và kết án trái quy định của pháp luật. Cùng một thẩm phán, mặc dù đã được phân công xét xử vụ án dân sự, sau đó lại tiếp tục được phân công xét xử vụ án hình sự với cùng bị cáo, vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự; thiếu trách nhiệm trong chỉ đạo thẩm phán thực hiện các biện pháp nghiệp vụ, chưa thực hiện đầy đủ các quy định của pháp luật dẫn tới xét xử oan, sai cho công dân.

Dư luận thời gian qua đặt câu hỏi, phải chăng có sự thiếu trách nhiệm, yếu kém về năng lực, hay sự thờ ơ của một bộ phận Tòa án nhân dân huyện Tuy Đức với chức trách, nhiệm vụ được giao?