Sai phạm trong thực hiện chính sách hỗ trợ phát triển ở Cao Bằng

Đầu tháng 4-2018, chúng tôi đến xã Trương Lương, huyện Hòa An (Cao Bằng) để tìm hiểu hiệu quả của việc thực hiện Chương trình 135 tại nông thôn. Anh Vi Văn Vĩ (xóm Sam Luồng) đang cặm cụi sửa chiếc máy tẽ ngô được hỗ trợ mấy năm trước, nói: "Theo nguyện vọng của gia đình, Ðảng và Nhà nước quan tâm cấp miễn phí một cái máy tẽ ngô. Nhưng không hiểu lý do gì, xã chỉ phát cho chiếc máy không có đế, cho nên tôi đành chế vào tấm ván để sử dụng tạm". Trước đây, để tẽ ngô cần một nhân công dùng tay không, mất nhiều thời gian. Chương trình 135 hỗ trợ máy tẽ ngô cho nông dân là hợp lý. Thế nhưng, với một chiếc máy "không đầy đủ", gia đình anh Vĩ phải mất hai nhân công khi tự chế đế máy, một người giữ, một người quay. Một rổ ngô cần hai người làm. Hiệu quả không được cải thiện.

Cách nhà anh Vĩ mấy bước chân, ông Vi Văn Khiếu chỉ tay về cái máy thái thức ăn gia súc được hỗ trợ về giá từ năm 2015. Ông kể: "Máy trị giá ba triệu đồng, nhà tôi đóng 800 nghìn đồng, còn lại Nhà nước hỗ trợ. Nhưng từ hồi mang về, cắm điện vào dùng lại bị giật, đành để nguyên cho đến giờ". Ông Khiếu đã lên UBND xã Trương Lương bày tỏ thắc mắc, đến nay ba năm rồi vẫn chưa được giải quyết. Chiếc máy hiện vứt ở xó nhà, bụi phủ đầy, còn nông dân thì vẫn loay hoay với việc đồng áng thủ công.

Theo tìm hiểu của phóng viên, tại huyện Hòa An, Chương trình 135 đã giải quyết được nhiều khó khăn trong cuộc sống, góp phần không nhỏ trong xóa đói, giảm nghèo cho người dân. Hằng năm, huyện Hòa An có 17 xã, gồm tám xã vùng III và chín xã vùng II được thụ hưởng, cấp kinh phí hỗ trợ phát triển sản xuất. Từ năm 2012 đến 2015, phạm vi hỗ trợ đến gần 3.000 hộ nghèo, 414 hộ cận nghèo, tổng số tiền hơn tám tỷ đồng. Qua kiểm tra thực tế, nội dung dự án đã tạo điều kiện tích cực cho đồng bào các dân tộc vùng thụ hưởng chính sách được tiếp cận các loại máy móc, thiết bị thay cho lao động thủ công; được cấp giống vật nuôi, cây trồng có năng suất cao hơn… Tuy nhiên, việc thực hiện lại mắc nhiều sai sót, nhất là khi giao cho các xã làm chủ đầu tư, gây lãng phí nguồn lực Nhà nước.

Trước thực tế này, huyện Hòa An đã ban hành Quyết định thanh tra số 850/QÐ-UBND ngày 18-5-2016 về thực hiện dự án hỗ trợ phát triển sản xuất, thuộc Chương trình 135 (từ năm 2012-2015). Phải hơn một năm sau, ngày 4-8-2017, đoàn thanh tra mới ra Kết luận thanh tra số 66, với những nội dung chi tiết, chỉ rõ các sai phạm của 13 trong số 17 xã trong vùng thụ hưởng. Chỉ có bốn xã làm đúng, tạo hiệu quả trong phát triển sản xuất là: Hồng Nam, Bạch Ðằng, Lê Chung và Nguyễn Huệ. 13 xã mắc hàng loạt sai phạm, gồm: Ngũ Lão, Hà Trì, Bình Dương, Trưng Vương, Trương Lương, Dân Chủ, Quang Trung, Công Trừng, Nam Tuấn, Bình Long, Hồng Việt, Ðại Tiến, Ðức Xuân.

Cụ thể, tổng số kinh phí để mua máy móc trong ba năm (2012, 2014, 2015) là 4,7 tỷ đồng, hỗ trợ cho khoảng 2.150 hộ, bình quân mỗi hộ 2,1 triệu đồng. Qua kiểm tra, xác minh thực tế, nhiều sai phạm "không hiểu nổi" như: cấp phát sai nhãn mác phê duyệt, thông số kỹ thuật; máy mới cấp thì thiếu bộ phận hoặc linh kiện kèm theo, dẫn đến không sử dụng được; giá cả so với thị trường chênh lệch quá cao; người dân đăng ký một loại thì lại cấp loại khác. Bà Vi Thị Tóm (xóm Lũng Nà, xã Trưng Vương) được phê duyệt cho máy quạt thóc bằng tay, khi nhận về chẳng quay được?! Nông dân Lý Văn Thủy (xóm Lũng Quang, xã Trương Lương) được phê duyệt máy bơm nước chạy điện Cá Sấu 750 W thì khi cấp lại "biến" thành máy Washi với công suất… 350 W. Chương trình 135 hỗ trợ phân bón ở Hòa An lại có tình trạng cấp không đúng mùa vụ, thậm chí có đợt không phát đến người dân hoặc cấp thừa, thiếu số lượng so với bảng thanh quyết toán (tại các xã: Ðức Xuân, Trưng Vương, Nam Tuấn, Dân Chủ, Quang Trung).

Trong khi đó, với tổng kinh phí hỗ trợ vật nuôi, cây trồng hơn 2,3 tỷ đồng, lại có hiện tượng cấp phát thiếu, cấp phát loại không theo phê duyệt và quyết toán hoặc cấp phát giống gà, giống lợn, nhưng các xã thiếu trách nhiệm, không chuyển giao, tập huấn để người dân nắm được công nghệ, cho nên vừa nhận về, gà, lợn giống đã mắc bệnh chết. Xã Trưng Vương và Dân Chủ cấp thiếu gà lại thay thế bằng thức ăn cho gà. Xã Hà Trì được phê duyệt cấp lợn giống hậu bị Móng Cái, lợn đen thương phẩm, nhưng khi đưa đến năm hộ dân ở các xóm Khuổi Lừa, Lũng Mần lại toàn… lợn trắng thương phẩm, giá trị thấp hơn rất nhiều.

Huyện Hòa An đã yêu cầu các xã có trách nhiệm chỉ đạo tổ chức, cá nhân liên quan thực hiện cấp lại, cấp đổi đúng cho người dân. Trường hợp cấp máy móc không đúng, người dân đã sử dụng thì phải bù lại phần chênh lệch giá cho dân tiếp tục dùng vào mục đích hỗ trợ sản xuất. Bên cạnh đó, đề nghị các xã xuất toán thu hồi toàn bộ số tiền chi sai so với phê duyệt để nộp vào ngân sách nhà nước. Huyện Hòa An cũng yêu cầu các xã tổ chức kiểm điểm trách nhiệm đối với tập thể, cá nhân có sai phạm, khuyết điểm trong thực hiện Dự án Hỗ trợ sản xuất Chương trình 135 giai đoạn 2012-2015.

Chủ tịch UBND huyện Hòa An Bế Ðặng Chuyên cho biết: "Sai phạm ở các xã là rõ ràng và huyện quyết tâm xử lý triệt để, đến cùng để không tái diễn". Quyết tâm của lãnh đạo huyện Hòa An thể hiện trong Quyết định số 62 ngày 1-9-2017, trong đó, huyện yêu cầu các xã mắc sai phạm phải rà soát máy móc, phân bón, vật nuôi, cây trồng cấp phát không đúng, thực hiện các biện pháp khắc phục trước ngày 20-9-2017. Chủ tịch UBND huyện cũng yêu cầu kiểm điểm sai phạm của Ban chỉ đạo, cá nhân trong việc thực hiện Chương trình 135 giai đoạn 2012-2015 trước ngày 25-9-2017.

Mặc dù vậy, các xã chỉ thực hiện theo kiểu đối phó. Trong các hồ sơ kiểm điểm nộp về Phòng Nội vụ huyện Hòa An, tất cả 13 xã đều dừng lại ở hình thức "rút kinh nghiệm sâu sắc", sẽ khắc phục. Xã Trương Lương là một trong những xã có số lượng sai phạm nhiều nhất, nhưng trong Biên bản họp kiểm điểm chỉ tự kiểm điểm khá đơn giản: tập thể đã nhất trí mức kỷ luật là rút kinh nghiệm sâu sắc, lý do tin tưởng vào tài chính kế toán, cho nên không kiểm tra hết chứng từ. Ðây cũng là xã duy nhất có yêu cầu xử lý kỷ luật nguyên công chức tài chính - kế toán ở mức… khiển trách, nộp lại kho bạc nhà nước số tiền hơn 10 triệu đồng, với lý do: "không phối hợp chặt chẽ với các ban, ngành, đoàn thể của xã, không có trách nhiệm với đoàn thanh tra của UBND huyện". Còn lại, không có thêm bất kỳ cá nhân nào bị đề nghị kỷ luật. Việc kiểm điểm của các xã sai phạm ở huyện Hòa An cho thấy sự thiếu nghiêm túc, có phần vô cảm trước những sai phạm gây ảnh hưởng không nhỏ. Ngày 4-4-2018, phóng viên có tìm đến nhà anh Vi Văn Vĩ, ông Vi Văn Khiếu thì máy móc, thiết bị của hai nông hộ này vẫn một thì "phủ bụi", hai thì tự chế để sử dụng. Như chưa từng có cuộc thanh, kiểm tra nào được thực hiện ở xã Trương Lương!

Trong Báo cáo số 289 ngày 13-11-2017 về kiểm điểm trách nhiệm tổ chức, cá nhân theo Kết luận 66, huyện Hòa An có chỉ rõ nguyên nhân của những sai phạm nêu trên tồn tại trong ba năm (2012, 2014, 2015), là do Ban chỉ đạo và Ban quản lý thực hiện hỗ trợ sản xuất, thuộc Chương trình 135 cấp xã chưa có sự phối hợp, thực hiện đúng quy trình. Tuy nhiên, UBND huyện Hòa An không nhận bất cứ trách nhiệm nào thì chưa thỏa đáng.

Đã hai năm từ ngày tiến hành thanh tra, huyện Hòa An cần sớm đốc thúc các xã thực hiện việc khắc phục sai phạm, yêu cầu kiểm điểm lại một cách nghiêm túc, minh bạch và có danh sách cụ thể quá trình khắc phục ở trường hợp từng hộ dân. Ðồng thời, phải giám sát, kiểm tra việc khắc phục trên thực tế, tránh để tình trạng làm đối phó, đổ cho sai lầm của nhiệm kỳ trước. Có như vậy, việc thực hiện chính sách hỗ trợ phát triển sản xuất, thuộc Chương trình 135 mới được triển khai minh bạch, phát huy hiệu quả trong việc giảm nghèo của đồng bào miền núi còn nhiều khó khăn như ở tỉnh biên giới Cao Bằng.