Theo báo cáo kết quả công tác quản lý bảo vệ rừng của UBND xã Tú Nang (huyện Yên Châu) thì sáu tháng đầu năm, trên địa bàn đã xảy ra 60 vụ vi phạm lâm luật, trong đó phá rừng làm nương 52 vụ, cháy rừng bảy vụ, gây thiệt hại 17,3 ha, song, không xác minh được thủ phạm. Tình trạng người dân địa phương lợi dụng nương ngô gần bìa rừng, khai thác gỗ trái phép chưa được ngăn chặn. Ðược biết, hằng năm, xã Tú Nang vẫn triển khai tuyên truyền phổ biến giáo dục Luật Bảo vệ rừng. Bộ máy tổ chức kiểm lâm, bảo vệ rừng cấp xã, bản đều được củng cố. Tại đây, rừng đã được khoanh nuôi, giao khoán cho bản, hộ gia đình. Riêng các năm 2009 và 2010, Nhà nước đã chi trả hơn một tỷ đồng tiền bảo vệ rừng cho các hộ gia đình xã Tú Nang, nhưng thực tế rừng vẫn bị phá.
Tìm hiểu tình trạng phá rừng làm nương, một người dân ở bản Tà Làng cao cho biết: Khu rừng Lũng Châu xen kẽ giữa bản Tà Làng cao với bản Văng Phay mấy năm trước còn là rừng thì nay đã thành nương ngô. Giống như ở Lũng Châu, rừng ở các bản Chiềng Ban, Cố Nông, Tin Tốc, Suối Phà, Hua Ðán, Noong Pết, Nàng Yên,... người dân dựng lán, lều phá rừng, đốt nương làm rẫy, chính quyền phát hiện, ra quyết định xử phạt hành chính, nhưng không có tác dụng. Theo Chủ tịch UBND xã Tú Nang thì xã chưa phạt được ai, quyết định của xã đình chỉ làm nương ở các khu rừng bị phá, nhưng người vi phạm vẫn trồng ngô. Ðáng chú ý, tại bản Nàng Yên, 35 hộ dân tái định cư dự án thủy điện Sơn La về đây bốn năm rồi, nhưng bà con lấy lý do chưa chia đủ đất sản xuất, cho nên phá rừng làm nương.
Ðược biết, 70 đến 80% số hộ dân ở 23 bản thuộc xã Tú Nang đều có cưa máy, đây là công cụ phá rừng chủ yếu, nhưng chưa được xã thống kê, kiểm soát. Tại bản Cung Giao Thông và bản Tà Làng thấp, vẫn là nơi thường xảy ra tình trạng buôn bán, vận chuyển gỗ lén lút. Mặc dù ngay gần đó có trạm kiểm soát lâm sản cửa rừng Lóng Phiêng, nhưng chưa phát hiện được vụ nào. Từ đầu năm đến nay, công an xã và công an huyện đã phát hiện bắt được hai vụ vận chuyển trái phép 6,6 m3 gỗ xẻ, nhưng đó là con số quá nhỏ so thực tế số gỗ đã bị khai thác, vận chuyển trái phép trên địa bàn.
Những thông tin nêu trên cho thấy, tình trạng phá rừng làm nương ở Tú Nang đang diễn biến phức tạp. Ðáng lo ngại là quyết định hành chính của cấp ủy, chính quyền địa phương không hiệu lực. Việc phối hợp, chỉ đạo giữa bản, xã, huyện và kiểm lâm có mặt chưa kịp thời, giải quyết vụ việc liên quan đến lâm luật chưa đủ sức răn đe. Nguyên nhân của những nguyên nhân nêu trên được cho là các quy định pháp luật về quản lý, bảo vệ rừng nhiều văn bản, nhưng có điều khoản không phù hợp thực tế, cấp cơ sở không đủ thực quyền. Hiện nay, rừng được giao cho xã, bản và hộ gia đình quản lý, bảo vệ, nhưng chế tài cấp xã chỉ phạt hành chính đến hai triệu đồng, nếu người dân không thực hiện thì chẳng có gì ràng buộc. Ðối với cấp bản, có nguyên nhân do quan hệ anh em, họ hàng, ngại va chạm, cho nên dù biết vi phạm cũng lặng im, mạnh ai nấy làm. Nguyên nhân nữa là do nhận thức của người dân hạn chế, có trường hợp vì thiếu đất sản xuất, cho nên họ cứ khai thác gỗ bán lấy tiền và lấy đất rừng làm nương.
Ðể ngăn chặn tình trạng phá rừng, làm rẫy ở khu rừng phòng hộ Tà Làng, đề nghị UBND huyện Yên Châu sớm xác định rõ thực trạng, mức độ, nguyên nhân. UBND huyện Yên Châu và xã Tú Nang cần tiến hành rà soát lại toàn bộ quỹ đất, giao cho bản, hộ gia đình; quy định rõ ranh giới đất sản xuất, đất rừng. Thực hiện di chuyển hoặc phá bỏ toàn bộ lều nương, các trang trại chăn nuôi của người dân tự ý lấn đất rừng phòng hộ. Tăng cường tuyên truyền, vận động kết hợp với biện pháp cưỡng chế. Xây dựng hương ước, quy ước của bản, mở rộng cơ chế giám sát trong dân, tăng thẩm quyền cho trưởng bản, công an viên nhằm ngăn chặn, giải quyết kịp thời các vụ vi phạm. Mặt khác, đối với một số đối tượng đầu nậu gỗ, hộ gia đình có dấu hiệu lợi dụng khai thác, buôn bán, vận chuyển gỗ trái phép, cần có biện pháp giáo dục, răn đe và đề nghị công an huyện tiến hành điều tra xử lý. Ðối với 35 hộ dân tái định cư ở bản Nàng Yên, UBND huyện cần quan tâm giao đủ đất sản xuất cho bà con, tiến hành tuyên truyền phổ biến giáo dục pháp luật về quản lý, bảo vệ rừng.
Mặt khác, đề nghị huyện Yên Châu, UBND xã Tú Nang cần làm rõ trách nhiệm cá nhân, tập thể trong việc để xảy ra phá rừng ở Tà Làng. Tránh tình trạng các ngành, các cấp đổ lỗi cho nhau, tìm cách bỏ qua trách nhiệm cá nhân. Chỉ khi làm rõ nguyên nhân, xác định rõ trách nhiệm cá nhân và tập thể, tập trung giải quyết thấu đáo tình hình đời sống sản xuất của người dân địa phương thì rừng ở Yên Châu nói chung và xã Tú Nang nói riêng mới được bảo vệ.
