Quy hoạch kiến trúc cảnh quan khu vực hồ Hoàn Kiếm: Chưa chốt phương án cuối cùng, làm rõ thuật ngữ “khải hoàn”

Thời gian qua, một số ý kiến dư luận quan tâm đến phương án tổ chức kiến trúc cảnh quan khu vực hồ Hoàn Kiếm và vùng phụ cận, trong đó có việc sử dụng một số thuật ngữ chuyên môn liên quan hình thức công trình. Trước những vấn đề được đặt ra, việc làm rõ bản chất của phương án quy hoạch, phạm vi nghiên cứu cũng như quy trình triển khai là cần thiết, nhằm cung cấp thông tin đầy đủ, chính xác tới người dân.

Tái cấu trúc không gian gắn với Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm

Hiện nay, Ủy ban nhân dân phường Hoàn Kiếm và Ủy ban nhân dân phường Cửa Nam (thành phố Hà Nội) đang tiến hành lấy ý kiến cộng đồng dân cư đối với phương án điều chỉnh cục bộ Quy hoạch phân khu đô thị khu vực hồ Hoàn Kiếm và phụ cận.

Theo đại diện Sở Xây dựng Hà Nội, khu vực được nghiên cứu quy hoạch có diện tích khoảng 65,89 ha. Việc nghiên cứu cải tạo, chỉnh trang, tái thiết và tái cấu trúc không gian được đặt trong tổng thể định hướng của Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm đã được phê duyệt.

Theo ý tưởng tổng thể, không gian hồ Hoàn Kiếm được nghiên cứu tổ chức như một quảng trường lớn, mang tính biểu tượng của Thủ đô; đồng thời kết nối với quảng trường Cách mạng Tháng Tám (19/8) và Nhà hát Lớn, hình thành một không gian “Lịch sử-Văn hóa-Nghệ thuật”.

Một trong những nội dung được nghiên cứu là mở rộng không gian kết nối quanh hồ, tập trung tại khu vực phía bắc và phía đông; mở rộng quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục và nghiên cứu bố trí công trình biểu tượng.

Đại diện Sở Xây dựng Hà Nội cho biết, định hướng quy hoạch được đặt trên bốn mục tiêu chính. Thứ nhất, mở rộng không gian kết nối chung quanh hồ Hoàn Kiếm, trọng tâm là phía bắc và phía đông. Thứ hai, tái thiết, tái cấu trúc các không gian sinh hoạt cộng đồng, hệ thống quảng trường và công viên cây xanh đô thị.

Cùng với đó là cải tạo, chỉnh trang các công trình kiến trúc điểm nhấn mang giá trị lịch sử, văn hóa, tạo sự gắn kết giữa kiến trúc cổ, kiến trúc Pháp và kiến trúc hiện đại. Mục tiêu thứ tư là tạo lập không gian đa chức năng, linh hoạt, đáp ứng yêu cầu tổ chức các sự kiện lớn của Thủ đô.

Như vậy, nội dung đang được lấy ý kiến không chỉ tập trung vào một công trình riêng lẻ, mà nằm trong nghiên cứu tổng thể về tổ chức không gian kiến trúc cảnh quan của khu vực hồ Hoàn Kiếm và vùng phụ cận.

Phân biệt rõ thuật ngữ chuyên môn: “Tượng đài khải hoàn” và “Khải hoàn môn”

Một trong những vấn đề được dư luận quan tâm là cách sử dụng thuật ngữ liên quan công trình biểu tượng trong phương án.

Trao đổi với phóng viên Báo Nhân Dân, ông Trịnh Ngọc Long, Trưởng phòng Quản lý kiến trúc (Sở Xây dựng Hà Nội) cho biết, khái niệm cốt lõi được đề cập trong phương án là “khải hoàn”.

Theo ông Trịnh Ngọc Long, cần phân biệt giữa “tượng đài khải hoàn” và “khải hoàn môn”. Nếu sử dụng cụm từ “khải hoàn môn”, người đọc có thể liên tưởng trực tiếp đến một dạng thức công trình kiến trúc quen thuộc tại một số quốc gia, trong đó có Pháp. Trong khi đó, cách gọi “tượng đài khải hoàn” nhằm thể hiện một ý niệm về khải hoàn nhưng không đồng nhất với hình thái kiến trúc của “khải hoàn môn”.

Việc phân biệt thuật ngữ, theo ông Trịnh Ngọc Long, vì vậy có ý nghĩa trong việc nhận diện đúng nội dung chuyên môn của phương án, tránh cách hiểu rằng định hướng quy hoạch đã xác lập một hình thức công trình cụ thể.

Đại diện Sở Xây dựng Hà Nội cũng cho biết các định hướng quy hoạch đã được cấp trên thông qua và đồng ý về mặt chủ trương. Mục tiêu cốt lõi của đề xuất là biểu đạt tinh thần “khải hoàn”. Việc sử dụng từ “môn” trong tên gọi có thể dẫn đến những liên tưởng khác về hình thái công trình; do đó, cách gọi “tượng đài khải hoàn” được đặt ra nhằm thể hiện rõ hơn nội hàm của ý tưởng.

Chưa chốt phương án cố định, tuân thủ nghiêm ngặt quy trình thẩm định

Một vấn đề khác cần được làm rõ là phương án hiện nay có phải đã xác định hình thức kiến trúc cụ thể của công trình hay chưa.

Ông Trịnh Ngọc Long, Trưởng phòng Quản lý kiến trúc (Sở Xây dựng Hà Nội), khẳng định các nội dung hiện tại mới dừng ở định hướng tổ chức kiến trúc cảnh quan chung, chưa phải phương án kiến trúc cuối cùng và chưa chốt một hình thức kiến trúc cố định.

Đại diện Sở Xây dựng Hà Nội cũng xác nhận các đề xuất đang được nghiên cứu chưa phải phương án cuối cùng về hình thức công trình.

Theo ông Trịnh Ngọc Long, khi triển khai từng công trình cụ thể, thành phố sẽ thực hiện thi tuyển phương án kiến trúc. Trong quá trình lập dự án, việc lấy ý kiến đóng góp của nhân dân được thực hiện theo quy định. Các giải pháp thiết kế chi tiết cũng phải được Hội đồng Kiến trúc Thành phố thẩm định.

Đại diện Sở Xây dựng Hà Nội cho biết thêm, việc lấy ý kiến cộng đồng dân cư đang được thực hiện mới là một bước trong quá trình nghiên cứu, hoàn thiện phương án. Đối với từng công trình cụ thể, các phương án thiết kế sẽ tiếp tục được trình cơ quan chức năng của thành phố xem xét, phê duyệt theo đúng quy định pháp luật.

Điều này cũng có nghĩa, từ định hướng quy hoạch đến một công trình kiến trúc cụ thể còn nhiều bước nghiên cứu, lấy ý kiến, thi tuyển, thẩm định và phê duyệt. Hình thức kiến trúc cuối cùng vì thế chưa được xác lập ở giai đoạn hiện nay.

Hồ Hoàn Kiếm và khu vực phụ cận có vị trí đặc biệt trong không gian đô thị trung tâm Hà Nội. Đây là khu vực tập trung nhiều giá trị lịch sử, văn hóa, kiến trúc, cảnh quan và gắn bó mật thiết với đời sống đô thị của người dân.

Đại diện Sở Xây dựng Hà Nội cho rằng, với vai trò đặc biệt của hồ Hoàn Kiếm và vùng phụ cận, bất kỳ sự thay đổi nào về không gian hoặc công trình đều có tác động nhất định đến cảnh quan chung.

Do đó, quá trình nghiên cứu, cải tạo và tái cấu trúc không gian cần được đặt trong mối quan hệ hài hòa giữa yêu cầu bảo tồn những giá trị vốn có với yêu cầu tổ chức không gian đô thị trong giai đoạn phát triển mới.

Cơ quan quản lý mong muốn tiếp tục nhận được các ý kiến đóng góp từ chuyên gia, nhà khoa học và nhân dân trong quá trình hoàn thiện phương án. Đây là cơ sở quan trọng để việc tổ chức lại không gian khu vực hồ Hoàn Kiếm vừa đáp ứng yêu cầu phát triển đô thị, vừa bảo tồn và phát huy những giá trị lịch sử, văn hóa đặc sắc của khu vực.

Việc lấy ý kiến cộng đồng, thi tuyển phương án kiến trúc, thẩm định thiết kế và thực hiện các thủ tục theo quy định pháp luật sẽ là những bước tiếp theo trước khi các công trình cụ thể được triển khai.

“Với một không gian có ý nghĩa đặc biệt như hồ Hoàn Kiếm, mỗi quyết định về kiến trúc và cảnh quan không chỉ liên quan một công trình hay một khu vực mà còn tác động đến diện mạo không gian trung tâm Thủ đô. Vì vậy, việc nghiên cứu thận trọng, công khai thông tin và tiếp thu các ý kiến có cơ sở khoa học là yêu cầu cần thiết trong quá trình hoàn thiện phương án”, Sở Xây dựng Hà Nội khẳng định.