Quảng Bình siết chặt quản lý tài nguyên khoáng sản

Theo kết quả khảo sát, thăm dò khoáng sản, tỉnh Quảng Bình hiện có 164 mỏ và điểm mỏ, với 19 loại khoáng sản, tập trung thành bốn nhóm chính. Đó là nhóm khoáng sản nhiên liệu (than đá, than bùn); nhóm khoáng sản kim loại (sắt, chì, kẽm, vàng, ti-tan, man-gan...); nhóm khoáng sản phi kim loại (đá vôi, sét gạch ngói, sét xi-măng, caolin, pegmatit, cát thủy tinh, cát xây dựng, phốt-pho-rít, cuộn sỏi...) và nhóm nước khoáng nóng. Trong đó thế mạnh của Quảng Bình là đá vôi xi-măng, đá sét xi-măng, đá xây dựng có trữ lượng lớn, chất lượng tốt. Ngoài ra khoáng sản kim loại có nhiều loại quý như: vàng phát hiện ở Xà Khía (Lệ Thủy) và Khe Nang (Tuyên Hóa), ti-tan phân bố dọc theo bờ biển...

Từ năm 2011, hoạt động thăm dò, khai thác, chế biến khoáng sản có nhiều nội dung được quy định điều chỉnh bởi các văn bản mới ban hành. UBND tỉnh Quảng Bình chỉ đạo các ngành liên quan kịp thời hướng dẫn để giúp doanh nghiệp thực hiện đầy đủ các quy định của pháp luật về khai thác khoáng sản. Bốn năm qua, tỉnh Quảng Bình rà soát và đưa ra khỏi quy hoạch 68 khu vực khoáng sản, bổ sung năm khu vực. Hiện tại trên địa bàn chỉ còn 148 khu vực khoáng sản với diện tích 2.234 ha. Việc cấp giấy phép khai thác khoáng sản được tiến hành qua các bước theo quy định rất chặt chẽ. Đến nay, tỉnh đã cấp 87 giấy phép thăm dò khoáng sản, phê duyệt trữ lượng 83 giấy phép, đang thăm dò bốn giấy phép. Đối với những mỏ chưa được cấp phép khai thác được quản lý bảo vệ khá tốt, hạn chế tới mức thấp nhất tình trạng vi phạm khai thác mỏ khi chưa được cấp phép. Trong khi các địa phương trên cả nước đang "đau đầu" với việc xử lý nạn đào đãi vàng, khai thác vàng trái phép gây mất trật tự, làm ô nhiễm môi trường và thất thoát nguồn tài nguyên quốc gia thì tại Quảng Bình, mỏ vàng Xà Khía ở huyện Lệ Thủy và mỏ vàng Khe Nang huyện Tuyên Hóa được chính quyền địa phương, bộ đội biên phòng và cơ quan chức năng quản lý, bảo vệ, không để bất cứ người dân nào vào khu vực mỏ đào đãi vàng trái phép. Mới đây, UBND tỉnh Quảng Bình cũng đưa mỏ vàng Xà Khía ra khỏi quy hoạch thăm dò, khai thác khoáng sản do trữ lượng thấp.

Từ năm 2014 đến nay, UBND, Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Quảng Bình cũng tập trung xử lý tình trạng khai thác khoáng sản chưa được cấp phép, nhất là tình trạng khai thác cát, sỏi lòng sông. Giữa năm 2014, việc khai thác cát trái phép trên sông Gianh trở thành "điểm nóng", khiến người dân bức xúc. Tỉnh Quảng Bình chỉ đạo các ngành chức năng vào cuộc, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm như thu giữ phương tiện, xử phạt hành chính, rào đường không cho lưu thông từ bãi tập kết đến tuyến đường chính. Sở Tài nguyên và Môi trường Quảng Bình phối hợp với UBND các huyện Tuyên Hóa, Quảng Trạch, Lệ Thủy và Quảng Ninh tổ chức lực lượng tuần tra, kiểm tra bảo vệ khoáng sản chưa được khai thác, xử lý các điểm khai thác cát sỏi trái phép ảnh hưởng đến môi trường và đời sống người dân, lập lại trật tự, an ninh trong hoạt động khai thác khoáng sản. Cùng với xử lý các vi phạm, tỉnh Quảng Bình chỉ đạo các ngành chức năng khoanh vùng các khu vực cấm, tạm cấp phép khai thác cát ở khu vực quy hoạch để có đủ nguồn vật liệu phục vụ nhu cầu xây dựng.

Qua kết quả giám sát chuyên đề của HĐND tỉnh về tình hình quy hoạch, thăm dò, khai thác, sử dụng khoáng sản trên địa bàn từ năm 2011 đến cuối năm 2014 cho thấy, việc cấp phép thăm dò, khai thác khoáng sản đã được cơ quan chức năng thực hiện theo quy định của pháp luật.

Tuy vậy, việc đầu tư thăm dò, khai thác và chế biến khoáng sản ở Quảng Bình thời gian qua chưa tương xứng với tiềm năng. Hoạt động khai thác, chế biến khoáng sản nhỏ lẻ, việc đầu tư dàn trải. Đặc biệt tình trạng tổn thất trong khai thác, chế biến lớn, tình trạng mất an toàn lao động, gây ô nhiễm môi trường còn xảy ra. Việc sử dụng lao động chủ yếu là những người làm thuê dựa trên kinh nghiệm thực tế truyền nghề, không qua đào tạo chuyên môn, chưa thực hiện các quy phạm an toàn kỹ thuật khai thác mỏ, do vậy đang tiềm ẩn nhiều nguy cơ tai nạn lao động, nhất là khai thác đá xây dựng. Nhìn chung, các doanh nghiệp khai thác khoáng sản chưa thật sự chú trọng đến việc đầu tư chiều sâu công nghệ chế biến, chủ yếu sơ chế và bán khoáng sản thô nên hiệu quả kinh tế còn thấp, gây lãng phí tài nguyên và thất thu thuế. Đây chính là những vấn đề cốt lõi đặt ra trong công tác quản lý, khai thác, chế biến và sử dụng khoáng sản tại Quảng Bình trong thời gian tới.

Từ những bất cập và hạn chế nêu trên, thời gian tới Quảng Bình sẽ chỉ đạo thực hiện đồng bộ các biện pháp để quản lý tốt và sử dụng có hiệu quả nguồn tài nguyên khoáng sản. Đó là khai thác, chế biến khoáng sản phải phù hợp với quy hoạch và định hướng phát triển kinh tế - xã hội địa phương. Việc khai thác và sử dụng khoáng sản cần coi trọng tính hiệu quả, hạn chế tối đa việc bán nguyên liệu thô. Cần áp dụng công nghệ tiên tiến trong cả ba khâu: khai thác, chế biến và vận chuyển khoáng sản nhằm giảm thiểu tác động môi trường, bảo đảm an toàn lao động và bảo vệ tài nguyên.