Phòng ngừa nhiễm bẩn thực phẩm

Những vấn đề về vệ sinh an toàn thực phẩm vẫn luôn luôn nóng lên trong cuộc sống, khi những vụ ngộ độc chưa có dấu hiệu giảm bớt, thậm chí còn gia tăng. Và đôi khi, thông tin về gia súc gia cầm bệnh, về rau sạch... trở thành tâm điểm của công luận, khiến người tiêu dùng hoang mang.

 Ðể ngăn ngừa, khống chế, tiến tới kiểm soát được tình hình ngộ độc thực phẩm và các bệnh truyền qua đường thực phẩm, thực hiện Hiệp định của Tổ chức Thương mại thế giới về VSATTP và kiểm dịch động thực vật, Hiệp  định  về  rào  cản kỹ thuật trong thương mại, cần thiết phải kiểm soát được tình trạng ô nhiễm thực phẩm, từ cuối tháng 3 năm nay, Bộ Y tế đã triển khai kế hoạch và tháng hành động vì chất lượng vệ sinh an toàn thực phẩm năm 2006 với chủ đề là: "Phòng ngừa ô nhiễm thực phẩm".

Nhằm tăng cường và nâng cao hiệu quả phối hợp giữa các bộ ngành trong công tác quản lý an toàn thực phẩm, đồng thời tránh chồng chéo và bỏ sót trong việc thanh tra, kiểm tra về chất lượng vệ sinh an toàn thực phẩm (CLVSATTP), Bộ trưởng Y tế, Trưởng Ban chỉ đạo liên ngành vệ sinh an toàn thực phẩm trung ương phân công các bộ thành viên, gồm các Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Bộ Thương mại, Bộ Công nghiệp, Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Thủy sản... tổ chức 10 đoàn thanh tra, kiểm tra tại các địa phương.

Từ ngày 20-4 đến 20-5, các đoàn thanh tra liên ngành trung ương tiến hành thanh kiểm tra tại các địa phương và sẽ tổng hợp kết quả về Bộ Y tế vào thời gian từ 21-5 đến 30-5. Tuy nhiên, đã có những địa phương tiến hành trước cả đợt thanh tra dài, và kết quả thu được, qua kiểm tra của Cục Vệ sinh an toàn thực phẩm tại TP Hồ Chí Minh cũng đáng để giật mình: người ta phát hiện ra rằng: 100% các loại giò chả không đạt chất lượng; 100% mẫu patê và bánh mỳ patê có vấn đề. 80% cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống là hộ gia đình, không có đủ trình độ về vệ sinh an toàn thực phẩm; 83% thực phẩm chế biến từ thịt gia súc gia cầm không đạt tiêu chuẩn vệ sinh. 74% các loại dưa muối không an toàn; 645 các loại nước đá sử dụng có nhiễm khuẩn Ecoli; 34/37 mẫu rau sạch được kiểm tra cho kết quả không sạch... Những con số trên có thể xem như phản ánh thực trạng về vệ sinh an toàn thực phẩm ở không phải một mà nhiều địa phương trong cả nước.

Mặc dù vậy, các nhà chuyên môn vẫn cho rằng không thể coi những số liệu trên là căn cứ để kết  luận hầu hết thực phẩm của chúng ta đang dùng đều ô nhiễm. Nếu chỉ  nói một cách chung chung rằng thực phẩm không an toàn, hoặc không đạt chất lượng, không đạt tiêu chuẩn vệ sinh, mà không chỉ ra được những số liệu cụ thể về vi sinh vật, hóa chất... để kết luận là thực phẩm có độc hay không, thì chỉ là một cách phát ngôn chưa đầy đủ...

Những gì xảy ra qua vụ xét nghiệm dư  lượng  hóa  chất bảo  vệ  thực  vật  trong rau ở  Hoàng  Mai, Hà Nội vừa  rồi  là  một  thí  dụ. Có ba kết quả của Rubifarm; của Bộ Y tế (Trung tâm kiểm nghiệm thực phẩm Viện Dinh dưỡng) và Chi cục BVTV (Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn). Các kết quả này đều tuân thủ quy trình lấy mẫu, đều được xét nghiệm theo những phương pháp tại các phòng thí nghiệm bảo đảm tính khoa học, khách quan trên những máy móc hiện đại với phương pháp chuẩn... Nhưng kết quả vẫn cứ vừa giống vừa khác nhau. Ðiều này được các nhà chuyên môn giải thích một cách hợp lý vì mỗi mẫu mang đi xét nghiệm có thời điểm khác nhau, ngay cùng một ngày mà lấy mẫu cách nhau 1 đến 3 giờ cũng có thể có kết quả khác. Mỗi vị trí trên thân rau cũng có thể có sự tích lũy tồn dư  khác nhau và phân giải khác nhau... Vấn đề đặt lên trên hết cuối cùng vẫn là lợi ích của người trồng rau, và cao hơn thế, là lợi ích của người tiêu dùng. Thực tế, là việc sử dụng hóa chất bảo vệ thực vật cấm vẫn còn có ở Việt Nam. Những thuốc "tăng phọt-kích béo" mà phóng viên Báo Khoa học đời sống đã tìm thấy trong những cánh đồng trồng rau ở Thanh Trì, Hà Nội, những kết luận khoa học về nước sông Tô Lịch ô nhiễm đang đầu độc hàng nghìn héc-ta rau màu tại Hà Nội... đều là thực tế. Và những lo ngại về rau nhiễm độc cũng vẫn tồn tại dai dẳng trên thực tế. Nếu không mạnh tay với vấn đề này, tháng "Phòng ngừa ô nhiễm thực phẩm" sẽ thiếu hụt đi một mảng rất quan trọng.

Cục ATVSTP cho rằng phải có đánh giá toàn diện về tác động của môi trường đất, nhất là nước tưới (sông Tô Lịch), đánh giá thực trạng việc sản xuất rau, chất lượng vệ sinh an toàn thực phẩm để đưa ra giải pháp: hoặc tiếp tục phát triển, hoặc chuyển hướng sản xuất.

Lợi ích của cả cộng đồng lớn hơn lợi ích của một nhóm. Hy vọng kết luận sẽ sớm được đưa ra. Hướng tới mục tiêu 100% rau quả tiêu dùng cho dân là rau quả được kiểm soát và an toàn, kể cả rau quả nhập khẩu, Cục ATVSTP và Cục BVTV đã thống nhất đề nghị hai Bộ ban hành thông tư liên bộ về kiểm soát rau quả nhập khẩu và lưu thông trên thị trường. Tất nhiên, rau quả chỉ là một lĩnh vực, còn rất nhiều lĩnh vực khác nữa mà sự ô nhiễm thực phẩm luôn luôn đe dọa, đòi hỏi sự kiểm soát và quản lý chặt chẽ thường xuyên của các cơ quan chức năng.

Phòng ngừa ô nhiễm thực phẩm không phải chỉ là việc các ngành liên quan, mà là việc của mỗi người trong xã hội, của những người tiêu dùng biết tự bảo vệ mình và bảo vệ cộng đồng. Phòng ngừa ô nhiễm thực phẩm cũng không phải việc của một tháng hay một năm. Với đất nước có nền sản xuất chưa phát triển, công nghệ chế biến thực phẩm còn thủ công, không khí, môi trường đất, nước đang ô nhiễm nặng như hiện nay, đó có lẽ là việc của nhiều thế hệ. Nhưng dù khó hay lâu bao nhiêu, cũng là việc nhất thiết phải làm.