Đặc biệt, sự liên kết vùng giúp phát huy các lợi thế như chỉ dẫn địa lý, nhãn hiệu tập thể, vùng sản xuất, mở ra hướng đi bền vững cho nông nghiệp hàng hóa, nâng cao thu nhập cho người dân.
Với tổng diện tích hơn 27.303 ha, sản lượng ước đạt hơn 189.000 tấn/năm, cây ăn quả đang giữ vai trò đầu tàu trong phát triển ngành trồng trọt của tỉnh; trong đó, các cây ăn quả chủ lực là cam, bưởi, hồng không hạt, lê, mận, thanh long, na. Từ lợi thế tự nhiên và kinh nghiệm canh tác lâu đời của người dân, tỉnh đã hình thành các vùng cây ăn quả tập trung, mang tính đặc trưng.
Xã Xuân Vân từ lâu được xem là vùng bưởi trọng điểm của tỉnh với tổng diện tích trồng bưởi hơn 900 ha, nổi tiếng bởi chất lượng thơm ngon, mẫu mã đẹp. Cây bưởi Soi Hà đã và đang trở thành nguồn sinh kế chủ lực, mang lại thu nhập ổn định cho nhiều hộ dân trên địa bàn. Trước đây, bưởi Soi Hà chủ yếu được tiêu thụ trong tỉnh và một số địa phương lân cận. Tuy nhiên, mùa vụ năm 2024, gần 8.000 quả bưởi Soi Hà lần đầu tiên xuất khẩu sang thị trường Vương quốc Anh đã mở ra hướng đi mới cho trái cây Tuyên Quang trên bản đồ thị trường quốc tế.
Anh Phạm Văn Yên, ở thôn Đô Thượng 6, cho biết, gia đình có hơn 7 ha trồng bưởi Soi Hà. Từ nhiều năm nay, gia đình anh chỉ dùng phân hữu cơ tự ủ để chăm bón cây bưởi. Nguyên liệu để ủ phân là nguồn rác hữu cơ tại nhà, tại vườn. Sau khoảng 25 đến 60 ngày ngâm ủ sẽ cho thành phẩm phân hữu cơ đầy đủ chất dinh dưỡng, đặc biệt là không có mùi hôi. Cũng theo anh Yên, bón phân hữu cơ giúp cây sinh trưởng khỏe, lá xanh, quả to, mọng nước; đồng thời giúp cải tạo đất, tăng hệ vi sinh trong đất, tận dụng phụ phẩm nông nghiệp và giảm ô nhiễm môi trường.
Ông Triệu Văn Tuyển, Giám đốc Hợp tác xã Nông lâm nghiệp Xuân Vân cho biết: Để được xuất khẩu sang Vương quốc Anh, bưởi Soi Hà đã vượt qua kiểm tra 923 chỉ tiêu về dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và các loại gây hại cho sức khỏe. Hợp tác xã đã tiến hành rà soát, kiểm tra và lựa chọn 10 nhà vườn đáp ứng đủ các tiêu chuẩn, giám sát sát sao quá trình chăm sóc và thu hái đúng theo những quy chuẩn, tiêu chuẩn xuất khẩu mà đơn vị thu mua yêu cầu. Việc lần đầu tiên tỉnh Tuyên Quang xuất khẩu nông sản sang Vương quốc Anh, một trong những thị trường khắt khe nhất châu Âu, cho thấy tỉnh đã có kế hoạch trong phát triển sản phẩm chủ lực, đặc sản; tạo thương hiệu và giá trị nông sản xứ Tuyên đối với thị trường trong và ngoài nước.
Bằng việc thay đổi tư duy canh tác, lựa chọn cây trồng phù hợp với điều kiện của địa phương và chú trọng liên kết tiêu thụ, thời gian qua, nhiều địa phương trên địa bàn tỉnh đã và đang hình thành các vùng cây ăn quả tập trung quy mô lớn, góp phần nâng cao giá trị nông sản và cải thiện đời sống người dân.
Sau chuyến tham quan mô hình trồng thanh long ruột đỏ tại xã Phong Quang (nay là phường Hà Giang 2), ông Thèn Văn Sồ, xã Thuận Hòa nhận thấy đây là cây trồng phù hợp với khí hậu khô hạn, đất đồi sỏi đá, cho giá trị kinh tế ổn định. Từ năm 2018, ông mạnh dạn cải tạo gần 1 ha đất đồi kém hiệu quả của gia đình để trồng cây thanh long. Từ 50 trụ thanh long thử nghiệm ban đầu, ông kiên trì học hỏi kỹ thuật, áp dụng hệ thống tưới tiết kiệm nước. Những vụ quả đầu cho năng suất cao, được thị trường ưa chuộng, tạo động lực để ông vay vốn mở rộng sản xuất. Đến nay, gia đình ông đã trồng hơn 1.500 trụ thanh long trên 2 ha đất đồi.
“Thanh long ruột đỏ tuy vốn đầu tư ban đầu cao nhưng cho thu hoạch nhiều năm, tốn ít công chăm sóc, hiệu quả bền vững. Mỗi héc-ta cho sản lượng 15-20 tấn/năm; với giá bán 20.000-35.000 đồng/kg, từ đầu năm 2025 đến nay, gia đình tôi thu lãi hơn 200 triệu đồng; đồng thời tạo việc làm thời vụ cho 5-7 lao động địa phương”, ông Sồ chia sẻ.
Thời gian tới, tỉnh Tuyên Quang tiếp tục phát triển các vùng cây ăn quả chủ lực như cam, bưởi, cây ăn quả ôn đới; đồng thời, mở rộng các loại cây có tín hiệu thị trường tốt như na, thanh long; trọng tâm là nâng cao chất lượng, giá trị gia tăng và tính bền vững.
Đồng chí Giang Đức Hiệp, Chi cục trưởng Trồng trọt và bảo vệ thực vật cho biết: Các địa phương trên địa bàn đã đẩy mạnh ứng dụng khoa học-công nghệ vào sản xuất cây ăn quả. Trong đó, ứng dụng thành công các kỹ thuật nhân giống tiên tiến như ghép mắt, ghép cành, chiết, giâm cành; nhân giống bằng nuôi cấy mô trên dây chuyền công nghiệp; vi ghép đỉnh sinh trưởng đối với cây có múi. Đồng thời, triển khai đồng bộ công nghệ vi sinh, nano, tưới tiết kiệm, canh tác thông minh và số hóa chuỗi giá trị sản phẩm.
Toàn tỉnh hiện có 47 mã số vùng trồng nội tiêu với gần 779,9 ha và 9 mã số vùng trồng cây ăn quả xuất khẩu, diện tích 180,2 ha. Ngành chuyên môn tăng cường liên kết giữa hợp tác xã, doanh nghiệp với người trồng, hình thành các vùng sản xuất tập trung đạt tiêu chuẩn chất lượng, qua đó nâng cao giá trị cây ăn quả.
Quá trình canh tác ưu tiên sử dụng phân hữu cơ, áp dụng IPM, IPHM và thuốc bảo vệ thực vật sinh học, giúp giảm 35-40% sâu bệnh, không phát sinh dịch hại trên diện rộng. Cùng với đó, tiếp tục mở rộng diện tích cam, bưởi sản xuất theo quy trình bảo đảm chất lượng, trồng thay thế bằng các giống cam ghép sạch bệnh, giống mới nhằm rải vụ, đa dạng sản phẩm; đồng thời, bảo tồn và phát triển các giống cây ăn quả địa phương có giá trị kinh tế cao.
Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Xuân Hùng cho biết: Tỉnh hiện có hơn 41.708 ha được sản xuất theo các tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP và hữu cơ. Tuy nhiên, sản xuất vẫn gặp nhiều khó khăn do trình độ thâm canh chưa đồng đều, nhiều diện tích còn canh tác theo tập quán truyền thống, năng suất chưa ổn định. Diện tích áp dụng quy trình sản xuất an toàn còn chiếm tỷ lệ thấp...
Để khắc phục khó khăn, tỉnh ưu tiên cải tạo vườn cây già cỗi bằng giống mới chất lượng cao, áp dụng quy trình canh tác tiên tiến, mở rộng diện tích sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, hữu cơ. Tăng cường hỗ trợ người dân chuyển đổi số, đăng ký mã số vùng trồng, xây dựng thương hiệu; hoàn thiện cơ sở dữ liệu vùng trồng, truy xuất nguồn gốc nông sản, mã số vùng trồng phục vụ xuất khẩu; khuyến khích đầu tư vào lĩnh vực bảo quản, chế biến và đóng gói sản phẩm.
Cùng với đó, chú trọng thúc đẩy liên kết giữa hợp tác xã và doanh nghiệp, mở rộng thị trường tiêu thụ trong nước và xuất khẩu. Qua đó, từng bước nâng cao giá trị nông sản và thu nhập cho người trồng cây ăn quả trên địa bàn.
