Là thành viên đầu tiên của Câu lạc bộ đàn tính huyện Than Uyên cũ, nay, trên cương vị Chủ nhiệm câu lạc bộ đàn tính, hát Then Mường Cang xã Than Uyên, ông Lò Văn Chơn không chỉ bền bỉ chế tác nhạc cụ truyền thống mà còn tích cực truyền dạy hát Then, đàn tính cho thế hệ trẻ, góp phần gìn giữ và trao truyền di sản văn hóa dân tộc.
Đều đặn mỗi dịp cuối tuần, các thành viên Câu lạc bộ đàn tính, hát Then xã Than Uyên cùng những học sinh yêu thích văn hóa, nghệ thuật dân tộc lại tập trung tại nhà ông Lò Văn Chơn để sinh hoạt, luyện tập.
Sau những nhịp đàn tính ngân vang, ông Chơn kể về hành trình gắn bó với loại hình nghệ thuật truyền thống của dân tộc mình. Theo lời ông Chơn, ngày ấy, ông thường theo cha đến xem những đêm hát Then, đàn tính. Hình ảnh ông Then, bà Then vừa hát, vừa múa theo nhịp tính tẩu, cất lời cầu Then xuống trần chữa bệnh, phù hộ cho bản làng bình an, mùa màng tươi tốt đã in sâu trong ký ức của ông. Bấy giờ nhận thấy con trai say mê loại hình nghệ thuật này, cha ông đã đưa ông đến học đàn với nghệ nhân Lò Văn Sơi – một nghệ nhân cùng xã, người sau này được phong tặng danh hiệu Nghệ nhân Ưu tú.
Không chỉ được truyền dạy cách chơi đàn, ông còn học được kỹ thuật chế tác tính tẩu, nhạc cụ gắn bó mật thiết với nghệ thuật hát Then của người Thái. Năm 15 tuổi, ông Chơn đã sử dụng thành thạo cây đàn tính, tham gia biểu diễn văn nghệ tại địa phương và tham dự liên hoan cấp khu vực. Tình yêu với tiếng đàn, điệu Then cũng từ đó lớn dần, trở thành niềm đam mê theo ông suốt nhiều năm.
Qua những lần tham gia các liên hoan nghệ thuật đàn tính, hát Then, ông Chơn càng nhận thức rõ trách nhiệm gìn giữ di sản văn hóa của dân tộc. Ông hiểu rằng, nếu không có những người tiếp nối, những làn điệu Then cùng kỹ năng chế tác, sử dụng đàn tính sẽ dần mai một trong đời sống hiện đại. Năm 2011, ông cùng người thầy của mình là nghệ nhân Lò Văn Sơi vận động, tập hợp 15 thành viên thành lập câu lạc bộ đàn tính, hát Then. Ông Chơn đảm nhận vai trò Phó Chủ nhiệm câu lạc bộ, ông tích cực tham gia tổ chức sinh hoạt, luyện tập và biểu diễn, góp phần đưa nghệ thuật truyền thống đến gần hơn với cộng đồng.
Đến nay, ông Chơn là Chủ nhiệm Câu lạc bộ đàn tính, hát Then Mường Cang, xã Than Uyên, với 23 thành viên. Bên cạnh những người cao tuổi, câu lạc bộ còn có các thành viên nhỏ tuổi đang học tiểu học, trung học cơ sở trên địa bàn. Những buổi sinh hoạt cuối tuần trở thành dịp để các thế hệ gặp gỡ, trao đổi kinh nghiệm, cùng thực hành các làn điệu Then và rèn luyện kỹ năng sử dụng đàn tính. Qua đó, tình yêu văn hóa dân tộc được nuôi dưỡng từ chính những người trẻ trong bản.
Em Điêu Đức Đăng, học sinh lớp 7, Trường Trung học cơ sở Mường Cang là một trong năm thành viên nhỏ tuổi sinh hoạt thường xuyên tại câu lạc bộ. Đăng chia sẻ: “Ở trường, chúng em được các nghệ nhân đến giới thiệu, truyền dạy nghệ thuật dân tộc. Em rất thích đàn tính nên muốn học trực tiếp từ các nghệ nhân để chơi đàn tốt hơn. Qua tiếng đàn, lời ca, em hiểu thêm về văn hóa của dân tộc mình”.
Phong trào học đàn tính, hát Then từng phát triển mạnh tại địa phương. Riêng dịp hè năm 2021, câu lạc bộ đã tổ chức bốn lớp truyền dạy cho hơn 100 học sinh trong xã. Theo ông Chơn, hát Then không chỉ gắn với các nghi lễ cầu an, chữa bệnh theo quan niệm dân gian mà còn chứa đựng những giá trị văn học, nghệ thuật đặc sắc. Lời Then kết hợp thơ ca dân tộc với lối diễn đạt giàu hình ảnh, hòa quyện cùng tiếng đàn tính và điệu múa truyền thống, tạo nên nét riêng trong văn hóa người Thái.
Nhận xét về người học trò năm xưa, Nghệ nhân Ưu tú Lò Văn Sơi cho biết: “Có thể nói, sau thế hệ chúng tôi, Lò Văn Chơn là một trong những người kế cận tâm huyết, trách nhiệm với văn hóa dân tộc Thái. Ngoài khả năng chế tác đàn tính, Chơn cùng các thành viên câu lạc bộ còn duy trì hoạt động, truyền dạy cho thế hệ trẻ, góp phần để những giá trị truyền thống tiếp tục lan tỏa trong cộng đồng”.
Từ niềm say mê được nuôi dưỡng từ thuở nhỏ, ông Lò Văn Chơn đã dành nhiều năm gắn bó với cây đàn tính và những làn điệu Then của dân tộc mình. Mỗi buổi sinh hoạt cuối tuần, khi tiếng đàn lại ngân lên trong ngôi nhà ở Mường Cang, cũng là lúc một phần di sản văn hóa được trao truyền, tiếp nối giữa các thế hệ.
