Mặc dù hiện nay là đỉnh điểm mùa khô nhưng cánh đồng lúa khoảng 100 ha ở ấp Bù Tam và ấp Phước Tiến thuộc xã Hưng Phước, huyện biên giới Bù Đốp đang chín vàng, đem đến một vụ mùa bội thu cho các hộ dân. Theo các hộ dân nơi đây, trước đây do phụ thuộc vào “giếng trời” cho nên chỉ sản xuất được một đến hai vụ, sản lượng cũng không ổn định. Nhờ có hệ thống thủy lợi Bù Tam tưới trong mùa khô, nhân dân đã sản xuất ba vụ/năm; năng suất, chất lượng cao hơn từ 20-30% so với trước.
Ông Phạm Bảo Khiêm, Trưởng ấp Bù Tam cho biết: “Hồ chứa nước Bù Tam mới trữ nước trong hai mùa mưa gần đây. Nước hồ dâng cao với dung tích lớn kết hợp hệ thống kênh mương dẫn nước tưới đến tận đồng ruộng, tạo điều kiện cho người dân trồng lúa và hoa màu. Không chỉ sản xuất lúa, hoa màu, người dân còn lấy nước sinh hoạt, chăm sóc các loại cây trồng lâu năm, bởi khu vực này rất khó khai thác nước ngầm từ giếng khoan”.
Với dung tích 2,59 triệu mét khối nước mặt, hồ chứa nước Bù Tam thuộc cụm công trình thủy lợi vùng cao biên giới tỉnh Bình Phước do Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đầu tư xây dựng từ nguồn vốn tỉnh. Dung tích lớn, kết hợp hệ thống kênh mương đã đưa nước tưới đến tận ruộng phục vụ sản xuất nông nghiệp quanh năm. Ông Nguyễn Đăng Dương, Phó Giám đốc Công ty TNHH một thành viên Dịch vụ thủy lợi Bình Phước cho biết: Sau khi hoàn thành, hồ chứa nước Bù Tam đã phát huy hiệu quả phục vụ nước tưới cho khoảng 300 ha lúa của người dân huyện Bù Đốp.
Tuy nhiên, diện tích phía sau hồ chứa nước Bù Tam còn rất lớn, nhu cầu dùng nước tưới nhiều nhưng hệ thống kênh mương mới chỉ có 2,5 km cho nên chưa phát huy hết công năng của hồ. Để phát huy hết công năng, sắp tới công ty sẽ phối hợp với chính quyền địa phương để tìm giải pháp phát triển thêm hệ thống kênh mương nhằm nâng cao hiệu quả, phục vụ lâu dài, bền vững cho người dân, làm đòn bẩy để phát triển kinh tế-xã hội.
Huyện Bù Đốp hiện có sáu hồ, đập và 48 km kênh mương thủy lợi, bảo đảm nguồn nước phục vụ sản xuất cho 3.000 ha cây trồng các loại và đáp ứng nhu cầu sinh hoạt của người dân. Để ứng phó với biến đổi khí hậu, hạn hán kéo dài, ngoài vận động nhân dân thực hiện tưới tiết kiệm, ngành nông nghiệp, chính quyền địa phương còn đầu tư nạo vét kênh mương nội đồng, khơi thông cống rãnh nhằm phát huy hiệu quả nhất cho sản xuất nông nghiệp.
Trưởng phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Bù Đốp Trần Văn Thành cho biết: Dự báo mùa khô năm nay sẽ diễn biến phức tạp cho nên phòng đã tham mưu Ủy ban nhân dân huyện có biện pháp khơi thông hệ thống kênh mương sau hồ đập; đồng thời, tuyên truyền, vận động người dân sử dụng công nghệ tiên tiến, tưới tiết kiệm, tưới nhỏ giọt để giảm lượng nước thất thoát.
Cũng như ở Bù Đốp, các công trình hồ đập trên địa bàn huyện Lộc Ninh cũng phát huy rất hiệu quả với 13 công trình hồ, đập; trong đó, có hồ Lộc Quang (xã Lộc Quang), đập dâng Cần Lê (xã Lộc Khánh), hồ Rừng Cấm (xã Lộc Tấn)… Các công trình thủy lợi đã cấp nước tưới cho khoảng 5.000 ha lúa nước và khoảng 20.000 ha cây trồng khác. Qua đó, góp phần ổn định cuộc sống người dân, thúc đẩy kinh tế-xã hội địa phương phát triển. Tại xã Lộc Quang, vụ đông xuân năm nay nông dân gieo trồng gần 300 ha lúa.
Thời điểm này, nhiều nông dân đã thu hoạch xong với năng suất bình quân 7 tấn/ha, ước tổng sản lượng hơn 2.000 tấn. Lợi nhuận bình quân gần 30 triệu đồng/ha, cao hơn khoảng 10 triệu đồng so với năm trước. Nhờ đó, thu nhập của người trồng lúa năm nay cải thiện rõ rệt. Trước Tết Nguyên đán Giáp Thìn 2024, gia đình ông Nguyễn Văn Lóng ở ấp Việt Quang, xã Lộc Quang, huyện Lộc Ninh thu hoạch 5 ha lúa trong niềm vui được mùa, được giá.
Ông Lóng chia sẻ: Vụ mùa vừa qua gia đình tôi thu hoạch được 18 tấn, vụ đông xuân này hơn hẳn 7 tấn. Được mùa, có máy làm dịch vụ gặt, tiền thuê máy cắt trừ vào tiền rơm và chỉ trong một ngày đã thu hoạch xong. Hiện nay giá lúa hơn 10.000 đồng/kg; nhờ lúa trúng mùa, được giá năm nay nhà tôi đón Tết sung túc hơn.
Hiện nay, Công ty TNHH một thành viên Dịch vụ thủy lợi Bình Phước được Ủy ban nhân dân tỉnh giao quản lý, khai thác 56 công trình thủy lợi; trong đó có 48 hồ chứa với tổng dung tích 95 triệu mét khối nước. Ngoài cung cấp nước cho cây trồng, các công trình còn tạo nguồn để cung cấp nước phục vụ sinh hoạt, sản xuất công nghiệp với công suất 93.000m3/ngày đêm. Những năm gần đây, công ty đã tạo điều kiện cho các cá nhân, doanh nghiệp khai thác nguồn nước để trồng chuối và nhiều mô hình nông nghiệp công nghệ cao khác.
Đây cũng là giải pháp nhằm tăng năng suất, chất lượng sản phẩm nông nghiệp; đồng thời, hạn chế sử dụng mạch nước ngầm có nguy cơ giảm sút do biến đổi khí hậu như hiện nay. Bởi vậy, công tác nạo vét kênh mương, duy tu, nâng cấp hồ, đập để đáp ứng nhu cầu sản xuất, sinh hoạt người dân, doanh nghiệp cũng như hạn chế khai thác nước ngầm có nguy cơ giảm sút đóng vai trò rất quan trọng trong mùa khô này.
Ông Nguyễn Đăng Dương, Phó Giám đốc Công ty TNHH một thành viên Dịch vụ thủy lợi Bình Phước cho biết thêm: Hệ thống kênh mương nội đồng hiện phát huy hiệu quả, cung cấp nước phục vụ sản xuất nông nghiệp của người dân. Tuy nhiên, để phát huy hiệu quả hơn, công ty đang kiến nghị các sở, ngành và Ủy ban nhân dân tỉnh xem xét đầu tư, cũng như đề xuất nguồn vốn trung ương để mở rộng hệ thống kênh mương, nâng cao năng lực công trình hồ đập, phát triển sản xuất lâu dài.
Để ứng phó với hạn hán giai đoạn 2024-2025, Ủy ban nhân dân tỉnh Bình Phước đã chỉ đạo các đơn vị chức năng rà soát các công trình thủy lợi, cấp nước sinh hoạt nhằm phát hiện những hư hỏng cần sửa chữa để công trình bảo đảm hoạt động tốt; đồng thời, phối hợp chính quyền địa phương kiểm tra thực trạng hệ thống kênh mương, khu vực tưới phía sau hồ, đập để tiến hành nạo vét khơi thông dòng chảy và xây dựng kế hoạch tưới bảo đảm nguồn nước liên tục cũng như tưới tiết kiệm, hạn chế thất thoát.
