Và kể từ ngày thành lập 12-3-1956 đến nay nhà hát múa rối Trung ương đã có bước phát triển đáng kể.
Những thế hệ nghệ sĩ Nhà hát múa rối Trung ương thật sự tự hào được kế thừa, tiếp nối thành tựu của những nghệ sĩ đi trước và góp sức vào công cuộc "trồng người" cho xã hội, cho đất nước. Ðể có nụ cười trẻ thơ hồn nhiên, tươi tắn, những người làm nghệ thuật múa rối đã phải đổ biết bao mồ hôi, công sức lao động nghệ thuật. Dù khó khăn, gian khổ, thiếu thốn, nhà hát vẫn tìm mọi phương thức hoạt động, sáng tạo và phát triển không ngừng.
Khởi nghiệp thời hòa bình lập lại năm 1956, Ðoàn múa rối Trung ương được hình thành từ tổ múa rối tách ra từ Ðoàn chèo Trung ương, mà ngày nay là Nhà hát múa rối Trung ương.
Cơ sở vật chất không có gì, gần như từ hai bàn tay trắng, với sự giúp đỡ ban đầu của Ðoàn múa rối Ra-đốt của Tiệp Khắc (trước đây), hàng loạt tiết mục đầu tiên đã được nhà hát cho ra đời như: Cu Tý đánh Tây, Con thỏ Ngọc, Diệt sói lang.., bước đầu tạo được một diện mạo riêng của múa rối hiện đại Việt Nam.
Những năm kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, vừa ở nơi sơ tán, vừa dàn dựng tiết mục, vừa phục vụ nhân dân, múa rối Trung ương vẫn gặt hái nhiều thành công. Thời chiến tranh phá hoại ác liệt ở miền bắc, múa rối trung ương có nhiều đợt lưu diễn để lại ấn tượng với đồng bào các tỉnh vùng "đất lửa": Quảng Bình, Vĩnh Linh, rồi vùng giải phóng của nước bạn Lào.
Chính ở thời điểm khó khăn này, các nghệ sĩ Ðoàn múa rối Trung ương đã có bước trưởng thành vượt bậc, khẳng định tính chuyên nghiệp của một đơn vị nghệ thuật múa rối non trẻ, nhiều lần được diễn phục vụ Bác Hồ và các đồng chí lãnh đạo Ðảng và Nhà nước.
Chiến tranh kết thúc, đất nước thống nhất năm 1975, các tác phẩm rối tiếp tục ra đời: Hò kéo pháo, Ðôi ngọc lưu ly, Thạch Sanh, Tấm Cám, Ngôi đền giữa biển, Thánh Gióng, A-li-ba-ba, Ðăm Noi, Cô gái tóc vàng... Thời kỳ đổi mới, múa rối Trung ương cũng có bước chuyển mình phát triển, nghệ thuật múa rối đã trở thành một phần trong cuộc sống tinh thần của xã hội, dần được nhận diện như một loại hình nghệ thuật có yếu tố đương đại, kết hợp nhiều loại hình nghệ thuật khác.
Múa rối Trung ương có nhiều thử nghiệm mới dàn dựng các chương trình như: Truyện cổ An-đéc-xen, Ðức Thánh Trần, Giấc mơ bí mật của chú Tễu, từng bước hình thành một trình thức mới của nghệ thuật múa rối. Có thể phải cần thêm một thời gian để khẳng định chắc chắn, trong tương lai, khi nhà hát mới được hoàn tất, một sân chơi nghệ thuật, một không gian và phạm trù khoáng đạt của nghệ thuật múa rối hiện đại sẽ là hiện thực đầy hấp dẫn.
Sau 50 năm, từ bảy nghệ sĩ ban đầu, đến nay, Nhà hát múa rối Trung ương đã có một đội ngũ nghệ sĩ, diễn viên hùng hậu về số lượng và nghiệp vụ với ba đoàn diễn và các phòng: nghệ thuật tạo hình, tổ chức biểu diễn, hành chính - tổ chức. Nhà hát đào tạo được năm thế hệ diễn viên tài năng đủ sức gánh vác sự nghiệp của các thế hệ đi trước.
Phát triển sự nghiệp múa rối toàn quốc, nhà hát từng góp sức thành lập Nhà hát múa rối Thăng Long, các đoàn múa rối: Hải Phòng, Hà Tây, Hà Nam, TP Hồ Chí Minh, Ðác Lắc và Ðoàn múa rối thuộc Nhà hát tuồng Nguyễn Hiển Dĩnh - Ðà Nẵng. Bên cạnh đó là sự quan tâm, trợ giúp về tinh thần và vật chất đối với các phường rối địa phương. Nhà hát còn tham gia tích cực vào các hội diễn không chuyên của Cục Văn hóa - Thông tin cơ sở, phối hợp ngành giáo dục tạo dựng phong trào múa rối rộng khắp ở các tỉnh.
Bên cạnh thành tựu trong sáng tạo, phát triển sự nghiệp múa rối đương đại, nhà hát luôn coi trọng bảo tồn, sưu tầm nghệ thuật múa rối cổ truyền của cha ông. Ðây là một phần di sản văn hóa độc đáo của nghệ thuật dân tộc, một kênh thông tin quan trọng để bạn bè quốc tế biết và thêm yêu Việt Nam. Trong những năm qua, nhà hát vinh dự được là đại diện thường xuyên của nghệ thuật truyền thống Việt Nam đi giới thiệu với bạn bè khắp quốc tế và ở đâu cũng được đón nhận nồng nhiệt.
Kế thừa, phát huy truyền thống, Nhà hát múa rối Trung ương quyết tâm phát triển đều cả múa rối cổ truyền và múa rối hiện đại, đóng góp xứng đáng cho sự nghiệp "xây dựng và phát triển nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc".
VƯƠNG DUY BIỆN
Giám đốc Nhà hát múa rối Trung ương
